با اشاره به بخشنامه شماره 02/94420 مورخ 1402/04/24 موضوع ابلاغ «دستورالعمل وجوه اداره شده (ریالی)»، به استحضار می‎رساند؛ در راستای تنظیم و نگهداری صحیح دفاتر، حساب‎ها، اطلاعات و صورت های مالی مؤسسات اعتباری مطابق با آخرین مقررات و دستورالعمل های ابلاغی بانک مرکزی و با عنایت به بازنگری «سرفصل حساب های دفترکل مؤسسات اعتباری» طی بخشنامه شماره 04/34837 مورخ 1404/02/14 و همچنین به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص انجام عملیات حسابداری اعطای تسهیلات در قالب وجوه اداره شده (ریالی) و ارتقای شفافیت گزارشگری مالی موسسات اعتباری، «دستورالعمل حسابداری وجوه اداره شده (ریالی)» تدوین و در جلسه مورخ 1405/04/27 کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری بانک مرکزی مورد تأیید قرار گرفت. شایان ذکر است، اهم رویدادهای مالی مرتبط با وجوه اداره شده (ریالی) در دستورالعمل یاد شده در دو بخش غیرتلفیقی و تلفیقی به شرح زیر می ‎باشد:

1 ـ رویدادهای مالی مرتبط با انعقاد قرارداد عاملیت، دریافت وجه از واگذارنده وجوه اداره شده، اخذ وثایق و تضامین ماخوذه از مشتری؛

2 ـ رویدادهای مالی مرتبط با زمان انعقاد قرارداد تسهیلات از محل وجوه اداره شده بین متقاضی و موسسه اعتباری؛

3 ـ رویدادهای مالی مرتبط با زمان اعطای تسهیلات از محل وجوه اداره شده؛

4 ـ رویدادهای مالی مرتبط با وصول اقساط تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده؛

5 ـ رویدادهای مالی مرتبط با دریافت وجه التزام تاخیر تادیه دین؛

6 ـ رویدادهای مالی مرتبط با زمان اتمام قرارداد عاملیت و پرداخت وجه به واگذارنده و برگشت حساب های انتظامی؛

در پایان، ضمن ایفاد دستورالعمل مورد اشاره به پیوست و بیان این مطلب که سرفصل حساب های دفترکل مورد نیاز برای انجام عملیات حسابداری اعطای تسهیلات در قالب وجوه اداره شده (ریالی)، پیش تر طی بخشنامه شماره 04/34837 مورخ 1404/02/14 به آن بانک‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/مؤسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ گردیده، مقتضی است، دستور فرمایند مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 96/149153 مورخ 1396/05/16 به تمامی واحدهای ذی ربط آن بانک‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/مؤسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حسن اجرای آن نظارت دقیق به عمل آید.‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏/ ر

مدیریت کل تنظیم مقررات

اداره تدوین رویه های حسابداری و حسابرسی

دستورالعمل حسابداری وجوه اداره شده (ریالی)»

مقدمه

به استناد بند (ج) ماده (33) «قانون پولی و بانکی کشور» و جزء (6) بند (الف) ماده (23) «قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران» و در اجرای تبصره ذیل ماده (8) «دستورالعمل وجوه اداره شده (ریالی)»، مصوب شورای پول و اعتبار، با هدف ایجاد وحدت رویه در شناسایی و ثبت دقیق رویدادهای مالی مربوط به وجوه اداره شده توسط مؤسسات اعتباری و نیز ارتقاء شفافیت صورت های مالی آن ها، «دستورالعمل حسابداری وجوه اداره شده (ریالی)» که از این پس به اختصار «دستورالعمل» نامیده می شود، در دو بخش غیرتلفیقی و تلفیقی به شرح زیر تدوین می گردد:

الف ـ بخش غیرتلفیقی

1 ـ ثبت حسابداری انعقاد قرارداد عاملیت

در زمان انعقاد قرارداد عاملیت، ثبت حسابداری زیر در سرفصل حساب های زیرخط انجام می شود:

بد: حساب های انتظامی ـ قرارداد عاملیت وجوه اداره شده ـ ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 4300 ـ 13 – 4 ـ 3)

بس: طرف حساب های انتظامی ـ ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 8600 ـ 13 ـ 9 ـ 3)

2 ـ ثبت های حسابداری هنگام دریافت وجه از واگذارنده وجوه اداره شده

2 ـ 1 ـ واریز وجه از سوی واگذارنده به مؤسسه اعتباری به صورت زیر در سرفصل حساب های بالای خط ثبت می گردد: ـ ×××× به مبلغ دریافت شده از واگذارنده طبق قرارداد عاملیت

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه‎ گذاری کوتاه‎ مدت به ریال

(کد حساب: 4400 ـ 10 ـ 5 ـ 3 / 4420 – 10 – 5 – 3 / 4710 – 13 – 5 – 3 )

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ـ به تفکیک واگذارنده ـ ×××× به مبلغ دریافت شده از واگذارنده طبق قرارداد عاملیت

(کد حساب :4520 – 10 – 5 – 3 )

2 – 2 ـ در هنگام واریز وجه از سوی واگذارنده به مؤسسه اعتباری، به میزان وجوه اداره شده، ثبت زیر در سرفصل حساب های زیرخط انجام می شود:

بد: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ـ به تفکیک واگذارنده

(کد حساب: 4250 ـ 10 – 4 ـ 3) ×××× به مبلغ دریافت شده از واگذارنده طبق قرارداد عاملیت

بس: وجوه اداره شده به ریال ـ به تفکیک واگذارنده ×××× به مبلغ دریافت شده از واگذارنده طبق قرارداد عاملیت

(کد حساب : 8500 ـ 10 ـ 9 ـ 3)

3 ـ ثبت های حسابداری وثایق و تضامین مأخوذه

3 – 1 ـ در صورتی که طبق قرارداد عاملیت، اخذ وثایق از متقاضی بر عهده مؤسسه اعتباری باشد، اخذ وثایق از متقاضی، به شرح زیر در سرفصل حساب های زیرخط ثبت می شود:

بد: حساب های انتظامی ـ وثایق وجوه اداره شده

(کد حساب: 4300 ـ 13 ـ 4 ـ 3) ×××× به ارزش وثایق

بس: طرف حساب های انتظامی ×××× به ارزش وثایق

(کد حساب: 8600 – 13 ـ 9 ـ 3)

3 – 2 ـ برای هر یک از وثایق اخذ شده، ثبت حسابداری زیر به ارزش یک ریال برای هر وثیقه به شرح زیر در سرفصل حساب های زیرخط اعمال می شود:

بد: حساب های انتظامی ـ برگ های اوراق بهادار و اشیاء قیمتی مربوط به وجوه اداره شده ×××× به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال

(کد حساب: 4300 ـ 13 ـ 4 ـ 3)

بس: طرف حساب های انتظامی ×××× به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال

(کد حساب: 8600 ـ 13 ـ 9 ـ 3)

3 ـ 3 ـ محاسبه و اخذ کارمزد ارزیابی وثایق و کارمزد سایر خدمات بانکی ارائه شده در چارچوب قرارداد عاملیت به شرح زیر در سرفصل حساب های بالای خط ترازنامه ثبت می گردد:

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه ‎گذاری کوتاه‎ مدت به ریال

(کد حساب: 4400 ـ 10 ـ 5 ـ 3 / 4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 5 ـ 3) ×××× به مبلغ کارمزد تعیین شده در چارچوب قرارداد عاملیت

بس: کارمزد تحقق یافته خدمات بانکی به ریال ×××× به مبلغ کارمزد تعیین شده در چارچوب قرارداد عاملیت

(کد حساب: 7700 – 10 – 7 – 3 )

تبصره ـ در صورتی که کارمزد مذکور به صورت کلی تعیین و از واگذارنده دریافت شود، ثبت ردیف (3 ـ 3) در دفاتر انجام و صرفا حساب واگذارنده، جایگزین حساب متقاضی دریافت تسهیلات می گردد.

4 ـ ثبت های حسابداری در زمان انعقاد قرارداد تسهیلات از محل وجوه اداره شده بین متقاضی و مؤسسه اعتباری

4 – 1 ـ پس از انعقاد قرارداد تسهیلات، قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح زیر در سرفصل حساب های زیرخط ترازنامه ثبت می گردد:

بد: حساب های انتظامی ـ قراردادهای تسهیلاتی مربوط به وجوه اداره شده ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 4300 ـ 13 ـ 4 ـ 3 )

بس: طرف حساب های انتظامی ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 8600 ـ 13 – 9 ـ 3)

4 ـ 2 ـ چنان چه دریافت مبلغ بابت ابطال تمبر مالیاتی در قرارداد عاملیت، ذکر شده باشد، مبلغ مزبور به شرح زیر در سرفصل حساب های بالای خط ترازنامه ثبت می شود:

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه ‎گذاری کوتاه ‎مدت به ریال

×××× به مبلغ تمبر مالیاتی

(کد حساب: 4400 – 10 – 5 – 3 /4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 13 – 5 – 3 )

بس: تمبر مالیاتی به ریال ×××× به مبلغ تمبر مالیاتی

(کد حساب : 0130 ـ 10 – 1 ـ 3)

5 ـ ثبت های حسابداری در زمان اعطای تسهیلات از محل وجوه اداره شده

5 – 1 ـ تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده مصرف نشده، به شرح زیر در سرفصل حساب های بالای خط ترازنامه ثبت می گردد:

بد: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ـ به تفکیک واگذارنده ×××× به مبلغ اصل تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده ×××× به مبلغ اصل تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

(کد حساب :4520 ـ 10 ـ 5 ـ 3)

بس: سپرده قرض‎ الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه‎ گذاری کوتاه ‎مدت به ریال

(کد حساب: 4400 – 10 – 5 ـ 3 /4420 ـ 10 ـ 5 ـ 3 /4710 – 13 – 5 ـ 3)

×××× به مبلغ اصل تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

5 – 2 ـ تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده مصرف نشده، به شرح زیر در سرفصل حساب های زیرخط ترازنامه ثبت می گردد:

بد: تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ×××× به مبلغ اصل و سود تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

(کد حساب: 4200 – 10 ـ 4 ـ 3)

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به مبلغ اصل تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

(کد حساب : 4250 – 10 – 4 ـ 3)

بس: سود آتی تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ×××× به مبلغ سود تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

(کد حساب:8520 ـ 10 – 9 ـ 3)

5 – 3 – کارمزد دریافتی از واگذارنده وجوه / دریافت کننده تسهیلات توسط مؤسسه اعتباری در چارچوب قرارداد عاملیت به شرح زیر در سرفصل حساب های بالای خط ترازنامه ثبت می گردد:

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه ‎گذاری کوتاه ‎مدت به ریال

×××× به مبلغ کارمزد متعلقه طبق قرارداد عاملیت

(کد حساب: 4400 – 10 – 5 – 3 /4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 13 – 5 – 3 )

بس: کارمزد تحقق یافته خدمات بانکی به ریال ×××× به مبلغ کارمزد متعلقه طبق قرارداد عاملیت

(کد حساب: 7700 – 10 ـ 7 ـ 3)

6 ـ ثبت های حسابداری وصول اقساط تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده

6 ـ 1 ـ در زمان وصول اقساط تسهیلات، ثبت حسابداری زیر در سرفصل حساب های بالای خط ترازنامه انجام می شود:

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه ‎گذاری کوتاه‎ مدت به ریال

×××× به مبلغ هر قسط وصولی

(کد حساب: 4400 – 10 ـ 5 – 3 /4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 13 – 5 ـ 3)

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال – به تفکیک واگذارنده ×××× به مبلغ هر قسط وصولی

(کد حساب :4520 – 10 – 4 ـ 3 )

6 ـ 2 ـ در زمان وصول اقساط تسهیلات، ثبت حسابداری زیر در سرفصل حساب‎ های زیرخط ترازنامه انجام می شود:

بد: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به مبلغ اصل قسط وصولی

(کد حساب: 4250 – 10 – 4 ـ 3 )

بد: سود آتی تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ×××× به مبلغ اصل قسط وصولی

(کد حساب : 8520 ـ 10 – 9 ـ 3 )

بس : تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ×××× به مبلغ اصل قسط وصولی

(کد حساب:4200 ـ 10 ـ 4 ـ 3 )

7 ـ ثبت های حسابداری دریافت وجه التزام تاخیر تادیه دین

7 ـ 1 ـ چنان چه طبق قرارداد عاملیت محاسبه و دریافت وجه التزام تاخیر تادیه دین مجاز باشد، در مورد تسهیلاتی که در سررسید وصول نشده است، در مقاطع گزارشگری مالی موردنظر، از تاریخ سررسید یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام تأخیر تأدیه دین تا مقطع گزارشگری مالی، وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و به شرح زیر در سرفصل حساب‎ های زیرخط ترازنامه ثبت خواهد شد:

بد: تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ـ وجه التزام تاخیر تادیه دین ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه

(کد حساب: 4200 ـ 10 – 4 ـ 3)

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه

(کد حساب: 4250 ـ 10 ـ 4 ـ 3 )

7 – 2 ـ وصول وجه‎التزام تاخیر تادیه دین به شرح زیر در سرفصل حساب های بالای خط دفاتر انجام می شود:

بد: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه‎ گذاری کوتاه‎ مدت به ریال

×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه

(کد حساب: 4400 – 10 – 5 – 3 /4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 13 – 5 – 3 )

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال – به تفکیک واگذارنده ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه

(کد حساب :4520 – 10 – 5 ـ 3 )

7 – 3 ـ شناسایی وجه‎التزام تاخیر تادیه دین، به شرح زیر در سرفصل حساب‎های زیرخط دفاتر ثبت می گردد:

الف :

بد: تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ـ وجه التزام تاخیر تادیه دین ×××× به مبلغ مابه التفاوت مبلغ وصولی با وجه التزام تأخیر تأدیه دین شناسایی شده در گذشته

(کد حساب:4200 ـ 10 ـ 4 ـ 3 )

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به مبلغ مابه التفاوت مبلغ وصولی با وجه التزام تأخیر تأدیه دین شناسایی شده در گذشته

(کد حساب: 4250 ـ 10 ـ 4 ـ 3 )

ب :

بد: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به مبلغ وصولی

(کد حساب: 4250 – 10 ـ 4 ـ 3)

بس: تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده به ریال ـ وجه التزام تاخیر تادیه دین ×××× به مبلغ وصولی

(کد حساب:4200 – 10 ـ 4 ـ 3 )

8 ـ ثبت های حسابداری برگشت حساب های انتظامی

8 – 1 ـ در صورت اخذ وثایق از مشتری طبق قرارداد عاملیت و پس از تسویه کامل تسهیلات دریافتی از محل وجوه اداره شده از سوی دریافت کننده تسهیلات، ثبت برگشت حساب های انتظامی به شرح زیر در سرفصل حساب های زیر خط ترازنامه منعکس می شود:

بد: طرف حساب های انتظامی ×××× به ارزش وثایق

(کد حساب: 8600 ـ 13 – 9 ـ 3 )

بس: حساب های انتظامی ـ وثایق مربوط به وجوه اداره شده ×××× به ارزش وثایق

(کد حساب: 4300 – 13 ـ 4 ـ 3 )

8 – 2 ـ برای هر یک از وثایق اخذ شده و پس از تسویه کامل تسهیلات دریافتی از محل وجوه اداره شده از سوی دریافت کننده تسهیلات، ثبت برگشت حساب های انتظامی به شرح زیر در سرفصل حساب های زیر خط ترازنامه اعمال می شود:

بد: طرف حساب های انتظامی ×××× به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال

(کد حساب: 8600 – 13 – 9 ـ 3 )

بس: حساب های انتظامی ـ برگ های اوراق بهادار و اشیاء قیمتی مربوط به وجوه اداره شده ×××× به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال

(کد حساب: 4300 ـ 13 ـ 4 ـ 3 )

8 – 3 ـ پس از تسویه کامل تسهیلات دریافتی از محل وجوه اداره شده از سوی دریافت کننده تسهیلات، ثبت برگشت حساب های انتظامی قرارداد تسهیلات به شرح زیر در سرفصل حساب های زیرخط ثبت می گردد:

بد: طرف حساب های انتظامی ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 8600 ـ 13 – 9 ـ 3)

بس: حساب های انتظامی ـ قراردادهای تسهیلاتی مربوط به وجوه اداره شده ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 4300 – 13 ـ 4 ـ 3 )

9 ـ ثبت های حسابداری در زمان اتمام قرارداد عاملیت و پرداخت وجه به واگذارنده

9 ـ 1 ـ در زمان اتمام قرارداد عاملیت و پرداخت وجه به واگذارنده، ثبت زیر در سرفصل حساب های بالای خط دفاتر انجام می شود:

بد: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال ×××× به مبلغ وجه پرداخت شده به واگذارنده

(کد حساب :4520 – 10 – 5 ـ 3 )

بس: سپرده قرض ‎الحسنه جاری به ریال/ سپرده قرض ‎الحسنه پس انداز به ریال/ سپرده سرمایه ‎گذاری کوتاه‎ مدت به ریال

×××× به مبلغ وجه پرداخت شده به واگذارنده

(کد حساب: 4400 – 10 – 5 ـ 3 /4420 – 10 – 5 – 3 /4710 – 13 – 5 ـ 3)

9 ـ 2 ـ پس از بازپرداخت وجه به واگذارنده، ثبت زیر در سرفصل حساب های زیرخط دفاتر انجام می شود:

بد: وجوه اداره شده به ریال××××به مبلغ دریافت شده اولیه از واگذارنده

(کد حساب: 8500 – 10 – 9 ـ 3 )

بس: وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال××××به مبلغ دریافت شده اولیه از واگذارنده

(کد حساب : 4250 ـ 10 ـ 4 ـ 3 )

9 ـ 2 – 1 ـ قبل از اتمام قرارداد عاملیت در زمان عودت وجه به واگذارنده، ثبت های حسابداری فوق تکرار می شود.

10 ـ ثبت حسابداری برگشت حساب های انتظامی در زمان اتمام قرارداد عاملیت

در زمان اتمام قرارداد عاملیت، ثبت برگشت حساب های انتظامی در سرفصل حساب های زیرخط ترازنامه انجام می شود:

بد: طرف حساب های انتظامی ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 8600 – 13 ـ 9 ـ 3)

بس: حساب های انتظامی ـ قرارداد عاملیت وجوه اداره شده ×××× به مبلغ یک ریال

(کد حساب: 4300 ـ 13 – 4 ـ 3 )

ب ـ بخش تلفیقی

در وجوه اداره شده تلفیقی، سهم واگذارنده وجوه طبق ثبت های حسابداری مطروحه در بخش غیرتلفیقی این دستورالعمل و ثبت های حسابداری مرتبط با سهم موسسه اعتباری از تسهیلات اعطایی از محل وجوه اداره شده، حسب عقود استفاده شده و منطبق با قرارداد عاملیت، مطابق با مفاد دستورالعمل های حسابداری ابلاغی از سوی بانک مرکزی درآن خصوص در دفاتر ثبت می گردد.

دستورالعمل حسابداری وجوه اداره شده (ریالی)» در شانزدهمین جلسه مورخ 1405/04/27 کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در (10) ماده و (1) تبصره به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا می باشد.