✦ تحلیل

هر زندانی کـه از زندان یا بازداشتگاه فرار نماید بـه شلاق تا (74) ضربه یا سه تا شش ماه حبس محکوم می شود و اگر برای فرار درب زندان را شکسته یا آن را خراب کرده باشد، علاوه بر تامین خسارت وارده بـه هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

تبصره ـ زندانیانی کـه مطابق آیین نامه زندان ها بـه مرخصی رفته و خود را در موعد مقرر بدون عذر موجه معرفی ننمایند فراری محسوب و بـه مجازات فوق محکوم می گردند.

✦ تحلیل

اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30ـ هر گاه ماموری کـه موظف بـه حفظ یا ملازمت یا مراقبت متهم یا فرد زندانی بوده در انجام وظیفه مسامحه و اهمالی نماید کـه منجر بـه فرار وی شود بـه شش ماه تا سه سال حبس یا جزای نقدی از 165.000.000 تا 825.000.000 ریال محکوم خواهد شد.(مصوب 1399: 50/000/000 تا 25/000/0000)

✦ تحلیل

هر کس کـه مامور حفظ یا مراقبت یا ملازمت زندانی یا توقیف شده ای باشد و مساعدت در فرار نماید یا راه فرار او را تسهیل کند یا برای فرار وی تبانی و مواضعه نماید بـه ترتیب ذیل مجازات خواهد شد:

الف ـ اگر توقیف شده، متهم بـه جرمی باشد کـه مجازات آن اعدام یا رجم یا صلب است و یا زندانی بـه یکی از این مجازات ها محکوم شده باشد بـه سه تا ده سال حبس و اگر محکومیت محکوم علیه حبس از ده سال بـه بالا باشد و یا توقیف شده متهم بـه جرمی باشد کـه مجازات آن حبس از ده سال بـه بالاست بـه یک تا پنج سال حبس و چنانچه محکومیت زندانی و یا اتهام توقیف شده غیر از موارد فوق الذکر باشد بـه شش ماه تا سه سال حبس محکوم خواهد شد.

ب ـ اگر زندانی محکوم بـه قصاص یا توقیف شده متهم بـه قتل مستوجب قصاص باشد عامل فرار موظف بـه تحویل دادن وی می باشد و در صورت عدم تحویل زندانی می شود و تا تحویل وی در زندان باقی می ماند و چنانچه متهم غیاباً محاکمه و برائت حاصل کند و یا قتل شبه عمد یا خطیی تشخیص داده شود عامل فرار بـه مجازات تعیین شده در ذیل بند ( الف) محکوم خواهد شد و اگر فراری فوت کند و یا تحویل وی ممتنع شود چنانچه محکوم بـه قصاص باشد فراری دهنده بـه پرداخت دیه بـه اولیای دم مقتول محکوم خواهد شد.

ج ـ اگر متهم یا محکومی کـه فرار کرده محکوم بـه امر مالی یا دیه باشد عامل فرار علاوه بر مجازات تعیین شده در ذیل بند الف ضامن پرداخت دیه و مال محکوم بـه نیز خواهد بود.

✦ تحلیل

اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30ـ هر یک از مستخدمین و مامورین دولتی کـه طبق قانون مامور دستگیری کسی بوده و در اجرای وظیفه دستگیری مسامحه و اهمال کرده باشد بـه پرداخت 13.200.000 تا 50.000.000 ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد و چنانچه مسامحه و اهمال بـه قصد مساعدت بوده کـه منجر بـه فرار وی شده باشد علاوه بر مجازات مذکور بـه حبس از شش ماه تا سه سال محکوم می شود.(مصوب 1399: 4/000/000 تا 15/000/000)

✦ تحلیل

اگر عامل فرار از مامورین مذکور در ماده (549) نباشد و عامداً موجبات فرار اشخاصی کـه قانوناً زندانی یا دستگیر شده اند را فراهم آورد بـه طریق ذیل مجازات خواهد شد:

الف ـ چنانچه زندانی محکوم بـه اعدام یا حبس دایم یا رجم یا صلب بوده مجازات او یک تا سه سال حبس و اگر زندانی متهم بـه جرمی بوده کـه مجازات آن اعدام یا رجم یا صلب است مجازات از شش ماه تا دو سال حبس و چنانچه محکومیت زندانی و یا مجازات قانونی توقیف شده غیر از موارد فوق الذکر باشد مجازات او سه ماه تا یک سال حبس خواهد بود.

ب ـ اگر زندانی محکوم بـه قصاص باشد عامل فرار موظف بـه تحویل دادن وی می باشد و در صورت عدم تحویل زندانی می شود و تا تحویل وی در زندان باقی می ماند. چنانچه فراری فوت کند و یا تحویل وی ممتنع شود فراری دهنده بـه پرداخت دیه بـه اولیای دم مقتول محکوم خواهد شد.

✦ تحلیل

هر کس بـه شخص زندانی یا توقیف شده برای مساعدت بـه فرار اسلحه بدهد بـه حبس از دو تا پنج سال محکوم می شود.

✦ تحلیل

هر کس شخصی را کـه قانوناً دستگیر شده و فرار کرده یا کسی را کـه متهم است بـه ارتکاب جرمی و قانوناً امر بـه دستگیری او شده است مخفی کند یا وسایل فرار او را فراهم کند بـه ترتیب ذیل مجازات خواهد شد: چنانچه کسی کـه فرار کرده محکوم بـه اعدام یا رجم یا صلب یا قصاص نفس و اطراف و یا قطع ید بوده مجازات مخفی کننده یا کمک کننده او در فرار، حبس از یک تا سه سال است و اگر محکوم بـه حبس دائم یا متهم بـه جرمی بود کـه مجازات آن اعدام یا صلب است محکوم بـه شش ماه تا دو سال حبس خواهد شد و در سایر حآلات مجازات مرتکب یک ماه تا یک سال حبس خواهد بود.

تبصره ـ در صورتی کـه احراز شود فرد فراری دهنده و یا مخفی کننده یقین بـه بی گناهی فرد متهم یا زندانی داشته و در دادگاه نیز ثابت شود از مجازات معاف خواهد شد.

✦ تحلیل

هر کس از وقوع جرمی مطلع شده و برای خلاصی مجرم از محاکمه و محکومیت مساعدت کند از قبیل این کـه برای او منزل تهیه کند یا ادله جرم را مخفی نماید یا برای تبرئه مجرم ادله جعلی ابراز کند حسب مورد بـه یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد.

تبصره ـ در موارد مذکور در ماده (553) و این ماده در صورتی کـه مرتکب از اقارب درجه اول متهم باشد مقدار مجازات در هر مورد از نصف حداکثر تعیین شده بیشتر نخواهد بود.