قانون مدنی مصوب 1314/08/08
کتاب دوم ـ در اسناد
در اسناد
سند عبارت است از هر نوشته کـه در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد.
شهادت نامه سند محسوب نمی شود و فقط اعتبار شهادت را خواهد داشت.
سند بر دو نوع است؛ رسمی و عادی.
اسنادی کـه در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مأمورین رسمی در حدود صلاحیت آنها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند، رسمی است.
مفاد سند در صورتی معتبر است کـه مخالف قوانین نباشد.
غیر از اسناد مذکوره در ماده 1287، سایر اسناد عادی است.
اسناد رسمی درباره طرفین و ورّاث و قائم مقام آنان معتبر است و اعتبار آنها نسبت بـه اشخاص ثالث در صورتی است کـه قانون تصریح کرده باشد.
اسناد عادی در دو مورد اعتبار اسناد رسمی را داشته؛ درباره طرفین و ورّاث و قائم مقام آنان معتبر است. 1 ـ اگر طرفی کـه سند بر علیه او اقامه شده است، صدور آن را از منتسبٌ الیه تصدیق نماید؛ 2 ـ هر گاه در محکمه ثابت شود کـه سند مزبور را طرفی کـه آن را تکذیب یا تردید کرده، فی الواقع امضاء یا مهر کرده است.
در مقابل اسناد رسمی یا اسنادی کـه اعتبار اسناد رسمی را دارد، انکار و تردید مسموع نیست و طرف می تواند ادعای جعلیّت بـه اسناد مزبور کند یا ثابت نماید کـه اسناد مزبور بـه جهتی از جهات قانونی از اعتبار افتاده است.
هر گاه سند بـه وسیله یکی از مأمورین رسمی تنظیم اسناد؛ تهیه شده، لیکن مأمور صلاحیّت تنظیم آن سند را نداشته و یا رعایت ترتیبات مقرره قانونی را در تنظیم سند نکرده باشد، سند مزبور در صورتی کـه دارای امضاء یا مهر طرف باشد، عادی است.
عدم رعایت مقررات راجع بـه حقّ تمبر کـه بـه اسناد تعلّق می گیرد، سند را از رسمیّت خارج نمی کند.
محاکم ایران بـه اسناد تنظیم شده در کشورهای خارجه همان اعتباری را خواهند داد کـه آن اسناد مطابق قوانین کشوری کـه در آنجا تنظیم شده دارا می باشد، مشروط بر اینکه: اولا ـ اسناد مزبوره بـه علّتی از علل قانونی از اعتبار نیافتاده باشد؛ ثانیا ـ مفاد آنها مخالف با قوانین مربوطه بـه نظم عمومی یا اخلاق حسنه ایران نباشد؛ ثالثا ـ کشوری کـه اسناد در آنجا تنظیم شده بـه موجب قوانین خود یا عهود اسناد تنظیم شده در ایران را نیز معتبر بشناسد؛ رابعا ـ نماینده سیاسی یا قنسولی ایران در کشوری کـه سند در آنجا تنظیم شده یا نماینده سیاسی و یا قنسولی کشور مزبور در ایران تصدیق کرده باشد، کـه سند موافق قوانین محل تنظیم یافته است.
هر گاه موافقت اسناد مزبور در ماده قبل با قوانین محل تنظیم خود بـه توسط نماینده سیاسی یا قنسولی خارجه در ایران تصدیق شده باشد، قبول شدن سند در محاکم ایران متوقف بر این است کـه وزارت امور خارجه و یا در خارج تهران حکام ایالات و ولایات امضاء نماینده خارجه را تصدیق کرده باشند.
دفاتر تجارتی در موارد دعوای تاجری بر تاجر دیگر در صورتی کـه دعوی از محاسبات و مطالبات تجارتی حاصل شده باشد، دلیل محسوب می شود مشروط بر اینکه دفاتر مزبوره مطابق قانون تجارت تنظیم شده باشند.
دفتر تاجر در مقابل غیر تاجر سندیّت ندارد، فقط ممکن است جزء قراین و امارات قبول شود، لیکن اگر کسی بـه دفتر تاجر استناد کرد؛ نمی تواند تفکیک کرده آنچه را کـه بر نفع او است قبول و آنچه کـه بر ضرر او است رد کند، مگر آنکه بی اعتباری آنچه را کـه بر ضرر اوست ثابت کند.
دفتر تجارتی در موارد مفصّله ذیل دلیل محسوب نمی شود: 1 ـ در صورتی کـه مدلّل شود اوراق جدیدی بـه دفتر داخل کرده اند یا دفتر تراشیدگی دارد؛ 2 ـ وقتی کـه در دفتر بی ترتیبی و اغتشاشی کشف شود کـه بر نفع صاحب دفتر باشد؛ 3 ـ وقتی کـه بی اعتباری دفتر سابقاً بـه جهتی از جهات در محکمه مدلل شده باشد.
در مواردی کـه دفتر تجارتی بر نفع صاحب آن دلیل نیست، بر ضرر او سندیّت دارد.
امضایی کـه در روی نوشته یا سندی باشد، بر ضرر امضا کننده دلیل است.
هر گاه در ذیل یا حاشیه یا ظهر سندی کـه در دست ابراز کننده بوده؛ مندرجاتی باشد کـه حکایت از بی اعتباری یا از اعتبار افتادن تمام یا قسمتی از مفاد سند نماید، مندرجات مزبوره معتبر محسوب است، اگر چه تاریخ و امضاء نداشته و یا بـه وسیله خط کشیدن و یا نحو دیگر باطل شده باشد.
در صورتی کـه بطلان مندرجات مذکوره در ماده قبل؛ ممضی بـه امضاء طرف بوده و یا طرف بطلان آن را قبول کند و یا آنکه بطلان آن در محکمه ثابت شود، مندرجات مزبوره بلااثر خواهد بود.
هر گاه امضای تعهّدی در خود تعهّدنامه نشده و در نوشته علی حدّه شده باشد، آن تعهّدنامه بر علیه امضا کننده دلیل است، در صورتی کـه در نوشته مصرّح باشد کـه بـه کدام تعهد یا معامله مربوط است.
در اسناد رسمی؛ تاریخ تنظیم معتبر است، حتی بر علیه اشخاص ثالث. ولی در اسناد عادی تاریخ فقط درباره اشخاصی کـه شرکت در تنظیم آنها داشته و ورثه آنان و کسی کـه بـه نفع او وصیّت شده معتبر است.
