آیین نامه ایمنی در معادن مصوب 1391/11/03
ج) حمل و نقل مواد منفجره (مواد 291 – 344)
ج) حمل و نقل مواد منفجره (مواد 291 – 344)
حمل و نقل مواد منفجره بـه معدن باید طبق آیین نامه ارایه شده از سوی سازمان ذیصلاح انجام شود.
حمل مواد منفجره بـه مقدار مورد احتیاج باید در کیسه برزنتی یا جعبه مخصوصی کـه بدین منظور ساخته شده صورت گیرد. کیسه ها یا جعبه ها باید دارای بست و قفل بوده و کلید آن در اختیار آتشبار باشد. حداکثر ظرفیت هر کیسه 15 کیلوگرم و حداکثر ظرفیت هر صندوق 25 کیلوگرم است. حمل بیش از یک کیسه یا یک صندوق بـه وسیله یک نفر ممنوع است.
مواد منفجره پودری یا مایع باید توسط وسایل نقلیه مخصوص حمل شود.
قرار دادن چاشنی همراه با ماده منفجره اصلی در یک کیسه یا یک صندوق یا یک وسیله نقلیه ممنوع است.
قراردادن لوازم و اشیاء متفرقه درون کیسه برزنتی یا جعبه محتوی مواد منفجره ممنوع است.
در صورت حمل مواد منفجره بـه وسیله لوکوموتیو در داخل معدن، قطار مربوطه باید دارای واگن مخصوص بوده و روی آن علایم خطر نصب شود. رعایت نکات ذیل نیز در این مورد الزامی است ـ
الف) حمل چاشنی بـه وسیله واگن حامل مواد منفجره ممنوع است.
ب) بـه غیر از راننده و آتشبار و کمک آتشبار، استفاده سایر افراد از قطار حمل مواد منفجره ممنوع است.
ج) قطار حامل مواد منفجره باید حداقل 80 متر با قطارهای نفربر فاصله مکانی داشته باشد.
د) هر گونه حمل و نقل در داخل معدن تا فاصله 100 متری از واگن حاوی مواد منفجره ممنوع است.
هنگام حمل مواد منفجره با وسایل حمل و نقل در چاه های معدنی نباید اشخاص دیگری غیر از آتشبار و کمک او از وسایل حمل و نقل حامل مواد منفجره استفاده نمایند. متصدی بالابر چاه باید قبلاً ماموران پذیرگاهی را کـه محموله در آنجا تخلیه می شود، مطلع نماید.
حمل و نقل مواد منفجره در زمان رعد و برق ممنوع است. د) عملیات آتشباری
عملیات آتشباری در معدن باید بـه وسیله آتشبار کـه از طرف سرپرست معدن بـه این سمت گمارده شـده است انجام گیرد و مسئولیت انجام عملیات آتشباری بـه عهده وی می باشد.
تبصره ـ استفاده از یک نفر کمک آتشبار در معادن زغال و زیر زمینی الزامی است.
عملیات آتشباری باید پس از اتمام عملیات حفاری و تخلیه جبهه کار از کلیه تجهیزات و مواد قابل اشتعال و دور کردن افراد غیرمجاز از محل انجام شود.
حمل مواد منفجره بـه محلی کـه کارگران هنوز مشغول چالزنی هستند ممنوع است.
عملیات آتشباری باید بـه گونه ای طراحی و اجرا شود کـه از پرتاب سنگ بـه خارج از محدوده عملیاتی پیشگیری شود.
آتشبار نباید غیر از وسایلی کـه سرپرست معدن اجازه استفاده از آن را داده است از وسایل دیگری برای انجام عملیات استفاده نماید.
آتشباری باید طبق طرح مصوب مورد تایید مسئول فنی معدن شامل نقشه قرارگیری چال ها در جبهه کار، نوع مواد منفجره و چاشنی، عمق، شیب و مقدار مواد منفجره و طریقه خرجگذاری هر چال، شماره تاخیر چاشنی ها یا ترتیب انفجار چال ها، طریقه بستن مدار و سایر مشخصات مورد نیاز برای آتشباری با نظارت مسئول ایمنی انجام گیرد.
چاشنی گذاری فشنگ ها باید فقط در محل آتشباری بلافاصله قبل از خرجگذاری صورت گیرد.
در نزدیکی جبهه کار باید محل مطمئنی کـه در معرض ریزش سنگ نباشد برای چاشنی گذاری انتخاب شود.
آتشبار مجاز است فقط تعداد چالی را کـه می تواند در یک مرحله منفجر نماید و یا ماشین آتش کن توانایی انفجار آن را دارد خرجگذاری نماید.
قبل از خرجگذاری و تا لحظه انفجار تا 30 متری محل آتشباری، نباید هوای فشرده آزادانه جریان داشته باشد.
چنانچه دو جبهه کار بـه فاصله کمتر از 10 متر از یکدیگر قرار گرفته باشند، آتشباری هم زمان آن دو جبهه کار ممنوع است.
آتشبار باید قبل از خرجگذاری، چال را کاملاً تمیز نماید و از آماده بودن چال برای فشنگ گذاری مطمئن شود.
سنبه مورد استفاده برای خرجگذاری باید چوبی، مقاوم و کاملاً راست و صاف باشد. بکار بردن سنبه های فلزی ممنوع است.
اتصال چاشنی بـه فتیله اطمینان باید منحصراً توسط انبردست مخصوص انجام گیرد.
طول فتیله اطمینان باید بـه اندازه ای باشد کـه آتشبار بتواند پس از آتش کردن، خود را بـه محل امنی برساند و در هر صورت طول این فتیله نباید از یک متر کمتر و مقداری از فتیله کـه از چال بیرون می ماند نباید از 20 سانتیمتر کمتر باشد.
انفجار بیش از 10 چال در یک نوبت آتشباری با فتیله اطمینان در معادن زیرزمینی ممنوع است.
گره زدن یا تا کردن فتیله اطمینان ممنوع است.
آتشبار باید طرف دیگر فتیله اطمینان را کـه بـه چاشنی متصل می شود، به صورت عمودی و طرفی را کـه برای آتش کردن در نظر گرفته می شود بـه صورت مورب قطع کند.
در آتشباری با چاشنی باید چاشنی ابتدا در فشنگ ماده منفجره و سپس در داخل چال قرار داده شود. در هر حال باید حداقل یک فشنگ فعال خرجگذاری شود.
خالی کردن چال خرجگذاری شده بـه هر علت ممنوع است.
فشنگ چاشنیدار باید بـه آرامی و بدون وارد کردن هر گونه فشار در داخل چال قرار داده شود.
اتصال چاشنی بـه فتیله باید با رعایت فاصله لازم از فشنگ انجام شود و سپس چاشنی در داخل فشنگ ماده منفجره قرار گیرد.
در کلیه چال هایی کـه در یک نوبت آتشباری می شوند باید از یک نوع چاشنی الکتریکی (ساخت یک کارخانه) استفاده شود.
مدار انفجار قبل از اتصال کابل هدایت برق بـه دستگاه آتش کن باید توسط اهم متر ویژه آتشباری آزمایش شود و سیم های اصلی هدایت برق پس از حصول اطمینان از صحت مدار بـه دستگاه آتش کن متصل شوند.
کنترل مدار آتشباری الکتریکی فقط باید با اهم متر ویژه آتشباری انجام شود.
اتصال کابل هدایت برق بـه سیم چاشنی ها و همچنین بـه دستگاه آتش کن منحصراً باید توسط آتشبار و پس از اتمام خرجگذاری و آزمایش مدار و دور شدن کلیه افراد از جبهه کار انجام گیرد.
پس از خرجگذاری باید چال ها را بـه طور معین و با موادی کـه طبق طرح تعیین شده است مسدود نمود.
زمان و محل عملیات آتشباری باید با اطلاع مسئول فنی معدن و مسئول ایمنی باشد.
سرپرست معدن مکلف است نسبت بـه شناسایی و مسدود نمودن حریم ناشی از آتشباری اقدام نماید.
کارفرما مکلف است آتشبار را بـه وسایل حفاظت فردی ضد الکتریسیته ساکن مجهز کند.
آتشبار موظف است هنگام عملیات آتشباری، اقدامات ذیل را به عمل آورد
الف) از برقراری تهویه در جبهه کارهای زیرزمینی اطمینان حاصل نماید.
ب) دستگاه آتش کن برقی را قبل از هر نوبت عملیات آتشباری آزمایش و نتیجه را در دفتر مخصوص ثبت نماید.
ج) قبل از جابجایی چاشنی ها یا مداربندی نسبت بـه تخلیه الکتریسیته ساکن بدن خود اقدام نماید.
د) قبل از آتشباری از ورود اشخاص بـه محل عملیات جلوگیری نماید.
هـ) 15 دقیقه قبل از شروع انفجار با کشیدن آژیر منقطع کـه بلندی صدای آن بـه گونه ای است کـه در تمام نقاط متاثر از آتشباری در معدن شنیده می شود شروع عملیات آتشباری را بـه سایرین اطلاع دهد و 5 دقیقه قبل از شروع لحظه انفجار، آژیر منقطع بـه آژیر ممتد تبدیل شود.
در صورتی کـه آتشبار جهت حفاظت از پناهگاه خاصی در آتشباری زیرزمینی استفاده میکند، فاصله پناهگاه تا محل آتشباری باید حداقل 80 متر باشد. در معادن زیرزمینی در صورت نبودن پناهگاه فاصله آتشبار از محل آتشباری در تونل های مستقیم باید حداقل 200 متر باشد.
آتشبار باید پس از حصول اطمینان از انفجار کلیه چال ها و سپری شدن مدت کافی (حداقل 15 دقیقه) محل را بازدید و در صورتی کـه خطری از نظر گازهای سمی و مضر وجود نداشته باشد و کارگاه را ایمن تشخیص دهد اجازه ادامه کار را بدهد. میزان گازهای سمی ناشی از آتشباری نباید از 0/008 درصد حجمی در هوای محل آتشباری بیشتر باشد.
برای از بین بردن خطر ناشی از چال آتش نشده باید بر اساس دستورالعمل شرکت سازنده مواد منفجره و یا رعایت مراتب ذیل عمل شود
الف) در معادن زیرزمینی کـه از چال زن دستی یا جامبودریل برای حفاری استفاده می شود بـه ترتیب از نقطه ای بـه فاصله حداقل 40 یا 65 سانتیمتر از دهانه چال آتش نگرفته و بـه موازات آن، چال جدیدی حفر و پس از خرج گذاری آن را آتش نمود. این چال بـه هیج وجه نباید وارد حریم های مذکور شود.
ب) در معادن سطحی از نقطه ای بـه فاصله حداقل 150 سانتیمتر از دهانه چال آتش نگرفته و بـه موازات آن، چال جدیدی حفر و پس از خرجگذاری آن را آتش نمود. این چال بـه هیج وجه نباید وارد حریم 150 سانتی متری چال آتش نشده شود.
ج) بارگیری سنگ های حاصل از انفجار اخیر باید با حضور آتشبار انجام گیرد تا در صورتی کـه فشنگ های منفجر نشدهای باقی مانده باشد بـه جایگاه موقت نگهداری مواد منفجره تحویل شود.
د) ورود سایرین بـه این محدوده تا خاتمه کلیه عملیات ممنوع است.
چنانچه هنگام لقگیری و بارگیری بـه وجود چال منفجر نشده پی برده شود و یا احتمال چال منفجر نشده وجود داشته باشد باید بلافاصله کار متوقف و کلیه افراد محل را ترک نموده و مراتب بـه اطلاع سرپرست معدن رسانده شود.
اقدامات لازم برای از بین بردن چال منفجر نشده، فقط با نظارت مستقیم آتشبار مجاز است.
چنانچه آتشبار نتواند برای از بین بردن چال منفجر نشده اقدام کند، لازم است بلافاصله سرپرست معدن را در جریان امر قرار دهد.
آتشبار نباید چال های خرجگذاری شده را رها نموده و قبل از آتشباری آنها بـه کار دیگری مشغول شود.
کلیه چال های خرجگذاری شده باید در یک نوبت منفجر شوند.
اگر یک یا چند فشنگ چاشنی گذاری شده مورد استفاده قرار نگیرد، آتشبار موظف است بلافاصله و قبل از آتش کردن چال ها، چاشنی این فشنگ ها را خارج کرده و آنها را بـه جایگاه موقت نگهداری مواد منفجره منتقل نماید.
چاشنی گذاری در چال ها در شرایطی کـه احتمال رعد و برق وجود دارد ممنوع است.
در زمان اتصال چاشنی ها بـه همدیگر تا شعاع 30 متری از محل، حمل و استفاده از وسایل الکترونیکی و کلیه وسایل پخش امواج الکترومغناطیسی مثل گوشی تلفن همراه و بی سیم ممنوع است.
برای منفجر کردن مواد منفجره بـه روش الکتریکی نباید از سیم های بدون روپوش استفاده کرد. استفاده از برق شبکه معدن برای انفجار چاشنی ممنوع است.
شبکه الکتریکی انفجار باید دو خطه باشد و در محل اتصال، سیم ها محکم بـه یکدیگر متصل شوند.
سیم های مدار انفجار تحت هیچ شرایطی نباید با سیم های شبکه برق معدن تماس پیداکنند.
با هم بندکردن اجزاء و اتصالات سیستم هوای فشرده و پیشبینی سیستم اتصال بـه زمین باید از خطر تجمع الکتریسیته ساکن در زمان خرجگذاری نیترات آمونیوم با هوای فشرده پیشگیری کرد.
