قانون مدنی مصوب 1314/08/08

احکام نفقۀ زوجه همان است کـه بـه موجب فصل هشتم از باب اوّل از کتاب هفتم مقرّر شده و بر طبق همین فصل مقرّر می شود.

در روابط بین اقارب؛ فقط اقارب نسبی و در خط عمودی اعمّ از صعودی و یا نزولی ملزم بـه اتفاق یکدیگرند.

کسی مستحق نفقه است کـه ندار بوده و نتواند بـه وسیله اشتغال بـه شغلی وسائل معیشت خود را فراهم سازد.

کسی ملزم بـه انفاق است کـه متمکّن از دادن نفقه باشد، یعنی بتواند نفقه بدهد بدون اینکه از این حیث در وضع معیشت خود دچار مضیقه گردد. برای تشخیص تمکّن باید کلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او در جامعه در نظر گرفته شود.

نفقۀ اولاد بر عهده پدر است. پس از فوت پدر یا عدم قدرت او بـه انفاق؛ بـه عهده اجداد پدری است؛ با رعایت الاقرب فالاقرب. در صورت نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آن ها نفقه بر عهدۀ مادر است. هر گاه مادر هم زنده و یا قادر بـه انفاق نباشد، با رعایت الاقرب فالاقرب بـه عهدۀ اجداد و جدّات مادری و جدّات پدری واجبُ النّفقه است و اگر چند نفر از اجداد و جدّات مزبور از حیث درجه اقربیّت مساوی باشند، نفقه را باید بـه حصّه متساوی تأدیه کنند.

نفقۀ ابوین با رعایت الاقرب فالاقرب بـه عهدۀ اولاد و اولادِ اولاد است.

هر گاه یک نفر هم در خط عمودی صعودی و هم در خط عمودی نزولی اقارب داشته باشد کـه از حیث الزام بـه انفاق در درجه مساوی هستند، نفقه او را باید اقارب مزبور بـه حصّه متساوی تأدیه کنند. بنابراین اگر مستحق نفقه پدر و مادر و اولاد بلافصل داشته باشد، نفقه او را باید پدر و اولاد او متساویاً تأدیه کنند؛ بدون این کـه مادر سهمی بدهد و همچنین اگر مستحق نفقه مادر و اولاد بلافصل داشته باشد، نفقه او را باید مادر و اولاد متساویاً بدهند.

اگر اقارب واجب النفقه متعدّد باشند و منفق نتواند نفقۀ همه آن ها را بدهد، اقارب در خط عمودی نزولی مقدم بر اقارب در خط عمودی صعودی خواهند بود.

در صورت بودن زوجه و یک یا چند نفر واجب النفقۀ دیگر، زوجه مقدم بر سایرین خواهد بود.

نفقۀ اقارب عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت؛ بـه قدر رفع حاجت با در نظر گرفتن درجۀ استطاعت منفق.

اصلاح 1370 ـ در موارد غیبت یا استنکاف از پرداخت نفقه، چنان چه الزام کسی کـه پرداخت نفقه بر عهده اوست ممکن نباشد، دادگاه می تواند با مطالبه افراد واجب النفقه بـه مقدار نفقه از اموال غایب یا مستنکف در اختیار آنها یا متکفّل مخارج آنان قرار دهد و در صورتی کـه اموال غایب یا مستنکف در اختیار نباشد، همسر وی یا دیگری با اجازه دادگاه می توانند نفقه را بـه عنوان قرض بپردازند و از شخص غایب یا مستنکف مطالبه نمایند.

زوجه در هر حال می تواند برای نفقۀ زمان گذشته خود اقامه دعوی نماید و طلب او از بابت نفقۀ مزبور طلب ممتازه بوده و در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر؛ زن مقدم بر غرما خواهد بود، ولی اقارب فقط نسبت بـه آتیه می توانند مطالبۀ نفقه نمایند.