قانون اصلاح پاره ای از قوانین دادگستری مصوب 1356/03/25
در رسیدگی بـه کلیه دعاوی حقوقی ارزش و موعد اقامه دلایل برای اصحاب دعوی همان است کـه در قانون آیین دادرسی مدنی پیش بینی شده ولی دادگاه می تواند هرگونه تحقیق و یا اقدامی را برای کشف واقع بعمل آورد. در مواردی کـه بر دادگاه معلوم باشد استناد یا تقاضای یکی از طرفین موثر در اثبات ادعا نیست دادگاه می تواند با استدلال از ترتیب اثر دادن آن خودداری کند.
هرگاه دعوی جزائی در دادگاه بـه صدور حکم برائت قطعی و یا قرار موقوفی تعقیب قطعی منتهی شود دادگاه صادر کننده رای در صورت آماده بودن پرونده بـه دعوی خصوصی رسیدگی و رای میدهد والا رسیدگی بـه آن را بـه دادگاه صلاحیتدار محول می دارد و دادگاه اخیر بـه دادخواست مدعی خصوصی بدون پرداخت هزینه دادرسی مجدد رسیدگی خواهد کرد.
در هر دعوی حقوقی بـه استثنای موارد مندرج در ماده 675 آیین دادرسی مدنی کـه قبل از تصویب این قانون اقامه شده و تا تاریخ اجرای این قانون رسیدگی بـه آن پنج سال یا بیشتر بـه طول انجامیده اعم از این کـه در مرحله نخستین یا پژوهش مطرح باشد خواهان اصلی ظرف مدت دو سال می تواند در صورتی کـه ختم دادرسی اعلام نشده باشد حل و فصل دعوی را از طریق داوری کتبا درخواست کند. این درخواست بـه دادگاه تسلیم می شود و رییس دادگاه در صورت احراز شرایط فوق دستور ابلاغ آن را بـه طرف دیگر دعوی می دهد. هر گاه ظرف ده روز از ابلاغ درخواست مذکور طرفین داور مرضی الطرفین و یا داوران اختصاصی خود و سرداور را معرفی کنند دادگاه قرار ارجاع دعوی را بـه داوری داوران معرفی شده صادر می کند. و در صورت عدم معرفی داور از طرف یکی از طرفین دعوی و یا عدم توافق در تعیین سرداور دادگاه داور اختصاصی طرف ممتنع و سرداور را بـه قید قرعه از بین اشخاص واجد شرایط داوری انتخاب و دعوی را بـه داوری آنها ارجاع می نماید.
در هر حال داورانی کـه طبق این ماده بـه دعوی رسیدگی می کنند مکلفند ظرف دو ماه یا ظرف مدت معینی کـه مورد توافق طرفین قرار گیرد طبق قوانین موجد حق و با اختیار تعدیل خواسته رسیدگی و رای خود را صادر و بـه دادگاه اعلام دارند. در صورت فوت یا استعفای داور یا داوران و یا عدم صدور و تسلیم رای بـه دادگاه در مدت معین دادگاه بـه قید قرعه سه نفر دیگر را بـه عنوان هیات داوران برای رسیدگی و صدور رای انتخاب می کند. انتخاب هیات داوران بـه قید قرعه فقط دو بار جایز است در صورتی کـه هیات داوران در مهلت مقرر رای خود را صادر و تسلیم ننمایند دادگاه ارجاع کننده امر بـه داوری حسب تقاضای هر یک از طرفین دعوی راسا رسیدگی و حکم صادر می کند. رای داوری ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ در حدود مواد 665 و 666 آیین دادرسی مدنی قابل شکایت است.
مرجع شکایت دادگاه استانی خواهد بود کـه دعوی در حوزه آن بـه داوری ارجاع شده است. دادگاه استان بـه شکایت از رای داور رسیدگی می نماید و در صورت ابطال آن خود بر مبنای اصول مذکور در این ماده بـه دعوی رسیدگی و رای می دهد. رای دادگاه در هر حال قطعی است و دستور اجرای این رای از طرف دادگاه صادر کننده قرار ارجاع امر بـه داوری داده می شود.
تبصره 1 ـ در هر مورد کـه دعاوی متعددی تواما تحت رسیدگی بوده و یا طرفین دعوی متعدد باشند و در تعیین تعداد داوران توافق نشود دادگاه یک هیات سه نفری داوری برای رسیدگی بـه دعوی تعیین خواهد کرد.
تبصره 2 ـ دعاوی کـه خوانده آن شخص طبیعی یا حقوقی یا خارجی است بعلت عدم دسترسی بـه داور تابع کشور خوانده مقررات فوق بدون موافقت خوانده دعوی اجرا نخواهد شد.
