آیین نامه ایمنی در معادن مصوب 1391/11/03
ج) مقررات ویژه تهویه معادن زغال سنگ (معادن گازدار و گرد زغالدار) (مواد 382 – 405)
ج) مقررات ویژه تهویه معادن زغال سنگ (معادن گازدار و گرد زغالدار) (مواد 382 – 405)
در تمامی معادن زغال سنگ علاوه بر لازم الاجرا بودن کلیه مقررات تهویه؛ اجرای مقررات ویژه تهویه معادن زغال سنگ ضروری است.
حد مجاز گاز زغال در قسمت های مختلف معدن باید بـه شرح ذیل باشد
الف) در مسیر هوای برگشتی از هر جبهه کار کمتر از 1 درصد.
ب) در مسیر هوای خروجی از شبکه معدن کمتر از 0/75 درصد.
ج) در مسیر هوای تازه برای تهویه هر جبهه کار کمتر از 0/5 درصد.
د) در محل های تعمیراتی، متروکه و ریزشی و در مدت کوتاه کمتر از 2 درصد.
هـ) میزان گاز زغال در هیچ زمان و هیچ قسمتی از معدن نباید بیش از 2/5 درصد باشد.
نصب سیستم مانیتورینگ هوای معدن و سنجش خودکار گاز زغال در لایه های زغال سنگ طبقه سه و چهار الزامی است.
حسگرهای تشخیص گاز زغال باید در نزدیکی سینه کارها و در تاج تونل ها و هر چه نزدیکتر بـه سقف نصب شوند.
مسئولین پیشروی و استخراج در همه معادن زغال سنگ باید مجهز بـه دستگاه گازسنج باشند و میزان گاز زغال را در شروع و پایان نوبت کاری اندازه گیری نموده و بـه سرپرست معدن گزارش نمایند.
دستگاه های استخراج مکانیزه زغال سنگ باید مجهز بـه حسگرهای تشخیص گاز زغال بطور پیوسته باشند و در صورت افزایش گاز زغال، بیش از 1/25درصد آن را بـه طور خودکار خاموش کنند.
استفاده از هوای فشرده بـه منظور تهویه در مناطقی کـه گاز زغال با غلظت بالای 2 درصد وجود دارد ممنوع است.
بادبزن های تهویه بـه هیچ عنوان در فاصله بین نوبت های کاری یا زمان تعطیلات نباید خاموش شوند و تنها در زمان تعمیرات، تعویض و یا وصل قطعات کانال تهویه و با دستور کتبی مسئول فنی معدن و با پیش بینی تمهیدات دیگری برای تهویه، می توانند خاموش شوند.
کانال های تهویه باید از استحکام کافی برای جلوگیری از تاخوردگی و خم شدن بیش از حد برخوردار باشند و با بست های مناسب بـه سقف نصب شوند.
تهویه بـه روش طبیعی در معادن زغال سنگ، معادن گازدار و معادن گرد زغال دار ممنوع است.
مسئولان اندازهگیری گاز موظف هستند قبل از شروع هر نوبت کاری در محل کار حاضر شده و کارگاه ها و محل های مشکوک را بازدید نموده و درصد گاز زغال را بـه وسیله دستگاه گازسنج اندازهگیری نمایند.
محل ها و فواصل زمانی اندازهگیری توسط سرپرست معدن تعیین می شود. در هر حال حداقل تعداد دفعات اندازهگیری گاز در محل های فاقد گازسنج خودکار ثابت باید بـه قرار ذیل باشد ـ
الف) هوای برگشتی از هر جبهه کار فعال، در معادن طبقه 1 و 2 دوبار در هر نوبت کاری و در معادن طبقه 3 و 4 و معادن خطرناک از نظر پرتاب ناگهانی، سه بار در هر نوبت کاری.
ب) هوای برگشتی از هر جبهه کار غیرفعال، جایگاه ماشین آلات (مثل وینچ و غیره) و هوای خروجی معدن یک بار در روز.
علاوه بر اندازهگیری های منظم جاری، تمام کارکنان نظارت فنی (مسئولین ایمنی، مهندسین و تکنسین ها) باید ضمن تجهیز بـه وسایل گازسنجی و گذراندن دوره آموزشی مربوطه، موظف هستند تا هنگام بازدید از جبهه کارها، درصد گاز را اندازه گیری نمایند.
درصد گاز تا فاصله حداقل 20 متری دستگاه های الکتریکی باید بعد از هر توقف بادبزن و پس از رفع اشکال در امر تهویه و عادی شدن آن اندازهگیری شود و در صورت مجاز بودن مجدداً راهاندازی شوند.
اگر درصد گاز در محلی بیش از حد مجاز باشد باید بلافاصله جریان برق قطع، کار تعطیل و کارگران را از محل خارج کرد. شروع مجدد کار پس از انجام تهویه کافی و رسیدن درصد گاز بـه حد مجاز امکان پذیر است.
انجام هر نوع عملی کـه ایجاد جرقه یا شعله نماید در معادن دارای گاز زغال یا گرد زغال ممنوع است و کلیه تجهیزات و دستگاه ها باید ضد جرقه باشند.
قسمت هایی کـه بهره برداری آنها بـه پایان رسیده یا موقتاً تعطیل شده و یا مورد استفاده قرار نمی گیرند باید مانند سایر قسمت ها بـه خوبی تهویه شوند و یا بـه وسیله مصالح مناسب بـه طور نفوذ ناپذیر کاملاً مسدود گردند.
در معادن گازدار چنانچه رساندن درصد گاز بـه حد مجاز با دستگاه های تهویه دشوار باشد باید قبل از استخراج، عمل گاززدایی (دگازاژ) از لایه مورد نظر و لایه های مجاور به عمل آید.
در مناطقی کـه خطر مواجه با حفره های گاز یا انفجار سنگ وجود دارد باید با حفر چال های بلند در جهت پیشروی از وجود حفره های احتمالی آگاه شد و اقدامات ایمنی برای بر طرف کردن خطر تصاعد آنی و انفجار سنگ انجام گیرد.
در معادنی کـه احتمال خودسوزی دارند باید حداقل یک بار در هر نوبت کاری درصد دی اکسید کربن در جبهه کارها اندازهگیری شوند.
زغال سنگ هایی کـه هنگام استخراج گرد تولید مینمایند، باید بـه اندازه کافی با آب مرطوب شوند و هنگام استخراج و در محل های بارگیری بـه واگن نیز باید بـه آنها آب پاشیده شود.
در جبهه کارها و مناطقی کـه در آنها خطر انفجار گرد زغال وجود دارد باید بـه طور مرتب گرد زغال موجود روی سقف و زمین و دیوارها و وسایل نگهداری را جمعآوری و خارج نمود و بـه منظور پیشگیری از بروز انفجار باید همواره مقدار مواد سوختنی در گرد و خاک انباشته را با پاشیدن آهک یا خاک نرم و پودر سنگ یا مواد دیگر در حد کمتر از 30 درصد حجمی نگه داشت.
در معادنی کـه در آنها خاک پاشی برای خنثی سازی گرد زغال معمول است باید نام محل و تاریخ خاک پاشی و نمونه برداری از مخلوط خاک و گرد زغال موجود در محل و همچنین نتایج آزمایش های مربوط بـه قابلیت اشتعال نمونه گرفته شده، در دفتر مخصوصی ثبت شود.
چنانچه میزان مواد سوختی در نمونه گرفته شده از 30 درصد حجمی تجاوز نماید باید بلافاصله با خاک پاشی مجدد درصد آن پایین آورده شود.