قانون مالیات بر ارزش افزوده 1400
فصل سوم ـ معافیت ها
عرضه کالاها و ارائه خدمات زیر از پرداخت مالیات و عوارض معاف می باشد: الف ـ کالاها
1 ـ کلیه محصولات کشاورزی فرآوری نشده مشتمل بر محصولات خام زراعی و باغی، گیاهان دارویی، محصولات مرتعی، محصولات جنگل (از جمله چوب خام)، محصولات گلخانه (از جمله سبزی، صیفی، گل و گیاه و انواع قارچ)
تبصره ـ فعالیت های مربوط بـه مراحل بسته بندی، انبار داری و نگهداری محصول در دمای مناسب در سردخانه، انجماد محصول (شامل سردخانه)، پاک کردن، درجه بندی، بوجاری بذور، پوست گیری مانند شالی کوبی، شستشو، تمیزکاری، تفکیک، همگن سازی، خشک کردن انواع محصولات مانند چای، کشمش و خرما با روش های مختلف، تفت دادن مانند پخت نخود و پنبه پاک کنی، فرآوری محصولات کشاورزی محسوب نمی شود. ارائه خدمات مزبور بـه محصولات کشاورزی مشمول مالیات و عوارض فروش نیست.
2 ـ دام زنده و خوراک آن، کلیه مواد اصلی تولید مثل دام زنده مطابق پروانه صادره توسط وزارت جهاد کشاورزی، پوسال (کمپوست)، کشت بافت و بستر آماده کشت بافت؛
تبصره ـ دام بـه حیواناتی (شامل چهارپایان، پرندگان، آبزیان و حشرات) اطلاق می گردد کـه برای امور تغذیه انسان یا دام و فعالیت های اقتصادی، تولیدی و آزمایشگاهی، تولید، نگهداری و پرورش داده می شوند.
3 ـ بذر، نشاء، نهال، سم و کود؛
4 ـ آب مصارف کشاورزی؛
5 ـ کالاهای زیر:
5 ـ 1 ـ شیر، پنیر و ماست؛
5 ـ 2 ـ تخم ماکیان؛
5 ـ 3 ـ آرد و نان؛
5 ـ 4 ـ انواع گوشت و فرآورده های گوشتی مطابق با فهرستی کـه هر سال وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تا پایان دی ماه برای اجراء در سال بعد بـه سازمان ارسال می کند؛
5 ـ 5 ـ برنج، حبوبات، سویا و پروتئین سویا؛
5 ـ 6 ـ انواع روغن های خوراکی؛ اعم از گیاهی و حیوانی
5 ـ 7 ـ شیرخشک مخصوص تغذیه کودکان؛
5 ـ 8 ـ تخم مرغ نطفه دار و تبدیل آن بـه جوجه یک روزه؛
6 ـ انواع کالاهای زیر:
6 ـ 1 ـ خمیر کاغذ و کاغذ باطله؛
6 ـ 2 ـ دفتر تحریر؛
6 ـ 3 ـ کاغذ چاپ، تحریر و روزنامه؛
7 ـ نسخه های کاغذی و الکترونیکی محصولات زیر:
7 ـ 1 ـ کتاب؛
7 ـ 2 ـ روزنامه؛
7 ـ 3 ـ مجله و نشریه؛
8 ـ کالاهای وارده همراه مسافر برای استفاده شخصی تا میزان معافیت مقرر طبق قانون امور گمرکی؛
9 ـ انواع شمش طلا (وارداتی و داخلی) و انواع حواله های کاغذی یا الکترونیکی دارای پشتوانه صد درصد (100%) طلا
10 ـ دارایی های غیر منقول و انواع حواله های کاغذی یا الکترونیکی مبتنی بر آنها؛
11 ـ هرگونه انتقال دارایی به/ از صندوق های سرمایه گذاری پروژه موضوع قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید بـه منظور تسهیل اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب 1388/09/25 یا شرکت های فرعی صندوق های سرمایه گذاری پروژه، بـه عنوان آورده غیر نقد شرکا در همان صندوق های سرمایه گذاری پروژه؛
تبصره ـ در صورتی کـه مالکیت و مدیریت شرکت های فرعی صندوق های سرمایه گذاری پروژه متعلق بـه صندوق های سرمایه گذاری پروژه موضوع قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید بـه منظور تسهیل اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی باشد، هرگونه انتقال دارایی به/ از شرکت های فرعی صندوق های سرمایه گذاری پروژه کـه صرفاً در راستای اجرای پروژه و مرتبط با وظایف صندوق های مذکور باشد، مشمول مالیات و عوارض نیست.
12 ـ هرگونه انتقال دارایی از/ بـه نهاد واسط موضوع قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید بـه منظور تسهیل اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی
13 ـ فرش دست باف و مواد اولیه اصلی آن
14 ـ صنایع دستی تولید داخل موضوع ماده 1 قانون حمایت از هنرمندان، استاد کاران و فعالان صنایع دستی مصوب 1396/10/26 مطابق فهرستی کـه تا پایان دی ماه هر سال توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پیشنهاد می شود و بـه تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی می رسد؛
15 ـ انواع دارو و واکسن (انسانی و دامی)، لوازم مصرفی درمانی و لوازم توانبخشی؛
16 ـ رادار و تجهیزات کمک ناوبری هوانوردی، تجهیزات نظامی و اطلاعاتی موضوع بندهای “پ”، “ت” و “ث” ماده 119 قانون امور گمرکی با رعایت ترتیبات مقرر در بندهای مذکور. تبصره ـ معافیت این جزء در خصوص اقلام موضوع بند “پ” ماده 119 قانون امور گمرکی در حوزه دفاعی با تایید وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح قابل اعمال است.
17 ـ تجهیزات و اقلام با کاربرد صرفاً دفاعی، نظامی، انتظامی، امنیتی و اطلاعاتی. فهرست این تجهیزات و اقلام با پیشنهاد وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و هماهنگی ستاد کل نیروهای مسلح بـه تصویب هیات وزیران می رسد.
تبصره 1 ـ واردات کالاهای موضوع جزء های 2، 6، 7، 9، 13، 16 و 17 بند “الف” این ماده معاف از پرداخت مالیات و عوارض می باشد. واردات کالاهای موضوع جزء های 1، 3 و 5 بند “الف” این ماده مشمول معافیت نبوده و مالیات و عوارض با نرخ استاندارد نه درصد (9%) در مبادی گمرکی بـه آن تعلق می گیرد. عرضه این کالاها در داخل کشور، مانند عرضه کالاهای مشابه داخلی از پرداخت مالیات و عوارض معاف است. در خصوص جزء 15 این بند، در صورتی کـه با تایید وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کالای مورد نظر مشابه داخلی نداشته باشد، واردات آن از پرداخت مالیات و عوارض معاف می باشد و اگر واردات کالای موردنظر بـه دلیل کمبود تولید داخل نسبت بـه نیاز بازار، ضرورت داشته باشد، واردات کالای مزبور با رعایت قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی، مشمول مالیات و عوارض با نرخ سه درصد (3%) در مبادی گمرکی می باشد. عرضه این کالاها در داخل کشور، مانند عرضه کالاهای مشابه داخلی از پرداخت مالیات و عوارض معاف است.
تبصره 2 ـ تولیدکنندگان و یا عرضه کنندگان کالاهای موضوع این بند مکلفند کـه برچسب معافیت از مالیات بر ارزش افزوده را بر روی بسته بندی کالاهای مذکور درج نمایند. سازمان مکلف است فهرست کالاها و خدمات معاف از مالیات و عوارض را از طریق شیوه های مناسب از جمله درج در سامانه عملیات الکترونیکی سازمان بـه اطلاع عموم مردم برساند. سازمان مکلف است امکان دریافت گزارش های مردمی مبنی بر دریافت مالیات و عوارض توسط عرضه کنندگان کالاها و خدمات معاف از مالیات و عوارض را از طریق سامانه عملیات الکترونیکی خود و استرداد مبالغ اضافه دریافتی از خریداران فراهم نماید. دریافت مالیات و عوارض از کالاها و خدمات معاف توسط عرضه کنندگان آنها مشمول جریمه ای معادل دو برابر مالیات و عوارض دریافتی بوده و قابل بخشودگی نمی باشد. سازمان مکلف است حداکثر سه ماه پس از دریافت گزارش، نسبت بـه تایید یا رد و حسب مورد استرداد مبالغ اضافه دریافتی از خریداران اقدام نماید. نحوه استرداد این مبالغ بـه موجب دستورالعملی است کـه حداکثر پس از سه ماه از لازم الاجراء شدن این قانون توسط سازمان با همکاری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران تهیه و بـه تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی می رسد.
تبصره 3 ـ واردات کالاهای اهدایی بـه صورت بلاعوض بـه جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، سازمان اورژانس کشور، سازمان بهزیستی کشور، آستان های مقدسه و کمیته امداد امام خمینی (ره) با تایید وزیر امور اقتصادی و دارایی، حوزه های علمیه با تایید مرکز مدیریت حوزه علمیه استان مربوط و مؤسسات خیریه با اعلام مراجع صادر کننده مجوز آنها و تایید وزیر امور اقتصادی و دارایی از پرداخت مالیات و عوارض معاف است؛
تبصره 4 ـ اعمال معافیت های مالیاتی در خصوص مواد خوراکی مذکور در اجزای این بند، منوط بـه اخذ گواهی سلامت محصول از مراجع قانونی ذی صلاح از قبیل سازمان ملی استاندارد ایران و سازمان غذا و دارو است.
ب ـ خدمات
1 ـ خدمات درمانی، تشخیصی و پیشگیری، خدمات توانبخشی و حمایتی و خدمات آرامستان ها؛
2 ـ خدمات درمانی و پیشگیری دامی و گیاهی، واحدهای ماشینی کردن (مکانیزاسیون) آب کشاورزی، کشت بافت و تولید اندام های تکثیری گیاهان؛
3 ـ خدمات زینک، چاپ، انتشار روزنامه اعم از کاغذی یا الکترونیکی، کتاب، نشریه و خدمات نشر و توزیع آنها بـه استثنای مؤسسات کمک آموزشی و کنکور و هرگونه تبلیغات کالاها و خدمات داخلی در روزنامه ها و نشریات؛
4 ـ ارائه خدماتی کـه مابه ازای آن بـه صورت حقوق و دستمزد پرداخت می شود در صورتی کـه مشمول فصل مالیات بر درآمد حقوق موضوع قانون مالیات های مستقیم باشد؛
تبصره ـ در ارائه خدمت توسط شرکت های تامین نیروی انسانی و شرکت هایی کـه از طریق قراردادهای حجمی خدمات خود را با در اختیار گذاشتن نیروی کار بـه متقاضی ارائه می کنند (مانند شرکت های ارائه دهنده خدمات پرستاری و خدمات نظافتی)، بخشی از قرارداد کـه مربوط بـه هزینه های حقوق و دستمزد است، معاف می باشد. حکم این بند مشروط بـه تایید میزان حقوق و دستمزد و مزایا توسط سازمان بیمه گر است.
5 ـ عملیات و خدمات بانکی شامل دریافت سپرده، اعطای تسهیلات و یا ایجاد اعتبار، ارائه ضمانت نامه و انتقال وجه در چهارچوب قوانین مربوط و مصوبات شورای پول و اعتبار؛
6 ـ خدمات اعتباری قرض الحسنه صندوق های قرض الحسنه دارای مجوز فعالیت از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سایر مراجع مورد تایید بانک مذکور و همچنین صندوق های قرض الحسنه کـه بـه موجب قانون تاسیس شده یا می شوند؛
7 ـ خدمات مالی و اعتباری اعطای تسهیلات توسط صندوق های حمایتی، ضمانت صادرات، سرمایه گذاری، بیمه ای و پژوهش و فناوری کـه بـه موجب قانون یا با مجوز قانون تاسیس شده یا می شوند در چهارچوب اساسنامه آنها.
8 ـ خدمات بیمه های زندگی، خدمات بیمه های محصولات کشاورزی، خدمات بیمه اجتماعی و درمان تکمیلی؛
9 ـ خدمات بازار سرمایه شامل خدمات معاملات و تسویه اوراق بهادار و کالا در بورس ها و بازارهای خارج از بورس بـه تشخیص شورای عالی بورس و اوراق بهادار.
10 ـ خدمات انتشار و نقل و انتقال سهام، حق تقدم، سهم الشرکه و سایر اوراق بهادار موضوع بند 24 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب 1384/09/01 با اصلاحات بعدی؛
11 ـ صدور و ابطال، نقل و انتقال واحدهای سرمایه گذاری صندوق های سرمایه گذاری دارای مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار؛
12 ـ منحصراً سود تسهیلات اعطائی شرکت های واسپاری (لیزینگ) دارای مجوز فعالیت از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بـه مشتریان (مصرف کنندگان) تبصره ـ مالیات بر ارزش افزوده بهای دارایی ها و اموال مورد واگذاری موضوع قرارداد شرکت های واسپاری (لیزینگ) با مشتریان مشمول این فعالیت نمی باشند.
13 ـ خدمات حمل و نقل (اعم از بار و مسافر) درون و برون شهری و بین المللی جاده ای، ریلی و دریایی؛ استفساریه قانونی: آیا خدمات حمل و نقل (اعم از بار و مسافر) درون و برون شهری و بین المللی جاده ای، ریلی و دریایی موضوع معافیت مندرج در جزء (13) بند «ب» ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02 شامل صدور بارنامه شرکت ها و مؤسسات حمل و نقل می باشد؟ پاسخ: بلی؛ صدور بارنامه شرکت ها و مؤسسات حمل و نقل مشمول خدمات حمل و نقل موضوع جزء (13) بند «ب» ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02 است و از معافیت جزء مذکور برخوردار می باشد.
14 ـ خدمات آموزشی، پژوهشی و ورزشی دارای مجوز از مراجع ذی صلاح طبق آیین نامه ای کـه با پیشنهاد مشترک وزارتخانه های امور اقتصادی و دارایی (سازمان)، علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ورزش و جوانان و دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و مرکز مدیریت حوزه های علمیه ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این قانون تهیه می شود و بـه تصویب هیات وزیران می رسد؛
15 ـ خدمات اقامتی هتل های سه ستاره و پایین تر، مهمان پذیرها و سایر مراکز اقامتی دارای مجوز از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی یا اتحادیه های ذی ربط؛
16 ـ قدرالسهم هزینه مشترک (شارژ) دریافتی توسط شرکت های خدماتی موضوع قانون نحوه واگذاری مالکیت و اداره امور شهرکهای صنعتی مصوب 1387/02/31 از واحدهای تولیدی، صنعتی و خدماتی مستقر در شهرکهای صنعتی بابت ارائه خدمات بـه آنها
17 ـ خدمات فنی، بازسازی، تعمیر و نگهداری کالاهای موضوع جزء 17 بند “الف” این ماده کـه توسط مرکز وابسته بـه دستگاه های نظامی، انتظامی و امنیتی ارائه می شود، مطابق فهرستی کـه با تصویب وزرای دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و امور اقتصادی و دارایی ابلاغ می شود.
تبصره ـ در مواردی کـه دریافت وجه توسط یک مؤدی مستند بـه فروش کالا یا ارائه خدمت نیست، مانند دریافت هرگونه خسارت، درآمدهای حاصل از تسعیر دارایی های ارزی، انواع سود، انواع جریمه (مادامی کـه بخشی از بهای کالا و خدمات تلقی نگردد)، آورده نقدی یا غیر نقدی بـه عنوان سرمایه و انواع کمک های دولتی، عرضه خدمت محسوب نمی شود و ماخذ محاسبه مالیات و عوارض نمی باشد.
موارد زیر از پرداخت مالیات و عوارض معاف هستند و مالیات و عوارض خرید نهاده های آنها مسترد می شود:
الف ـ صادرات کالاها بـه خارج از کشور از طریق مبادی خروجی رسمی با ارائه پروانه سبز گمرکی صادره توسط گمرک یا برگ خروجی (در مورد صادرات کالا) و صادرات خدمات با ارائه قرارداد مربوط و گواهی انجام کار کـه بـه تایید نزدیکترین نمایندگی رسمی جمهوری اسلامی ایران در کشور مقصد رسیده باشد یا گواهی ارز آوری با تایید بانک مرکزی یا سایر اسناد و مدارک مثبته. صادرات کالاها و خدمات از قلمرو گمرکی سرزمین اصلی بـه مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی خارج از نقاط جمعیتی کـه دارای تراز تجاری مثبت باشند، در صورتی کـه محصور بودن آنها بـه صورت سالانه بـه تایید گمرک جمهوری اسلامی ایران برسد، مشمول این بند خواهد بود.
ب ـ خدمات معاوضه (سوآپ) نفت خام، فرآورده های نفتی (بنزین، نفت گاز، نفت کوره، نفت سفید، گاز مایع و سوخت هوایی)، گاز طبیعی و برق؛
پ ـ الحاق 1402/12/22 ـ فروش کلیه کالاها در قالب گواهی سپرده کالایی در بهابازار (بورس) های کالایی
تبصره 1 ـ فروش کلیه فرآورده های تولیدی شرکت های پالایش بـه صورت ارزی (فروش سوخت های هوایی بـه شرکت های هواپیمایی خارجی در فرودگاه های داخلی)، مرزی (فروش سوخت در جایگاه های مستقر در نواحی مرزی کشور) و همچنین فروش سوخت دارای پروانه صادراتی گمرک جمهوری اسلامی ایران بـه کشتی ها (بنکرینگ) صادرات محسوب می شود.
تبصره 2 ـ استرداد مالیات و عوارض خرید برای صادرات مواد خام و مواد اولیه تولید کـه در فهرست مربوط بـه ماده 141 قانون مالیات های مستقیم ذکر شده اند، ممنوع است.
تبصره 3 ـ خدماتی کـه توسط اشخاص مقیم ایران (اشخاص حقیقی یا حقوقی ایرانی ویا شعب شرکت های خارجی مقیم ایران) ارائه می شود و محل مصرف خدمات و یا مقصد خدمات داخل باشد یا خارج از کشور، در صورتی کـه مستقیم یا غیر مستقیم ارز حاصل و وارد کشور بشود صادرات محسوب می گردد.
تبصره 4 ـ 1402/12/22 ـ در صورتی که کالاهای موضوع بند «پ» مشمول مالیات و عوارض فروش باشد، تحویلگیرنده از انبارهای پذیرش شده در بهابازار(بورس)های کالایی موظف به تسویه مالیات و عوارض خرید کالا بر اساس قیمت اعلامیه خرید خود با سازمان امور مالیاتی کشور است. اعلامیه خرید، در حکم صورتحساب است.
مالیات و عوارض پرداختی بابت خرید کالاها در داخل ایران کـه ظرف دو ماه از تاریخ خرید همراه مسافران اعم از ایرانی و خارجی از کشور خارج می شود و نیز، مالیات و عوارض پرداختی گردشگران خارجی بابت بلیط پرواز خارجی خریداری شده از شرکت های هواپیمایی ایرانی، هنگام خروج از کشور با ارائه صورت حساب الکترونیکی و یا اسناد و مدارک مثبته، توسط سازمان، از محل وصولی های جاری مسترد می گردد.
آیین نامه اجرایی این ماده ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این قانون توسط سازمان تهیه می شود و بـه تصویب هیات وزیران می رسد.
عرضه کنندگان کالاها و خدمات کـه بـه موجب این قانون و سایر قوانین از مالیات و عوارض معاف می باشند و همچنین فعالان اقتصادی مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی کـه حجم معاملات سالانه آنها از مبلغی کـه بـه پیشنهاد سازمان بـه تایید هیات وزیران می رسد، بیشتر باشد، مکلف بـه عضویت و ثبت معاملات در سامانه مؤدیان هستند. این حکم شامل کلیه مناطق کشور از جمله مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی می شود. متخلفان از حکم این ماده علاوه بر جریمه موضوع بند “ب” ماده 22 قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مشمول جریمه ای معادل نه درصد (9%) ارزش معاملات ثبت نشده در سامانه مذکور می شوند.
آیین نامه اجرایی این ماده در خصوص مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی ظرف سه ماه پس از ابلاغ این قانون بـه پیشنهاد سازمان و دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی تهیه می شود و بـه تصویب هیات وزیران می رسد.
فصل چهارم ـ وظایف و تکالیف مؤدیان و اشخاص ثالث
