وظایف و اختیارات وزارت تعاون عبارت است از:

1 ـ اجرای آن قسمت از قانون و مقررات در رابطه با بخش تعاونی کـه مربوط بـه دولت می شود و نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات بخش تعاونی.

2 ـ تهیه لوایح قانونی و آئین نامه های این قانون و اساسنامه ها و آئین نامه های تعاونی ها مطابق این قانون.

3 ـ جلب و هماهنگی حمایت ها و کمک ها و تسهیلات و امکانات دولتی و عمومی جهت بخش تعاونی با همکاری دستگاه های اجرائی ذیربط.

4 ـ تشویق و کمک و همکاری در تاسیس و گسترش تعاونی ها با جلب همکاری و مشارکت عموم مردم و شوراهای اسلامی کشوری.

5 ـ ایجاد زمینه های همکاری و هماهنگی و تعاون بین تعاونی ها و همچنین بین اتحادیه های تعاونی یا بین بخش تعاونی و سایر بخشهای اقتصادی.

6 ـ کمک بـه فعالیت های تبلیغاتی، آموزشی، فرهنگی، فنی، علمی، تحقیقاتی و صنعتی لازم برای بخش تعاونی با همکاری اتحادیه های تعاونی.

7 ـ کمک بـه شرکت ها، اتحادیه های تعاونی در ارائه خدمات حقوقی، مالی، حسابداری و حسابرسی و دیگر خدمات مورد نیاز.

8 ـ شرکت در مجامع بین المللی تعاون بـه عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران.

9 ـ انجام معاملات لازم و ارائه خدمات مورد نیاز بخش تعاونی.

10 ـ اجرای برنامه های ترویج و آموزش تعاون برای تفهیم و تعمیم روش ها و برنامه های مختلف تعاونی و انتشار کتب و نشریات مورد لزوم تعاونی.

11 ـ راهنمائی مسئولان تعاونی ها در امور حقوقی، مالی، اداری و هدایت آنها در جهت استفاده از روش ها و سیستم های بهتر.

12 ـ انجام تحقیقات آماری و اطلاعاتی و مطالعه درباره فعالیت تعاونی ها در زمینه شناخت نارسائی ها و نیازهای آنها و همچنین توانائی ها و امکانات آنها بـه منظور استفاده در برنامه ریزی های مربوط.

13 ـ ایجاد هماهنگی در اعمال کمکهای فنی و اداری و مالی و غیره توسط دستگاه های ذیربط در موارد لازم بـه منظور اداره صحیح تعاونی ها.

14 ـ ایجاد تسهیلات لازم جهت توسعه فعالیت تعاونی ها در امور تولیدی.

15 ـ فراهم آوردن موجبات صدور تولیدات تعاونی ها.

16 ـ تهیه و تنظیم طرحهای اساسی بـه منظور فراهم آوردن موجبات تحقق اهداف مندرج در اصول 43 و 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

17 ـ اصلاح 1377/07/05 ـ وزارت تعاون می تواند در صورت احراز تخلف در اداره امور شرکت ها یا اتحادیه های تعاونی مراتب را بـه دادگاه صالح اعلام و دادگاه موظف است خارج از نوبت در رسیدگی مقدماتی در صورت احراز تخلف حکم تعلیق مدیران شرکت ها و اتحادیه های تعاونی یاد شده را صادر نماید. در این صورت وزارت تعاون موظف است بطور موقت افرادی را برای تشکیل مجمع عمومی و انتخاب هیأت مدیره جدید منصوب نماید.

18 ـ جلوگیری از فعالیت اشخاص حقیقی یا حقوقی کـه بهر نحو از نام یا عنوان تعاونی سو استفاده می کنند.

19 ـ فراهم آوردن تسهیلات لازم در جهت دستیابی تعاونی ها بـه مواد اولیه و وسایل و کالاهای مورد نیاز.

20 ـ سیاستگذاری، تعیین خط مشی و برنامه ریزی در حدود مقررات و اختیارات برای توسعه و رشد بخش تعاون.

21 ـ فراهم آوردن تسهیلات لازم برای تهیه طرح، ایجاد، توسعه، بازسازی، نوسازی واحدهای تعاونی و نظارت بر امور آنها.

22 ـ تامین شرایط و فراهم آوردن امکانات برای سرمایه گذاری بخش تعاونی جهت ایجاد تعاونی ها با اولویت تعاونی های تولید.

23 ـ تنظیم برنامه و تعیین نحوه کمک های اعتباری در حدود مقررات و اختیارات از طریق بانک ها و موسسات اعتباری و کمک های دولتی بـه تعاونی ها.

تبصره ـ شورای پول و اعتبار موظف است همه ساله بر اساس درخواست وزارت تعاون با رعایت سیاست های پولی و مالی دولت نسبت بـه اعطای وام و کمک های لازم بـه تعاونی ها اقدام نماید.

24 ـ مشارکت، ایجاد، توسعه و بهره برداری و سرمایه گذاری در تعاونی ها و نیز انتقال یا واگذاری و فروش سهام دولت در واحدهای تولیدی و توزیعی بـه بخش تعاونی ضمن رعایت مفاد تبصره ماده 17 این قانون.

25 ـ عضویت در شورای اقتصاد، شورای عالی صنایع، شورای پول و اعتبار، مجمع عمومی بانک ها، شورای عالی معادن و کمیسیون های مربوط بـه صادرات و واردات کشور و سایر مجامع با نظر هیأت دولت.

26 ـ مشارکت در تهیه و تدوین مقررات صادرات و واردات کشور.

27 ـ همکاری با موسسات علمی، فنی و اقتصادی بین المللی و قبول عضویت و شرکت در سازمان ها، شوراها و مجامع بین المللی مربوط بـه امور تعاونی.

28 ـ صدور مجوز موضوع بند 4 ماده 51.

29 ـ سلب مزایا از تعاونی هایی کـه بر خلاف قانون و مقررات بخش تعاونی عمل نموده و یا بر خلاف اساسنامه مصوب اقداماتی کرده باشند.

30 ـ الحاق 1377/07/05 ـ تشکیل تعاونی در بخش کشاورزی.