قانون تجارت مصوب 1311/02/13

هر تاجری بـه استثنای کسبۀ جزء؛ مکلّف است دفاتر ذیل یا دفاتر دیگری را کـه وزارت عدلیه بـه موجب نظامنامه؛ قائم مقام این دفاتر قرار می دهد، داشته باشد:

ـ دفتر روزنامه؛

ـ کل؛

ـ دفتر دارایی؛

ـ دفتر کپیه.

دفتر روزنامه؛ دفتری است کـه تاجر باید همه روزه مطالبات و دیون و داد و ستد تجارتی و معاملات راجع بـه اوراق تجارتی (از قبیل خرید و فروش و ظهرنویسی) و بـه طور کلی جمیع واردات و صادرات تجارتی خود را بـه هر اسم و رسمی کـه باشد و وجوهی را کـه برای مخارج شخصی خود برداشت می کند، در آن دفتر ثبت نماید.

دفتر کل؛ دفتری است کـه تاجر باید کلیّه معاملات را لااقل هفته یک مرتبه از دفتر روزنامه استخراج و انواع مختلفه آن را تشخیص و جدا کرده، هر نوعی را در صفحه مخصوصی در آن دفتر بـه طور خلاصه ثبت کند.

دفتر دارایی؛ دفتری است کـه تاجر باید هر سال صورت جامعی از کلیه دارایی منقول و غیر منقول و دیون و مطالبات سال گذشته خود را بریز ترتیب داده، در آن دفتر ثبت و امضاء نماید و این کار باید تا پانزدهم فروردین سال بعد انجام پذیرد.

دفتر کپیه؛ دفتری است کـه تاجر باید کلیه مراسلات و مخابرات و صورت حساب های صادره خود را در آن بـه ترتیب تاریخ ثبت نماید.

تبصره ـ تاجر باید کلیه مراسلات و مخابرات و صورت حساب های وارده را نیز بـه ترتیب تاریخ ورود مرتب نموده و در لفاف مخصوصی ضبط کند.

دفاتر مذکور در ماده 6، بـه استثناءِ دفتر کپیه، قبل از آنکه در آن چیزی نوشته شده باشد، بـه توسط نماینده اداره ثبت (که مطابق نظامنامه وزارت عدلیه معین می شود) امضاء خواهد شد. برای دفتر کپیه، امضاءِ مزبور لازم نیست، ولی باید اوراق آن دارای نمره ترتیبی باشد. در موقع تجدید سالیانه هر دفتر، مقررات این ماده رعایت خواهد شد. حق امضاء از قرار هر صد صفحه یا کسور آن، دو ریال و بـه علاوه مشمول ماده 135 قانون ثبت اسناد است.

دفتری کـه برای امضاء بـه متصدی امضاء تسلیم می شود، باید دارای نمره ترتیبی و قیطان کشیده باشد و متصدی امضاء مکلف است صفحات دفتر را شمرده در صفحه اول و آخر هر دفتر مجموع عدد صفحات آنرا با تصریح بـه اسم و رسم صاحب دفتر نوشته، با قید تاریخ؛ امضاء و دو طرف قیطان را با مهر سربی کـه وزارت عدلیه برای این مقصود تهیه می نماید، منگنه کند. لازم است کلیّه اعداد حتی تاریخ با تمام حروف نوشته شود.

کلیّه معاملات و صادرات و واردات در دفاتر مذکوره فوق باید بـه ترتیب تاریخ در صفحات مخصوصه نوشته شود. تراشیدن و حک کردن و همچنین جای سفید گذاشتن، بیش از آنچه کـه در دفترنویسی معمول است و در حاشیه و یا بین سطور نوشتن ممنوع است و تاجر باید تمام آن دفاتر را از ختم هر سالی لااقل تا ده سال نگاهدارد.

دفاتر مذکور در ماده 6 و سایر دفاتری کـه تجار برای امور تجارتی خود بکار می برند، در صورتی کـه مطابق مقررات این قانون مرتّب شده باشد، بین تجار ـ در امور تجارتی ـ سندیّت خواهد داشت و غیر این صورت فقط بر علیه صاحب آن معتبر خواهد بود.

اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/20 ـ تخلف از ماده 6 و ماده 11؛ مستلزم 33.000.000 تا 200.000.000 ریال جزای نقدی است. این مجازات را محکمه حقوق رأسا و بدون تقاضای مدعی العموم، می تواند حکم بدهد و اجرای آن مانع اجرای مقررات راجع بـه تاجر ورشکسته کـه دفتر مرتب ندارد، نخواهد بود.

(مبلغ مصوب 1399: 10.000.000 تا 60.000.000)