قانون مدنی مصوب 1314/08/08

ارتفاق حقی است برای شخص در ملک دیگری.

صاحبان املاک می توانند در ملک خود هر حقی را کـه بخواهند نسبت بـه دیگری قرار دهند. در این صورت کیفیت استحقاق تابع قرارداد و عقدی است کـه مطابق آن حق داده شده است.

هر گاه زمین یا خانه کسی مجرای فاضلاب یا آب باران زمین یا خانه دیگری بوده است، صاحب آن خانه یا زمین نمی تواند جلوگیری از آن کند مگر در صورتی کـه عدم استحقاق او معلوم شود.

چشمه واقعه در زمین کسی محکوم بـه ملکیت صاحب زمین است مگر اینکه دیگری نسبت بـه آن چشمه عیناً یا انتفاعاً حقی داشته باشد.

هر گاه کسی از قدیم در خانه یا ملک دیگری مجرای آب بـه ملک خود یا حق مرور داشته صاحب خانه یا ملک نمی تواند مانع آب بردن یا عبور او از ملک خود شود و همچنین است سایر حقوق از قبیل حق داشتن در و شبکه و ناودان و حق شرب و غیره.

اگر کسی حق عبور در ملک غیر ندارد ولی صاحب ملک اذن داده باشد کـه از ملک او عبور کنند هر وقت بخواهد می تواند از اذن خود رجوع کرده و مانع عبور او بشود و همچنین است سایر ارتفاقات.

هیچکس حق ندارد ناودان خود را بـه طرف ملک دیگری بگذارد یا آب باران از بام خود بـه بام یا ملک همسایه جاری کند و یا برف بریزد مگر بـه اذن او.

اگر مجرای آب شخصی در خانه دیگری باشد و در مجری خرابی بهم رسد، بـه نحوی کـه عبور آب موجب خسارت خانه شود، مالک خانه حق ندارد صاحب مجری را بـه تعمیر مجری اجبار کند، بلکه خود او باید دفع ضرر از خود نماید. چنان چه اگر خرابی مجری مانع عبور آب شود، مالک خانه ملزم نیست کـه مجری را تعمیر کند. بلکه صاحب حق باید خود رفع مانع کند. در این صورت برای تعمیر مجری می تواند داخل خانه یا زمین شود، ولیکن بدون ضرورت حق ورود ندارد مگر بـه اذن صاحب ملک.

هر گاه کسی از آبی کـه ملک دیگری است بـه نحوی از انحاء حق انتفاع داشته باشد، از قبیل دایر کردن آسیا و امثال آن، صاحب آن نمی تواند مجری را تغییر دهد بـه نحوی کـه مانع از استفاده حق دیگری باشد.

هر گاه ملکی کلاً یا جزئاً بـه کسی منتقل شود و برای آن ملک حق الارتفاقی در ملک دیگر یا در جزء دیگر همان ملک موجود باشد، آن حق بـه حال خود باقی می ماند مگر این که خلاف آن تصریح شده باشد.

هر گاه شرکای ملکی دارای حقوق و منافعی باشند و آن ملک مابین شرکاء تقسیم شود، هر کدام از آنها بـه قدر حصه مالک آن حقوق و منافع خواهد بود. مثل اینکه اگر ملکی دارای حق عبور در ملک غیر بوده و آن ملک کـه دارای حق است بین چند نفر تقسیم شود هر یک از آنها حق عبور از همان محلی کـه سابقاً حق داشته است خواهد داشت.

حق الارتفاق مستلزم وسایل انتفاع از آن حق نیز خواهد بود مثل اینکه اگر کسی حق شرب از چشمه یا حوض یا آب انبار غیر دارد، حق عبور تا آن چشمه یا حوض و آب انبار هم برای برداشتن آب دارد.

کسی کـه حق الارتفاق در ملک غیر دارد مخارجی کـه برای تمتع از آن حق لازم شود بـه عهده صاحب حق می باشد مگر اینکه بین او و صاحب ملک بر خلاف آن قراری داده شده باشد.

مالک ملکی کـه مورد حق الارتفاق غیر است نمی تواند در ملک خود تصرفاتی نماید کـه باعث تضییع یا تعطیل حق مزبور باشد مگر با اجازه صاحب حق.

تصرفات صاحب حق در ملک غیر کـه متعلق حق اوست باید بـه اندازه ای باشد کـه قرار دادند و یا بـه مقدار متعارف و آنچه ضرورت انتفاع اقتضا می کند.

در تمام مواردی کـه انتفاع کسی از ملک دیگری بـه موجب اذن محض باشد، مالک می تواند هر وقت بخواهد از اذن خود رجوع کند. مگر اینکه مانع قانونی موجود باشد. مبحث دوم ـ در احکام و آثار املاک نسبت بـه املاک مجاور