✦ تحلیل

ارکان موضوع این قانون بـه ترتیب عبارتند از:

الف ـ شورای عالی

ب ـ سازمان

پ ـ ستاد

✦ تحلیل

بـه منظور سیاستگذاری اجرائی در زمینه مدیریت بحران کشور، در محدوده سیاست های کلی ابلاغی مقام معظم رهبری، شورای عالی مدیریت بحران کشور با عضویت اشخاص زیر تشکیل می شود:

1- رئیس جمهور یا معاون اول رئیس جمهور (رئیس شورا)

2- وزیر کشور (نائب رئیس شورا)

3- وزیر دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح

4- وزیر راه و شهرسازی

5- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

6- وزیر نیرو

7- وزیر جهاد کشاورزی

8- وزیر اطلاعات

9- رئیس ستاد کل نیرو های مسلح

10- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور

11- رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

12- رئیس سازمان (دبیر شورا)

13- رئیس جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران

14- یک نفر از اعضای کمیسیون امور داخلی کشور و شورا ها و یک نفر از اعضای کمیسیون عمران بـه انتخاب مجلس شورای اسلامی (به عنوان ناظر)

15- دو نفر از متخصصان مدیریت بحران بـه پیشنهاد رئیس سازمان، تأیید وزیر کشور و با حکم رئیس جمهور

16- رئیس سازمان بسیج مستضعفین

تبصره 1 ـ دبیر شورای عالی موظف است گزارش مصوبات آن شورا را برای روسای قوا ارسال کند.

تبصره 2 ـ جلسات شورای عالی بـه صورت عادی حداقل هر سه ماه یک بار و جلسات فوق العاده آن بر حسب ضرورت بـه پیشنهاد رئیس سازمان و تأیید وزیر کشور تشکیل می شود. این جلسات با حضور نصف بـه علاوه یک اعضاء رسمیت یافته و تصمیمات آن با اکثریت نسبی آراء اتخاذ می شود.

تبصره 3 ـ دبیرخانه شورای عالی در وزارت کشور (سازمان مدیریت بحران کشور) مستقر است.

تبصره 4 ـ دبیرخانه شورای عالی، مسئول ابلاغ و پیگیری اجرای مصوبات آن است. این مصوبات با تأیید رئیس جلسه (رئیس جمهور یا معاون اول رئیس جمهور) و در غیاب وی وزیر کشور لازم الاجراء است.

✦ تحلیل

وظایف شورای عالی عبارت است از:

الف ـ تصویب و بروز رسانی سند راهبرد ملی مدیریت بحران ظرف مدت سه ماه پس از تدوین آن

ب ـ تصویب و بروز رسانی برنامه ملی کاهش خطر حوادث و سوانح، برنامه ملی آمادگی و پاسخ و برنامه ملی بازسازی و بازتوانی ظرف مدت سه ماه پس از تدوین آن ها

تبصره ـ دبیر شورای عالی، سایر موضوعاتی را کـه مربوط بـه حوزه سیاست های اجرائی مدیریت بحران بوده و نیاز بـه طرح در شورای عالی داشته باشد بـه آن شورا پیشنهاد می کند.

✦ تحلیل

سازمان، کـه پیش از این بـه موجب قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور مصوب 1387/02/31 تشکیل شده بود، مسئولیت یکپارچگی در اعمال مدیریت بحران کشور و ارتقای اثربخشی آن را برعهده دارد.

رئیس سازمان، از میان کسانی کـه تحصیلات دانشگاهی مرتبط و حداقل هفت سال سابقه کار تخصصی در زمینه مدیریت بحران دارند برای یک دوره پنجساله بـه پیشنهاد وزیر کشور و تصویب هیات وزیران با حکم رئیس جمهور منصوب می شود و با پیشنهاد وزیر کشور و پذیرش رئیس جمهور عزل می گردد.

تبصره 1 ـ ساختار سازمانی مناسب و متناظر برای وظایف سازمان در سطوح استانی و شهرستانی بـه ترتیب زیر نظر استاندار و فرماندار، متناسب با حجم وظایف، گستره جغرافیایی، شرایط اقلیمی و حساسیت های منطقه ای بـه پیشنهاد سازمان طراحی می شود و بعد از طی مراحل قانونی بـه تصویب سازمان اداری و استخدامی کشور می رسد.

تبصره 2 ـ رئیس سازمان بـه ترکیب اعضای شورا های عالی مشروحه ذیل اضافه می شود:

الف ـ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران موضوع حکم ماده (3) قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مصوب 1351/12/22 با اصلاحات و الحاقات بعدی

ب ـ شورای عالی حفاظت محیط زیست موضوع حکم ماده (2) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب 1353/03/28 با اصلاحات و الحاقات بعدی

پ ـ شورای عالی آب موضوع حکم ماده (10) قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی مصوب 1379/10/06 با اصلاحات و الحاقات بعدی

ت ـ شورای عالی بیمه موضوع حکم ماده (10) قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران مصوب 1350/03/30 با اصلاحات و الحاقات بعدی

تبصره 3 ـ عضویت رئیس سازمان در شورا های عالی موضوع بند "الف" و بند "ت" تبصره (2) این ماده بدون حق رای است.

✦ تحلیل

وظایف سازمان عبارت است از: الف ـ تهیه و تدوین سند راهبرد ملی مدیریت بحران، برنامه ملی کاهش خطر حوادث و سوانح، برنامه ملی آمادگی و پاسخ و برنامه ملی بازسازی و بازتوانی جهت تصویب شورای عالی ب ـ ارتقای همکاری و هماهنگی بین سازمانی بـه منظور ایجاد هم افزایی و تحقق اهداف کلان از طریق تشکیل بانک اطلاعاتی تخصصی مدیریت بحران و دسترسی متناسب بـه نظام جامع مدیریت اطلاعات، مستندسازی و علت یابی، تهیه ضوابط فنی، استاندارد ها و دستورالعمل های مورد نیاز این قانون جهت تصویب در ستاد ملی پ ـ ارتقای توان شناسایی مخاطرات و درک خطر حوادث و سوانح در سطح کشور از جمله تهیه اطلس ملی مخاطرات طبیعی و تدوین برنامه های کاهش خطر حوادث و سوانح استانی جهت تصویب ستاد ملی ت ـ کمک بـه ایجاد و ارتقای ظرفیت ها و مراکز پایش مخاطرات و هشدار سریع در دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون ث ـ ایجاد آمادگی مطلوب سازمانی و عملیاتی برای پاسخ بـه بحران از جمله برنامه ریزی و ایجاد هماهنگی جهت استقرار نظام های قابل اطمینان آمادگی و ایمنی در موسسات دولتی، عمومی غیردولتی، خصوصی و تاسیسات وابسته بـه آن ها، ایجاد شبکه ارتباطی اختصاصی برای شرایط اضطراری، تهیه برنامه های آمادگی و پاسخ استان ها و تدوین ضوابط فنی و دستورالعمل های لازم جهت استاندارد کردن خدمات سازمان های امدادی در سطح کشور ج ـ جذب، هدایت و توزیع امکانات و کمک های دولتی داخلی و خارجی با رعایت اصل هشتادم (80) قانون اساسی چ ـ ارتقای توانایی کشور برای بازتوانی و بازسازی پس از وقوع حوادث و بحران ها از جمله پیگیری ایجاد زیر ساخت های لازم و تدوین ضوابط، فرآیند ها و استاندارد های مورد نیاز بازتوانی و بازسازی با همکاری سازمان ملی استاندارد و سایر دستگاه های موضوع ماده (2) این قانون ح ـ برنامه ریزی، هدایت و حمایت جهت ایجاد و ارتقای روش های جبران خسارت نظیر استفاده از بیمه ها، حمایت های مالی و ساز و کار های تشویقی، تسهیلات ویژه و صندوق های حمایتی در چهارچوب قوانین خ ـ کمک بـه رشد و توسعه دانش و فناوری در راستای ارتقای مدیریت بحران در کشور از جمله ترویج بـه کارگیری فناوری های نوین پیشگیرانه در ساخت و ساز ها، آینده پژوهی و ایجاد نظام دیده بانی علمی از طریق همکاری های دوجانبه یا چند جانبه با دانشگاه ها و موسسات پژوهشی د ـ ایجاد چهارچوب های لازم برای همکاری موثر در سطح منطقه ای و بین المللی از جمله تهیه دستورالعمل های جذب و توزیع کمک های خارجی با رعایت اصل هشتادم (80) قانون اساسی ذ ـ توسعه مشارکت های مردمی برای تقویت مدیریت بحران جامعه محور و ترویج فرهنگ ایمنی در جامعه از طریق برنامه ریزی و هماهنگی برای آموزش، سازماندهی و استفاده از ظرفیت تشکل های مردمی، نهاد های غیردولتی، فدراسیون های ورزشی، نیرو های داوطلب مردمی و بخش خصوصی در مدیریت بحران، تدوین ساز و کار های حمایتی و تشویقی جهت آموزش و ارتقای آمادگی مردم در برابر بحران ر ـ پیش بینی سالانه نیاز های مالی، تجهیزات و اقلام امدادی مربوط بـه مدیریت بحران کشور و اعلام بـه سازمان برنامه و بودجه کشور و سایر دستگاه های مسئول موضوع ماده (2) این قانون جهت تامین آن ها ز ـ نظارت بر عملکرد دستگاه های مشمول این قانون در مدیریت بحران از جمله نظارت بر نحوه ارائه خدمات بـه آسیب دیدگان و سایر وظایف مربوط بـه اجرای این قانون ژ ـ تهیه پیش نویس لوایح، آیین نامه های اجرائی و تصویب نامه های مورد نیاز برای طی مراحل قانونی ظرف مدت شش ماه

✦ تحلیل

بـه منظور تسهیل انسجام، هماهنگی و هم افزایی فعالیت های دستگاه ها و نهاد های مشمول این قانون در مدیریت بحران، ستاد های مدیریت بحران در سطوح ملی، استانی و شهرستانی در سازمان، استانداری ها و فرمانداری ها بـه شرح زیر ایجاد می شود: الف ـ ستاد در سطح ملی بـه ریاست وزیر کشور، دبیری رئیس سازمان و با عضویت معاونان ذی ربط وزارتخانه های کشور، نیرو، راه و شهرسازی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اطلاعات، ارتباطات و فناوری اطلاعات، نفت، جهاد کشاورزی، علوم، تحقیقات و فناوری، دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح، امور اقتصادی و دارایی، امورخارجه، فرهنگ و ارشاد اسلامی، دادگستری، صنعت، معدن و تجارت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان برنامه و بودجه کشور، سازمان انرژی اتمی، جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، ستاد کل نیرو های مسلح، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، سازمان بهزیستی کشور، سازمان هواشناسی کشور، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان بسیج مستضعفین، کمیته امداد امام خمینی (ره) و سایر دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، بـه تشخیص و دعوت دبیر ستاد تشکیل می شود. ب ـ ستاد استان بـه ریاست استاندار و ستاد شهرستان بـه ریاست فرماندار با عضویت مدیران در دستگاه های متناظر ستاد ملی و همچنین سایر دستگاه های مرتبط بـه تشخیص و دعوت رئیس ستاد تشکیل می شود. مدیران مدیریت بحران استان و شهرستان، دبیران ستاد های استان و شهرستان خواهند بود. تبصره ـ ستاد بـه طور عادی حداقل هر سه ماه یک بار و در شرایط اضطراری و وقوع بحران بـه تشخیص و دعوت رئیس ستاد در هر زمان جلسه تشکیل می دهد. پ ـ در شرایط اضطراری، شهردار و بخشدار منطقه محل حادثه با دعوت رئیس ستاد موظفند در ستاد شهرستان حضور یابند. رئیس شورای شهر و رئیس شورای بخش منطقه محل حادثه بـه عنوان عضو ناظر در ستاد شهرستان حضور می یابند. تبصره 1 ـ در کلان شهر تهران علاوه بر فرماندار، استاندار و شهردار تهران نیز بـه ترکیب ستاد اضافه می شود و ریاست ستاد با وزیر کشور است. تبصره 2 ـ جلسات ستاد در شرایط عادی با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسمیت می یابد و تصمیمات ستاد با اکثریت آرای حاضرین اتخاذ می شود. در شرایط اضطراری، ترکیب ستاد محدود بـه وزارتخانه های کشور، نیرو، راه و شهرسازی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ارتباطات و فناوری اطلاعات و نفت و جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ستاد کل نیرو های مسلح و سایر دستگاه های مرتبط با بحران بـه تشخیص و دعوت رئیس ستاد است. نمایندگان دستگاه های یادشده مجاز بـه غیبت در جلسات ستاد در شرایط اضطراری نیستند. تصمیمات ستاد در شرایط اضطراری توسط رئیس ستاد اتخاذ و ابلاغ می شود و لازم الاجراء است. تبصره 3 ـ در شرایط اضطراری، در ستاد استان، یک نماینده از بین نمایندگان استان بـه انتخاب نمایندگان همان استان و در ستاد شهرستان، نماینده شهرستان یا یک نماینده از بین نمایندگان شهرستان، بـه انتخاب نمایندگان همان شهرستان بـه عنوان عضو ناظر از مجلس شورای اسلامی حضور می یابند.

✦ تحلیل

اعلام شروع و خاتمه شرایط اضطراری و فرماندهی ستاد در سطوح شهرستان، استان و ملی بـه ترتیب زیر انجام می شود:

الف ـ سطح شهرستان: بـه دنبال وقوع مخاطره یا حادثه در قلمرو یک شهرستان، فرماندار شهرستان ضمن اطلاع رسانی بـه استاندار، در صورت لزوم اعلام شرایط اضطراری می کند و فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران را بر عهده می گیرد. فرماندار در صورت رفع شرایط اضطراری، خاتمه آن را اعلام می کند.

ب ـ سطح استان: در صورتی کـه فرماندار، میزان یا شدت حادثه یا بحران را فراتر از ظرفیت پاسخ شهرستان محل وقوع حادثه تشخیص دهد، مراتب را بـه استاندار گزارش می دهد. استاندار در صورت تأیید گزارش وی، ضمن اطلاع رسانی بـه رئیس سازمان، فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران را بر عهده می گیرد. در حالت اخیر، استاندار در صورت رفع شرایط اضطراری، خاتمه آن را اعلام می کند. در صورتی کـه استاندار گزارش فرماندار را تأیید نکند، فرماندار مسئولیت فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران و اعلام خاتمه شرایط اضطراری را بر عهده خواهد داشت.

درصورت وقوع مخاطره یا حادثه در فراتر از قلمرو یک شهرستان، استاندار ضمن اطلاع رسانی بـه رئیس سازمان، در صورت لزوم شرایط اضطراری اعلام می کند و فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران را بر عهده می گیرد و در صورت رفع شرایط اضطراری، خاتمه آن را اعلام می کند.

پ ـ سطح ملی: در صورتی کـه استاندار، شدت یا میزان حادثه یا بحران را فراتر از ظرفیت پاسخ استان محل وقوع حادثه تشخیص دهد، مراتب را بـه رئیس سازمان گزارش می دهد. رئیس سازمان در صورت تأیید گزارش وی، مراتب را بـه وزیر کشور اطلاع می دهد.

وزیر کشور در صورت تأیید گزارش رئیس سازمان، ضمن اعلام شرایط اضطراری، فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران را بر عهده می گیرد و پس از رفع شرایط اضطراری، خاتمه آن را اعلام می کند. در صورتی کـه وزیر کشور و رئیس سازمان، بـه ترتیب، گزارش رئیس سازمان و استاندار را تأیید نکنند، استاندار مسئولیت فرماندهی شرایط اضطراری و خاتمه آن را بر عهده خواهد داشت.

تبصره 1 ـ در خصوص آن دسته از بحران های ملی کـه پاسخ بـه آن ها نیاز بـه بسیج کلیه منابع و ظرفیت های سراسر کشور و احتمالاً درخواست کمک های بین المللی دارد، وزیر کشور شرایط را بـه رئیس شورای عالی گزارش می دهد و رئیس شورای عالی در صورت تأیید گزارش وی، مستقیماً فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران را بر عهده می گیرد. در این حالت، اعلام خاتمه شرایط اضطراری با رئیس جمهور است.

تبصره 2 ـ اعلام شروع و خاتمه شرایط اضطراری و فرماندهی عملیات پاسخ بـه بحران در شهر تهران بر عهده وزیر کشور می باشد.

✦ تحلیل

وظایف ستاد عبارت است از: الف ـ در سطح ملی 1- بررسی و تأیید سند راهبرد ملی مدیریت بحران، برنامه ملی کاهش خطر حوادث و سوانح، برنامه ملی آمادگی و پاسخ و برنامه ملی بازسازی و بازتوانی جهت تصویب شورای عالی 2- بررسی و تصویب ضوابط فنی، فرآیند ها، دستورالعمل ها و استاندارد های مورد نیاز در مدیریت بحران 3- تسهیل هماهنگی بین دستگاه های مسئول و تسریع خدمات رسانی در شرایط اضطراری 4- سایر مواردی کـه بـه تشخیص رئیس ستاد نیاز بـه هماهنگی و مشارکت دستگاه ها و نهاد های عضو ستاد دارد. 5- برنامه ریزی جهت جبران خسارت وارد شده بـه بخش های مختلف ب ـ در سطح استان و شهرستان 1- بررسی و تصویب برنامه استانی کاهش خطر حوادث و سوانح، برنامه استانی آمادگی و پاسخ و سایر برنامه های استانی مورد نیاز 2- تسهیل هماهنگی بین دستگاه های مسئول و تسریع خدمات رسانی در شرایط اضطراری 3- اجرای برنامه ها و تصمیمات ابلاغی ستاد ملی 4- سایر مواردی کـه بـه تشخیص رئیس ستاد نیاز بـه هماهنگی و مشارکت دستگاه ها و نهاد های مشمول این قانون دارد. 5- تهیه و تدوین آمار و اطلاعات و میزان خسارت وارده بـه بخش های مختلف بر اثر سوانح غیرمترقبه