قانون مدنی مصوب 1314/08/08

هر گاه مال غیر منقول قابل تقسیمی بین دو نفر مشترک باشد و یکی از دو شریک حصه خود را بـه قصد بیع بـه شخص ثالثی منتقل کند، شریک دیگر حق دارد قیمتی را کـه مشتری داده بـه او بدهد و حصه مبیعه را تملک کند. این حق را حق شفعه و صاحب آن را شفیع می گویند.

هر گاه بنا و درخت بدون زمین فروخته شود، حق شفعه نخواهد بود.

اگر ملک دو نفر در ممر با مجری مشترک باشد و یکی از آنها ملک خود را با حق ممر یا مجری بفروشد، دیگری حق شفعه دارد. اگر چه در خود ملک مشاعاً شریک نباشد ولی اگر ملک را بدون ممر یا مجری بفروشد، دیگری حق شفعه ندارد.

اگر حصّۀ یکی از دو شریک وقف باشد، متولی یا موقوفٌ علیهم حق شفعه ندارد.

اگر مبیع متعدد بوده و بعض آن قابل شفعه و بعض دیگر قابل شفعه نباشد، حق شفعه را می توان نسبت بـه بعضی کـه قابل شفعه است بـه قدر حصّۀ آن بعض از ثمن اجرا نمود.

در بیع فاسد حق شفعه نیست.

خیاری بودن بیع مانع از اخذ بـه شفعه نیست.

حق شفعه را نمی توان فقط نسبت بـه یک قسمت از مبیع اجرا نمود. صاحب حق مزبور یا باید از آن صرف نظر کند یا نسبت بـه تمام مبیع اجرا نماید.

أخذ بـه شفعه هر معامله را کـه مشتری قبل از آن و بعد از عقد بیع نسبت بـه مورد شفعه نموده باشد، باطل می نماید.

در مقابل شریکی کـه بـه حق شفعه تملّک می کند، مشتری ضامن درک است، نه بایع. لیکن اگر در مواقع أخذ بـه شفعه مورد شفعه هنوز بـه تصرّف مشتری داده نشده باشد، شفیع حق رجوع بـه مشتری نخواهد داشت.

مشتری نسبت بـه عیب و خرابی و تلفی کـه قبل از أخذ بـه شفعه در ید او حادث شده باشد، ضامن نیست و همچنین است؛ بعد از أخذ بـه شفعه و مطالبه در صورتی کـه تعدّی یا تفریط نکرده باشد.

نماآتی کـه قبل از أخذ بـه شفعه در مبیع حاصل می شود، در صورتی کـه منفصل باشد مال مشتری و در صورتی کـه متصل باشد؛ مال شفیع است، ولی مشتری می تواند بنایی را کـه کرده یا درختی را کـه کاشته قلع کند.

هر گاه معلوم شود کـه مبیع حین البیع معیوب بوده و مشتری ارش گرفته است، شفیع در موقع أخذ بـه شفعه مقدار ارش را از ثمن کسر می گذارد. حقوق مشتری در مقابل بایع راجع بـه درک مبیع؛ همان است کـه در ضمن عقد بیع مذکور شده است.

حق شفعه فوری است.

حق شفعه قابل اسقاط است. اسقاط بـه هر چیزی کـه دلالت بر صرف نظر کردن از حق مزبور نماید؛ واقع می شود.

حق شفعه بعد از موت شفیع بـه وارث یا وراث او منتقل می شود.

هر گاه یک یا چند نفر از ورّاث حق خود را اسقاط کند، باقی ورّاث نمی توانند آن را فقط نسبت بـه سهم خود اجرا نمایند و باید یا از آن صرف نظر کنند یا نسبت بـه تمام مبیع اجرا نمایند.