قانون مدنی مصوب 1314/08/08

حجب حالت وارثی است کـه بـه واسطه بودن وارث دیگر، از بردن ارث کلاً یا جزئاً محروم می شود.

حجب بر دو قسم است: قسم اول آنست کـه وارث از اصل ارث محروم می گردد، مثل برادرزاده کـه بـه واسطه بودن برادر یا خواهر متوفی از ارث محروم می شود، یا برادرانی کـه با بودن برادر ابوینی از ارث محروم می گردند. قسم دوم آنست کـه فرض وارث از حد اعلی بـه حد ادنی نازل می گردد، مثل تنزّل حصّه شوهر از نصف بـه ربع؛ در صورتی کـه برای زوجه اولاد باشد و همچنین تنزل حصّه زن از ربع بـه ثمن در صورتی کـه برای زوج او اولاد باشد.

ضابطۀ حجب از اصل ارث؛ رعایت اقربیّت بـه میّت است. بنابراین هر طبقه از ورّاث طبقه بعد را از ارث محروم می نمایند، مگر در مورد ماده 936 و موردی کـه وارث دورتر بتواند بـه سمت قائم مقامی ارث ببرد، کـه در اینصورت هر دو ارث می برند.

در بین وراث طبقه اولی؛ اگر برای میّت اولادی نباشد، اولاد اولاد او هر قدر کـه پایین بروند؛ قائم مقام پدر یا مادر خود بوده و با هر یک از ابوین متوفی کـه زنده باشد، ارث می برند، ولی در بین اولاد اقرب بـه میّت ابعد را از ارث محروم می نماید.

در بین ورّاث طبقه دوم؛ اگر برای متوفی برادر یا خواهر نباشد، اولاد اخوه هر قدر کـه پایین بروند، قائم مقام پدر یا مادر خود بوده، با هر یک از اجداد متوفی کـه زنده باشد ارث می برند، لیکن در بین اجداد یا اولاد، اخوه اقرب بـه متوفی ابعد را از ارث محروم می کند. مفاد این ماده در مورد وارث طبقه سوم نیز مجری می باشد.

وراث ذیل حاجب از ارث ندارد: پدر ـ مادر ـ پسر ـ دختر ـ زوج و زوجه.

حجب از بعض فرض در موارد ذیل است: الف ـ وقتی کـه برای میّت؛ اولاد یا اولاد اولاد باشد. در این صورت ابوین میّت از بردن بیش از یک ثلث محروم می شوند، مگر در مورد ماده 908 و 909، کـه ممکن است هر یک از ابوین بـه عنوان قرابت یا ردّ بیش از یک سدس ببرد و همچنین زوج از بردن بیش از یک ربع و زوجه از بردن بیش از یک ثمن محروم می شود. ب ـ وقتی کـه برای میّت چند برادر یا خواهر باشد. در این صورت مادر میّت از بردن بیش از یک سدس محروم می شود، مشروط بر اینکه: اولا ـ لااقل دو برادر یا یک برادر با دو خواهر یا چهار خواهر باشند؛ ثانیا ـ پدر آنها زنده باشد؛ ثالثا ـ از ارث ممنوع نباشد، مگر بـه سب قتل؛ رابعا ـ ابوینی یا ابی تنها باشند. فصل پنجم ـ در فرض و صاحبه آن فرض