وظائف شهر داری بـه شرح زیر است:

1 ـ ایجاد خیابان ها و کوچه ها و میدان ها و باغ های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود قوانین موضوعه.

2 ـ تنظیف و نگاهداری و تسطیح معابر و انهار عمومی و مجاری آب ها و فاضل آب و تنقیه قنوات مربوط بـه شهر و تامین آب و روشنایی بـه وسایل ممکنه.

تبصره 1 ـ سد معابر عمومی و اشغال پیاده روها و استفاده غیر مجاز آنها و میدان ها و پارک ها و باغ های عمومی برای کسب و یا سکنی و یا هر عنوان دیگری ممنوع است و شهرداری مکلف است از آن جلوگیری و در رفع موانع موجود و آزاد نمودن معابر و اماکن مذکور فوق وسیله مامورین خود راساً اقدام کند. در مورد دکه های منصوب قبل از تصویب این قانون شهرداری مکلف است نسبت بـه برداشتن آنها اقدام و چنانچه صاحبان این قبیل دکه ها ادعای خسارتی داشته باشند با نظر کمیسیون مقرر در ماده 77 نسبت بـه جبران خسارت آنها اقدام کند ولی کسانی کـه بعد از تصویب این قانون اقدام بـه نصب دکه هایی در معابر عمومی کنند شهرداری موظف است راساً و بـه وسیله مامورین خود در برداشتن این قبیل دکه ها و رفع سد معبر اقدام کند و اشخاص مزبور حق ادعای هیچ گونه خسارتی نخواهند داشت.

تبصره 2 ـ احداث تاسیسات تولید و توزیع برق و تعیین نرخ آن در شهرها تا موقعی کـه وزارت آب و برق نیروی آن را تامین نکرده است با موافقت قبلی وزارت آب و برق بـه عهده شهرداری است.

تهیه آب مشروب شهرها و تامین وسایل توزیع و وضع مقررات مربوط بـه آن و همچنین تعیین نرخ آب در شهرها بـه استثنای مواردی کـه سازمان های تابعه وزارت آب و برق عهده دار آن هستند با تصویب انجمن شهر بـه عهده شهرداری خواهد بود. این قبیل شهرداری ها می توانند با تصویب انجمن شهر و تایید وزارت کشور تهیه آب مشروب و توزیع آن را بـه موسساتی کـه طبق اصول بهداشتی عمل نمایند واگذار کنند.

تبصره 3 ـ موسسات خیریه کـه تامین آب شهرها را قبل از تصویب این قانون بـه عهده داشته اند و عملیات آنها مورد تایید شهرداری محل و وزارت کشور باشد می توانند کماکان بکار خود ادامه دهند.

تبصره 4 ـ شهرداری مکلف است محل های مخصوصی برای تخلیه زباله و نخاله و فضولات ساختمانی و مواد رسوبی فاضلاب ها و نظائر آنها تعیین و ضمن انتشار آگهی بـه اطلاع عموم برسند.

محل های تخلیه زباله باید خارج از محدوده شهر تعیین شود و محل تاسیس کارخانجات تبدیل زباله بـه کود بـه تشخیص شهرداری خواهد بود.

رانندگان وسایل نقلیه اعم از کندرو و یا موتوری مکلفند آنها را فقط در محل های تعیین شده از طرف شهرداری خالی نمایند.

مجازات متخلفین طبق ماده 276 قانون کیفر عمومی تعیین می شود.

در صورت تخلف مراتب هر بار در گواهینامه رانندگی متخلف قید و اگر ظرف یک سال سه بار مرتکب همان تخلف شود بار سوم بـه حداکثر مجازات خلافی محکوم و گواهینامه او برای یک سال ضبط می شود و در همان مدت از رانندگی ممنوع خواهد بود. بـه تخلفات مزبور در دادگاه بخش رسیدگی خواهد شد.

3 ـ تعیین نرخ اجناس مورد احتیاج عموم از قبیل خواربار. پوشاک. برق. آب. کرایه وسایل نقلیه. حق الزحمه و کارمزد و آنچه بـه نظر شهرداری از لحاظ احتیاجات عمومی محتاج نرخ گذاری باشد و تعقیب متخلفین و نظارت در نصب برگه قیمت بر روی اجناس و اتخاذ تدابیر لازم برای ارزانی و فراوانی خوار و بار عمومی و جلوگیری از تولید و عرضه و فروش اجناس فاسد و معدوم نمودن آنها.

4 ـ مراقبت در امور بهداشت ساکنین شهر و حومه و اجرای مقررات بهداشتی از طرف کسبه و مردم و نظارت در تطبیق وضع دکاکین و مغازه ها و فروشگاه ها و اماکن عمومی با قواعد بهداشتی و تشریک مساعی با سازمان های بهداشتی.

5 ـ جلوگیری از گدایی و جمع آوری متکدیان و اعزام آنها بـه سازمان های اردوی کار و جمع آوری و نگاهداری اطفال سر راهی

6 ـ اجرای تبصره 1 ماده 8 قانون تعلیمات اجباری و تاسیس موسسات فرهنگی و بهداشتی و تعاونی مانند بنگاه حمایت مادران و نوانخانه و پرورشگاه و درمانگاه و بیمارستان و شیرخوارگاه و تیمارستان و کتابخانه و کلاس های مبارزه با بیسوادی و کودکستان و باغ کودکان و امثال آن در حدود اعتبارات مصوب و همچنین کمک بـه این قبیل موسسات و مساعدت مالی بـه انجمن تربیت بدنی و پیش آهنگی و کمک بـه انجمن های خانه و مدرسه و اردوی کار.

شهرداری در این قبیل موارد و همچنین در مورد موزه ها و خانه های فرهنگی و زندان با تصویب انجمن شهر از اراضی و ابنیه متعلق بخود با حفظ مالکیت بـه رایگان و یا با شرایط معین بـه منظور ساختمان و استفاده بـه اختیار موسسات مربوط خواهد گذاشت.

تبصره 1 ـ تبصره ماده 5 قانون نظارت در مصرف سهمیه فرهنگ از درآمد شهرداری ها مصوب 1334/03/28 بـه قوت خود باقی است.

تبصره 2 ـ تبصره 59 قانون بودجه سال 1339 کل کشور بـه قوت خود باقی است

7 ـ حفظ و اداره کردن دارایی منقول و غیر منقول شهر و اقامه دعوی بر اشخاص و دفاع از دعاوی اشخاص علیه شهرداری.

8 ـ برآورد و تنظیم بودجه و متمم بودجه و اصلاح بودجه و تاریخ بودجه شهرداری و تنظیم پیشنهاد برنامه ساختمانی و اجراء آن پس از تصویب انجمن شهر یک نسخه از بودجه مصوب و برنامه ساختمانی در شهرستان ها بـه وسیله فرماندار یا بخشدار بـه وزارت کشور ارسال می شود.

9 ـ انجام معاملات شهرداری اعم از خرید و فروش اموال منقول و غیر منقول و مقاطعه و اجاره و استجاره پس از تصویب انجمن شهر با رعایت صلاح و صرفه شهرداری.

تبصره 1 ـ در تهران و شهرداری های درجه اول برای معاملاتی کـه از پانصد هزار ریال تجاوز نمی کند و در سایر شهرداری ها در معاملات تا یکصد هزار ریال موافقت ناظر انجمن شهر کافی است:

تبصره 2 ـ در معاملات مربوط بخرید و فروش و مقاطعه چنانچه مبلغ معامله در تهران از هفتصد هزار ریال و در شهرداری های درجه اول از دویست هزار ریال و در سایر شهرداری ها از پنجاه هزار ریال متجاوز باشد رعایت مقررات آیین نامه معاملاتی دولتی مربوط بـه مناقصه و مزایده الزامی است.

تبصره 3 ـ شهرداری می تواند کارهایی را کـه انجمن شهر مقتضی بداند بطور امانی انجام دهد.

10 ـ اهداء و قبول اعانات و هدایا بنام شهر و همچنین دادن مدال ها و نشان های شهر با تصویب انجمن شهر.

11 ـ نظارت و مراقبت در صحت اوزان و مقیاس ها

12 ـ تهیه آمار مربوط بـه امور شهر و موالید و متوفیات

13 ـ ایجاد غسال خانه و گورستان و تهیه وسایل حمل اموات و مراقبت در انتظام امور آنها

14 ـ اتخاذ تدابیر موثر و اقدام لازم برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق و همچنین رفع خطر از بناها و دیوارهای شکسته و خطرناک واقع در معابر عمومی و کوچه ها و اماکن عمومی و دالان های عمومی و خصوصی و پر کردن و پوشاندن چاه ها و چاله های واقع در معابر و جلوگیری از گذاشتن هر نوع اشیاء در بالکن ها و ایوان های مشرف و مجاور بـه معابر عمومی کـه افتادن آنها موجب خطر برای عابرین است و جلوگیری از ناودان ها و دودکش های ساختمان ها کـه باعث زحمت و خسارت ساکنین شهرها باشد.

تبصره ـ در کلیه موارد مربوط بـه رفع خطر از بناها و غیره و رفع مزاحمت های مندرج در ماده فوق شهرداری پس از کسب نظر مامور فنی خود بـه مالکین یا صاحبان اماکن یا صاحبان ادوات منصوب ابلاغ مهلت دار متناسبی صادر می نماید و اگر دستور شهرداری در مهلت معین بـه موقع اجرا گذاشته نشود، شهرداری راساً با مراقبت مامورین خود اقدام بـه رفع خطر یا مزاحمت خواهد نمود و هزینه مصروف را باضافه صدی پانزده خسارت از طرف دریافت خواهد کرد.

مقررات فوق شامل کلیه اماکن عمومی مانند سینماها ـ گرمابه ها – مهمانخانه ها ـ دکاکین ـ قهوه خانه ها ـ کافه رستوران ها ـ پاساژها و امثال آن کـه محل رفت و آمد مراجعه عمومی است نیز می باشد.

15 ـ جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسانی و حیوانی و اعلام اینگونه بیماری ها بـه وزارت بهداری و موسسات بهداشتی و دامپزشگی و شهرداری های مجاور هنگام بروز آنها و دور نگاهداشتن بیماران مبتلاء بـه امراض ساریه و جمع آوری حیوانات بلاصاحب و دفع حیوانات مریض و مضر و ولگرد و ممانعت از چرا و گردش چارپایان و احشام در شهر و دفع و اتلاف حشرات

16 ـ تهیه مقررات صنفی و پیشنهاد آن بـه انجمن شهر و مراقبت در امور صحیح اصناف و پیشه وران

17 ـ تهیه نقشه حدود شهر و حومه و اصلاح و اجرای آن با رعایت تشریفات مربوطه.

18 ـ ایجاد و تعیین میدان های عمومی برای خرید و فروش ارزاق و میوه و تره بار و سایر مایحتاج عمومی و تعیین محل های مخصوص توقف وسایط نقلیه

19 ـ تنظیم و اجراء مقررات و آیین نا مه های لازم برای فراوانی و مرغوبیت و ارزانی گوشت و نان

20 ـ جلوگیری از ایجاد و تاسیس کلیه اماکن کـه بـه نحوی از انحاء موجب بروز مزاحمت برای ساکنین یا مخالف اصول بهداشت در شهرهاست. شهرداری مکلف است از تاسیس کارخانه ها ـ کارگاهها ـ گاراژهای عمومی و تعمیرگاه ها و دکا نها و همچنین از مراکزی کـه مواد محترقه میسازند و اصطبل چهارپایان و مراکز دامداری و بطور کلی تمام مشاغل و کسب هایی کـه ایجاد مزاحمت و سر و صدا کند یا تولید دود یا عفونت و یا تجمع حشرات و جانوران نماید جلوگیری کند و در تخریب کوره های آجر و گچ و آهک پزی و خزینه گرمابه های عمومی کـه مخالف بهداشت است اقدام نماید و یا نظارت و مراقبت در وضع دودکش های اماکن و کارخانه ها و وسایط نقلیه کـه کار کردن آنها دود ایجاد می کند از آلوده شدن هوای شهر جلوگیری نماید و هر گاه تاسیسات مذکور فوق قبل از تصویب این قانون بـه وجود آمده باشد آنها را تعطیل کند و اگر لازم شود آنها را بـه خارج از شهر انتقال دهد.

تبصره ـ شهرداری در مورد تعطیل و تخریب و انتقال بـه خارج از شهر مکلف است مراتب را ضمن دادن مهلت مناسبی بـه صاحبان آنها ابلاغ نماید و اگر صاحب ملک بنظر شهرداری معترض باشد باید ظرف ده روز اعتراض خود را بـه کمیسیونی مرکب از سه نفر کـه از طرف انجمن شهر انتخاب خواهند شد تسلیم کند رای کمیسیون قطعی و لازم الاجراء است.

هر گاه رای کمیسیون مبنی بر تایید نظر شهرداری باشد و یا صاحب ملک در موقع اعتراض نکرده و یا در مهلت مقرر شخصاً اقدام نکند شهرداری بـه وسیله مامورین خود راسا اقدام خواهد نمود.

21 ـ احداث بناها و ساختمان های مورد نیاز از قبیل رخت شورخانه. مستراح. گرمابه. کشتارگاه. گورستان ـ میدان. باغ کودکان و احداث و تعیین طالارها و محل های مخصوص برگذاری مجالس و مراسم ترحیم و ساختمان های خانه های ارزان قیمت جهت اشخاص بی بضاعت ساکنین شهر و نظائر آن در حدود مقدورات مالی.

تبصره 1 ـ مالکینی کـه مبادرت بساختمان های مستغلات یا محل کسب می نمایند باید بـه تعداد و ترتیبی کـه شهرداری در نقشه و پروانه ساختمانی تعیین می کند مستراح کافی برای رفع احتیاج ساکنین و مراجعین محل بسازند و همچنین باید پارکینگ مناسب برای وسایط نقلیه طبق نظر شهرداری احداث نمایند.

22 ـ تشریک مساعی با فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانی شهر و نظارت در طرز و اسلوب ساختمان های شهر و تعیین طبقات ساختمان ها و تناسب ارتفاع بناها با عرض معابر و تعیین مصالح نماسازی ضمن پروانه ساختمانی و جلوگیری از ساختمان های بدون پروانه و مخالف مشخصات تعیین شده در پروانه ساختمان و نقشه شهرداری و تخریب آن و تخصیص قسمت های مختلف شهر و مناطق مسکونی و تجارتی و صنعتی و غیره و تدوین آیین نامه و نظامات لازم برای اینکار

23 ـ اهتمام در مراعات شرایط بهداشت در کارخانه ها و مراقبت در پاکیزگی گرمابه ها.

24 ـ صدور پروانه برای کلیه ساختمان هایی کـه در شهر می شود.

تبصره ـ اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30 ـ شهرداری در شهرهایی کـه نقشه جامع شهر تهیه شده مکلف است طبق ضوابط نقشه مذکور در پروانه های ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید کند. در صورتی کـه بر خلاف مندرجات پروانه ساختمانی در منطقه غیر تجاری محل کسب یا پیشه و یا تجارت دائر شود شهرداری مورد را در کمیسیون مقرر در تبصره یک ماده 100 این قانون مطرح می نماید و کمیسیون در صورت احراز تخلف مالک یا مستاجر با تعیین مهلت مناسب کـه نباید از دو ماه تجاوز نماید در مورد تعطیل محل کسب یا پیشه و یا تجارت ظرف مدت یکماه اتخاذ تصمیم می کند.

این تصمیم وسیله مامورین شهرداری اجرا می شود و کسی کـه عالماً از محل مزبور پس از تعطیل برای کسب و پیشه و یا تجارت استفاده کند بـه حبس جنحه ای از شش ماه تا دو سال و جزای نقدی از 82.500.000 تا 165.000.000 ریال محکوم خواهد شد و محل کسب نیز مجدداً تعطیل می شود. (مصوب 1399: 25.000.000 تا 50.000.000)

دائر کردن دفتر وکالت و مطب و دفتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتر روزنامه و مجله و دفتر مهندسی وسیله مالک از نظر این قانون استفاده تجاری محسوب نمی شود.

ساختن خیابان ها و آسفالت کردن سواره روها و پیاده روهای معابر و کوچه های عمومی و انهار و جدول های طرفین از سنگ، آسفالت و امثال آن بـه هزینه شهرداری هر محل.

تبصره ـ منسوخ 1345 ـ در هر خیابان کـه شهرداری دست بکار کف سازی سواره رو می شود ساختمان پیاده روهای آن خیابان طبق دستور شهرداری برای مالکین مجاور نمایندگان قانونی آنها اجباری است

26 ـ پیشنهاد بـه انجمن شهر برای برقراری یا الغاء عوارض و همچنین تغییر نوع و میزان آن و تعیین جریمه برای مستنکفین و تخصیص پاداش برای مودیان خوش حساب کـه عوارض خود را زودتر یا در موقع مقرر میپردازند.

تبصره 1 ـ پاداش مقرر برای مودیان عوارض از طریق کسر کردن از اصل عوارض معمول خواهد شد.

تبصره 2 ـ کالاهای عبوری از شهرها کـه برای مقصد معینی حمل می شود از پرداخت هر گونه عوارض و شهرداری های عرض راه معاف می باشد.

تبصره 3 ـ آیین نامه های اجرایی وصول عوارض شهرداری از مستنکفین از طرف شهرداری تنظیم و پس از تصویب وزارتین کشور و دادگستری بـه موقع اجراء گذارده می شود.

وضع مقررات خاصی برای نام گذاری معابر و نصب لوحه نام آنها و شماره گذاری اماکن و نصب تابلوی الصاق اعلانات و برداشتن و محو کردن آگهی ها از محل های غیر مجاز و هر گونه اقداماتی کـه در حفظ نظافت و زیبایی شهر موثر باشند.

صدور پروانه کسب برای اصناف و پیشه وران کلیه اصناف و پیشه وران مکلفند برای محل کسب خود از شهرداری محل پروانه کسب دریافت دارند.

27 ـ وضع مقررات خاصی برای نام گذاری معابر و نصب لوحه نام آنها و شماره گذاری اماکن و نصب تابلوی الصاق اعلانات و برداشتن و محو کردن آگهی ها از محلهای غیر مجاز و هر گونه اقداماتی که در حفظ نظافت و زیبائی شهر مؤثر باشند.

28 ـ صدور پروانه کسب برای اصناف و پیشه وران کلیه اصناف و پیشه وران مکلفند برای محل کسب خود از شهرداری محل پروانه کسب دریافت دارند.