قانون مدنی مصوب 1314/08/08

مقصود از حیازت تصرف و وضع ید است یا مهیا کردن وسایل تصرف و استیلا.

هر کس مال مباحی را با رعایت قوانین مربوطه بـه آن حیازت کند مالک آن می شود.

هر کس در زمین مباح نهری بکند و متصل کند بـه رودخانه، آن نهر را احیاء کرده و مالک آن نهر می شود ولی مادامی کـه متصل بـه رودخانه نشده است تحجیر محسوب است.

هر گاه کسی بـه قصد حیازت میاه مباحه نهر یا مجری احداث کند آب مباحی کـه در نهر یا مجرای مزبور وارد شود ملک صاحب مجری است و بدون اذن مالک نمی توان از آن نهری جدا کرد یا زمینی مشروب نمود.

هر گاه چند نفر در کندن مجری یا چاه شریک شوند بـه نسبت عمل و مخارجی کـه موجب تفاوت عمل باشد مالک آب آن می شوند و بـه همان نسبت بین آنها تقسیم می شود.

یکی از شرکاء نمی تواند از مجرای مشترک مجرایی جدا کند یا دهنه نهر را وسیع یا تنگ کند یا روی آن پل یا آسیاب بسازد یا اطراف آن درخت بکارد یا هر نحو تصرفی کند مگر بـه اذن سایر شرکاء.

اگر نصیب مفروض یکی از شرکاء از آب نهر مشترک داخل مجرای مختصی آن شخص شود آن آب ملک مخصوص آن می شود و هر نحو تصرفی در آن می تواند بکند.

هر گاه نهری مشترک مابین جماعتی باشد و در مقدار نصیب هر یک از آنها اختلاف شود حکم بـه تساوی نصیب آنها می شود مگر اینکه دلیلی بر زیادتی نصیب بعضی از آنها موجود باشد.

کسی نمی تواند از ملک غیر آب بـه ملک خود ببرد بدون اذن مالک، اگر چه راه دیگری نداشته باشد.

هر کس حق دارد از نهرهای مباحه اراضی خود را مشروب کند یا برای زمین و آسیاب و سایر حوائج خود از آن نهر جدا کند.

هر گاه آب نهر کافی نباشد کـه تمام اراضی اطراف آن مشروب شود و مابین صاحبان اراضی در تقدم و تاخر اختلاف شود و هیچ یک نتواند حق تقدم خود را ثابت کند، با رعایت ترتیب هر زمینی کـه بـه منبع آب نزدیکتر است بقدر حاجت حق تقدم بر زمین پایین تر خواهد داشت.

هر گاه دو زمین در دو طرف نهر محاذی هم واقع شوند و حق تقدم یکی بر دیگری محرز نباشد و هر دو در یک زمان بخواهند آب ببرند و آب کافی برای هر دو نباشد باید برای تقدم و تاخر در بردن آب بـه نسبت حصه قرعه زده و اگر آب کافی برای هر دو باشد بـه نسبت حصه تقسیم می کنند.

هر گاه تاریخ احیاء اراضی اطراف رودخانه مختلف باشد زمینی کـه احیاء آن مقدم بوده است در آب نیز مقدم می شود بر زمین متاخر در احیاء. اگر چه پایین تر از آن باشد.

هر گاه کسی بخواهد جدیدا زمینی در اطراف رودخانه احیاء کند اگر آب رودخانه زیاد باشد و برای صاحبه آن اراضی سابقه تضییقی نباشد، می تواند از آب رودخانه زمین جدید را مشروب کند و الا حق بردن آب ندارد اگر چه زمین او بالاتر از سایر اراضی باشد.

هر کس در زمین خود یا اراضی مباحه بـه قصد تملک قنات یا چاهی بکند تا بـه آب برسد یا چشمه جاری کند، مالک آب آن می شود و در اراضی مباحه مادامی کـه بـه آب نرسیده تحجیر محسوب است. باب سوم ـ در معادن