متصدی حمل و نقل کسی است کـه در مقابل اجرت، حمل اشیاء را بـه عهده می گیرد.

قرارداد حمل و نقل تابع مقررات وکالت خواهد بود مگر در مواردیکه ذیلا استثناء شده باشد.

ارسال کننده باید نکات ذیل را بـه اطلاع متصدی حمل و نقل برساند: ـ آدرس صحیح مرسلٌ الیه، محل تسلیم مال، عده عدل یا بسته و طرز عدل بندی، وزن و محتوی عدل ها، مدتی کـه مال باید در آن مدت تسلیم شود، راهی کـه حمل باید از آن راه بـه عمل آید، قیمت اشیایی کـه گرانبها است. ـ خسارات ناشیه از عدم تعیین نکات فوق و یا از تعیین آنها بـه غلط، متوجه ارسال کننده خواهد بود.

ارسال کننده باید مواظبت نماید کـه مال التجاره بـه طرز مناسبی عدل بندی شود خسارات بحری (آواری) ناشی از عیوب عدل بندی بـه عهده ارسال کننده است.

اگر عدل بندی عیب ظاهر داشته و متصدی حمل و نقل مال را بدون قید عدم مسئولیت قبول کرده باشد، مسئول آواری خواهد بود.

ارسال کننده می تواند مادام کـه مال التجاره در ید متصدی حمل و نقل است، آن را با پرداخت مخارجی کـه متصدی حمل و نقل کرده و خسارات او، پس بگیرد.

در موارد ذیل ارسال کننده نمی تواند از حق استرداد مذکور در ماده 382 استفاده کند: ـ در صورتی کـه بـارنامه توسط ارسال کننده تهیه و بـه وسیله متصدی حمل و نقل بـه مرسلٌ الیه تسلیم شده باشد؛ ـ در صورتی کـه متصدی حمل و نقل رسیدی بـه ارسال کننده داده و ارسال کننده نتواند آن را پس دهد؛ ـ در صورتی کـه متصدی حمل و نقل بـه مرسلٌ الیه اعلام کرده باشد کـه مال التجاره بـه مقصد رسیده و باید آن را تحویل گیرد؛ ـ در صورتی کـه پس از وصول مال التجاره بـه مقصد، مرسلٌ الیه تسلیم آن را تقاضا کرده باشد. در این موارد متصدی حمل و نقل باید مطابق دستور مرسلٌ الیه عمل کند، معذالک اگر متصدی حمل و نقل رسیدی بـه ارسال کننده داده، مادام کـه مال التجاره بـه مقصد نرسیده، مکلف بـه رعایت دستور مرسلٌ الیه نخواهد بود، مگر اینکه رسید بـه مرسلٌ الیه تسلیم شده باشد.

اگر مرسلٌ الیه مال التجاره را قبول نکند و یا مخارج و سایر مطالبات متصدی حمل و نقل بابت مال التجاره تأدیه نشود و یا بـه مرسلٌ الیه دسترسی نباشد، متصدی حمل و نقل باید مراتب را بـه اطلاع ارسال کننده رسانیده و مال التجاره را موقتاً نزد خود بـه طور امانت نگاه داشته یا نزد ثالثی امانت گذارد و در هر دو صورت مخارج و هر نقص و عین بـه عهده ارسال کننده خواهد بود. اگر ارسال کننده و یا مرسلٌ الیه در مدت مناسبی تکلیف مال التجاره را معیّن نکند، متصدی حمل و نقل می تواند مطابق ماده 362 آن را بـه فروش برساند.

اگر مال التجاره در معرض تضییع سریع باشد و یا قیمتی کـه می توان برای آن فرض کرد با مخارجی کـه برای آن شده تکافو ننماید، متصدی حمل و نقل باید فوراً مراتب را بـه اطلاع مدعی العموم بدایت محل یا نماینده او رسانیده و با نظارت او مال را بـه فروش رساند. حتی المقدور ارسال کننده و مرسلٌ الیه را باید از اینکه مال التجاره بـه فروش خواهد رسید، مسبوق نمود.

اگر مال التجاره تلف یا گم شود، متصدی حمل و نقل مسئول قیمت آن خواهد بود، مگر اینکه ثابت نماید تلف یا گم شدن مربوط بـه جنس خود مال التجاره یا مستند بـه تقصیر ارسال کننده و یا مرسلٌ الیه و یا ناشی از تعلیماتی بوده کـه یکی از آنها داده اند و یا مربوط بـه حوادثی بوده کـه هیچ متصدی مواظبی نیز نمی توانست از آن جلوگیری نماید. قرارداد طرفین می تواند برای میزان خسارت مبلغی کمتر یا زیادتر از قیمت کامل مال التجاره معیّن نماید.

در مورد خسارات ناشیه از تأخیر تسلیم یا نقص یا خسارات بحری (آواری) مال التجاره نیز متصدی حمل و نقل در حدود ماده فوق مسئول خواهد بود. خسارات مزبور نمی تواند از خساراتی کـه ممکن بود در صورت تلف شدن تمام مال التجاره حکم بـه آن شود؛ تجاوز نماید، مگر اینکه قرارداد طرفین خلاف این ترتیب را مقرّر داشته باشد.

متصدی حمل و نقل مسئول حوادث و تقصیراتی است کـه در مدت حمل و نقل واقع شده، اعم از اینکه خود مباشرت بـه حمل و نقل کرده و یا حمل و نقل کننده دیگری را مامور کرده باشد. بدیهی است کـه در صورت اخیر، حق رجوع او بـه متصدی حمل و نقلی کـه از جانب او مأمور شده؛ محفوظ است.

متصدی حمل و نقل باید بـه محض وصول مال التجاره، مرسلٌ الیه را مستحضر نماید.

اگر مرسلٌ الیه میزان مخارج و سایر وجوهی را کـه متصدی حمل و نقل بابت مال التجاره مطالبه می نماید؛ قبول نکند، حق تقاضای تسلیم مال التجاره را نخواهد داشت، مگر اینکه مبلغ متنازعٌ فیه را تا ختم اختلاف در صندوق عدلیه امانت گذارد.

اگر مال التجاره بدون هیچ قیدی قبول و کرایه آن تأدیه شود، دیگر بر علیه متصدی حمل و نقل دعوی پذیرفته نخواهد شد، مگر در مورد تدلیس یا تقصیر عمده. بـه علاوه متصدی حمل و نقل مسئول آواری غیر ظاهر نیز خواهد بود. در صورتی کـه مرسلٌ الیه آن آواری را در مدتی کـه مطابق اوضاع و احوال رسیدگی بـه مال التجاره ممکن بود بـه عمل آید و یا بایستی بـه عمل آمده باشد، مشاهده کرده و فوراً پس از مشاهده بـه متصدی حمل و نقل اطلاع دهد، در هر حال این اطلاع باید منتهی تا هشت روز بعد از تحویل گرفتن مال التجاره داده شود.

در هر موردی کـه بین متصدی حمل و نقل و مرسلٌ الیه اختلاف باشد، محکمه صلاحیتدار محل می تواند بـه تقاضای یکی از طرفین امر دهد مال التجاره نزد ثالثی امانت گذارده شده و یا لدی الاقتضاء فروخته شود. در صورت اخیر فروش باید پس از تنظیم صورت مجلسی حاکی از آنکه مال التجاره در چه حال بوده بـه عمل آید. بوسیله پرداخت تمام مخارج و وجوهی کـه بابت مال التجاره ادعا می شود و یا سپردن آن بـه صندوق عدلیه، از فروش مال التجاره می توان جلوگیری کرد.

نسبت بـه دعوی خسارت بر علیه متصدی حمل و نقل مدت مرور زمان یکسال است، مبدأ این مدت در صورت تلف یا گم شدن مال التجاره و یا تأخیر در تسلیم، روزی است کـه تسلیم بایستی در آن روز بـه عمل آمده باشد و در صورت خسارات بحری (آواری)، روزی کـه مال بـه مرسلٌ الیه تسلیم شده.

حمل و نقل بوسیله پست تابع مقررات این باب نیست.