قانون تجارت مصوب 1311/02/13

شرکت سهامی؛ شرکتی است کـه سرمایه آن بـه سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود بـه مبلغ اسمی سهام آنها است.

شرکت سهامی؛ شرکت بازرگانی محسوب می شود، ولو اینکه موضوع عملیات آن امور بازرگانی نباشد.

در شرکت سهامی تعداد شرکاء نباید از سه نفر کمتر باشد.

شرکت سهامی بدو نوع تقسیم می شود:

نوع اول ـ شرکت هایی کـه مؤسسین آنها قسمتی از سرمایه؛ شرکت را از طریق فروش سهام بـه مردم تأمین می کنند. این گونه شرکت ها شرکت سهامی عام نامیده می شوند.

نوع دوم ـ شرکت هایی کـه تمام سرمایه آنها در موقع تأسیس منحصراً توسط مؤسسین تأمین گردیده است. این گونه شرکت ها؛ شرکت سهامی خاص نامیده می شوند.

تبصره ـ در شرکت های سهامی عام؛ عبارت شرکت سهامی عام و در شرکت های سهامی خاص؛ عبارت شرکت سهامی خاص؛ باید قبل از نام شرکت یا بعد از آن بدون فاصله با نام شرکت در کلیه اوراق و اطلاعیه ها و آگهی های شرکت بـه طور روشن و خوانا قید شود.

در موقع تأسیس؛ سرمایه شرکت های سهامی عام از پنج میلیون ریال و سرمایه شرکت های سهامی خاص از یک میلیون ریال نباید کمتر باشد. در صورتی کـه سرمایه شرکت بعد از تأسیس بـه هر علّت از حداقل مذکور در این ماده کمتر شود، باید ظرف یک سال نسبت بـه افزایش سرمایه تا میزان حداقل مقرر اقدام بـه عمل آید یا شرکت بـه نوع دیگری از انواع شرکت های مذکور در قانون تجارت تغییر شکل یابد و گرنه هر ذی نفع می تواند انحلال آن را از دادگاه صلاحیت دار درخواست کند. هر گاه قبل از صدور رأی قطعی، موجب درخواست انحلال منتفی گردد، دادگاه رسیدگی را موقوف خواهد نمود.

برای تأسیس شرکت های سهامی عام؛ موسسین باید اقلّاً بیست درصد سرمایه شرکت را خود تعهّد کرده و لااقل سی و پنج درصد مبلغ تعهّد شده را در حسابی بنام شرکت در شرف تأسیس، نزد یکی از بانک ها سپرده، سپس اظهارنامه ای بـه ضمیمه طرح اساسنامه شرکت و طرح اعلامیه پذیره نویسی سهام، کـه بـه امضاء کلیه مؤسسین رسیده باشد، در تهران بـه اداره ثبت شرکت ها و در شهرستانها بـه دایره ثبت شرکت ها و در نقاطی کـه دایره ثبت شرکت ها وجود ندارد، بـه اداره ثبت اسناد و املاک محل تسلیم و رسید دریافت کنند.

تبصره ـ هر گاه قسمتی از تعهّد مؤسسین بـه صورت غیر نقد باشد، باید عین آن یا مدارک مالکیت آن را در همان بانکی کـه برای پرداخت مبلغ نقدی حساب باز شده است، تودیع و گواهی بانک را بـه ضمیمه اظهارنامه و ضمائم آن بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم نمایند.

اظهارنامه مذکور در ماده 6 باید با قید تاریخ؛ بـه امضاء کلیه مؤسسین رسیده و موضوعات زیر مخصوصاً در آن ذکر شده باشد:

ـ نام شرکت؛

ـ هویت کامل و اقامتگاه مؤسسین؛

ـ موضوع شرکت؛

ـ مبلغ سرمایه شرکت و تعیین مقدار نقد و غیر نقد آن بـه تفکیک؛

ـ تعداد سهام با نام و بی نام و مبلغ اسمی آنها و در صورتی کـه سهام ممتاز نیز مورد نظر باشد، تعیین تعداد و خصوصیات و امتیازات این گونه سهام؛

ـ میزان تعهّد هر یک از مؤسسین و مبلغی کـه پرداخت کرده اند، با تعیین شماره حساب و نام بانکی کـه وجوه پرداختی در آن واریز شده است. در مورد آورده غیر نقد؛ تعیین اوصاف و مشخصات و ارزش آن بـه نحوی کـه بتوان از کم و کیف آورده غیر نقد اطلاع حاصل نمود؛

ـ مرکز اصلی شرکت؛

ـ مدت شرکت.

طرح اساسنامه باید با قید تاریخ بـه امضاء مؤسسین رسیده و مشتمل بر مطالب زیر باشد:

ـ نام شرکت؛

ـ موضوع شرکت بـه طور صریح و منجّز؛

ـ مدّت شرکت؛

ـ مرکز اصلی شرکت و محل شعب آن اگر تأسیس شعبه مورد نظر باشد؛

ـ مبلغ سرمایه شرکت و تعیین مقدار نقد و غیر نقد آن بـه تفکیک؛

ـ تعداد سهام بی نام و با نام و مبلغ اسمی آنها و در صورتی کـه ایجاد سهام ممتاز مورد نظر باشد، تعیین تعداد و خصوصیات و امتیازات این گونه سهام؛

ـ تعیین مبلغ پرداخت شده هر سهم و نحوه مطالبه بقیه مبلغ اسمی هر سهم و مدتی کـه ظرف آن باید مطالبه شود، کـه بـه هر حال از پنج سال متجاوز نخواهد بود؛

ـ نحوه انتقال سهام با نام؛

ـ طریقه تبدیل سهام با نام بـه سهام بی نام و بالعکس؛

ـ در صورت پیش بینی امکان صدور اوراق قرضه، ذکر شرایط و ترتیب آن؛

ـ شرایط و ترتیب افزایش و کاهش سرمایه شرکت؛

ـ مواقع و ترتیب دعوت مجامع عمومی؛

ـ مقررات راجع بـه حد نصاب لازم جهت تشکیل مجامع عمومی و ترتیب اداره آنها؛

ـ طریقه شور و أخذ رای و اکثریّت لازم برای معتبر بودن تصمیمات مجامع عمومی؛

ـ تعداد مدیران و طرز انتخاب و مدت مأموریت آنها و نحوه تعیین جانشین برای مدیرانی کـه فوت یا استعفاء می کنند یا محجور یا معزول یا بـه جهات قانونی ممنوع می گردند؛ ـ تعیین وظایف و حدود اختیارات مدیران؛

ـ تعداد سهام تضمینی کـه مدیران باید بـه صندوق شرکت بسپارند؛

ـ قید اینکه شرکت یک بازرس خواهد داشت یا بیشتر و نحوه انتخاب و مدت مأموریت بازرس؛

ـ تعیین آغاز و پایان سال مالی شرکت و موعد تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان و تسلیم آن بـه بازرسان و بـه مجمع عمومی سالانه؛

ـ نحوه انحلال اختیاری شرکت و ترتیب تصفیه امور آن؛

ـ نحوه تغییر اساسنامه.

طرح اعلامیه پذیره نویسی مذکور در ماده 6 باید مشتمل بر نکات زیر باشد:

ـ نام شرکت؛ ـ موضوع شرکت و نوع فعالیّت هایی کـه شرکت بـه منظور آن تشکیل می شود؛

ـ مرکز اصلی شرکت و شعب آن در صورتی کـه تأسیس شعبه مورد نظر باشد؛

ـ مدّت شرکت؛

ـ هویت کامل و إقامتگاه و شغل مؤسسین، در صورتی کـه تمام یا بعضی از ؤموسسین در امور مربوط بـه موضوع شرکت یا امور مشابه با آن سوابق یا اطلاعات یا تجاربی داشته باشند، ذکر آن بـه اختصار؛

ـ مبلغ سرمایه شرکت و تعیین مقدار نقد و غیر نقد آن، بـه تفکیک و تعداد و نوع سهام. در مورد سرمایه غیر نقد شرکت، تعیین مقدار و مشخصات و اوصاف و ارزش آن بـه نحوی کـه بتوان از کمّ و کیف سرمایه غیر نقد اطلاع حاصل نمود؛

ـ در صورتی کـه مؤسسین مزایایی برای خود در نظر گرفته اند، تعیین چگونگی و موجبات آن مزایا بـه تفصیل؛ ـ تعیین مقداری از سرمایه کـه مؤسسین تعهّد کرده و مبلغی کـه پرداخت کرده اند؛

ـ ذکر هزینه هایی کـه مؤسسین تا آن موقع جهت تدارک مقدمات تشکیل شرکت و مطالعاتی کـه انجام گرفته است؛ پرداخت کرده اند و برآورد هزینه های لازم تا شروع فعالیّت های شرکتّ

ـ در صورتی کـه انجام موضوع شرکت قانوناً مستلزم موافقت مراجع خاصی باشد، ذکر مشخصات اجازه نامه یا موافقت اصولی آن مراجع؛

ـ ذکر حداقل تعداد سهامی کـه هنگام پذیره نویسی باید توسط پذیره نویس تعهد شود و تعیین مبلغی از آن کـه باید مقارن پذیره نویسی نقداً پرداخت گردد؛

ـ ذکر شماره و مشخصات حساب بانکی کـه مبلغ نقدی سهام مورد تعهّد باید بـه آن حساب پرداخت شود و تعیین مهلتی کـه طی آن اشخاص ذی علاقه می توانند برای پذیره نویسی و پرداخت مبلغ نقدی بـه بانک مراجعه کنند؛

ـ تصریح بـه اینکه اظهارنامه مؤسسین بانضمام طرح اساسنامه برای مراجعه علاقمندان بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم شده است؛

ـ ذکر نام روزنامه کثیرالانتشاری کـه هر گونه دعوت و اطلاعیه بعدی تا تشکیل مجمع عمومی مؤسس، منحصرا در آن منتشر خواهد شد؛

ـ چگونگی تخصیص سهام بـه پذیره نویسان.

مرجع ثبت شرکت ها پس از مطالعۀ اظهارنامه و ضمائم آن و تطبیق مندرجات آنها با قانون، اجازه انتشار اعلامیۀ پذیره نویسی را صادر خواهد نمود.

اعلامیه پذیره نویسی باید توسط موسسین در جراید آگهی گردیده و نیز در بانکی کـه تعهد سهام نزد آن صورت می گیرد در معرض دید علاقمندان قرار داده شود.

ظرف مهلتی کـه در اعلامیه پذیره نویسی معین شده است علاقمندان بـه بانک مراجعه و ورقه تعهد سهام را امضاء و مبلغی را کـه نقدا باید پرداخت شود تأدیه و رسید دریافت خواهند کرد.

ورقه تعهد سهم باید مشتمل بر نکات زیر باشد:

ـ نام و موضوع و مرکز اصلی و مدت شرکت

ـ سرمایه شرکت.

ـ شماره و تاریخ اجازه انتشار اعلامیه پذیره نویسی و مرجع صدور آن.

ـ تعداد سهامی کـه مورد تعهد واقع می شود و مبلغ اسمی آن و همچنین مبلغی کـه از آن بابت نقدا در موقع پذیره نویسی باید پرداخت شود.

ـ نام بانک و شماره حسابی کـه مبلغ لازم توسط پذیره نویسان باید بـه آن حساب پرداخت شود.

ـ هویت و نشانی کامل پذیره نویس.

ـ قید اینکه پذیره نویس متعهد است مبلغ پرداخت نشده سهام مورد تعهد را طبق مقررات اساسنامه شرکت پرداخت نماید.

ورقه تعهد سهم در دو نسخه تنظیم و با قید تاریخ بـه امضاء پذیره نویس یا قائم مقام قانونی او رسیده نسخه اول نزد بانک نگاهداری و نسخه دوم با قید رسید وجه و مهر و امضاء بانک بـه پذیره نویس تسلیم می شود.

تبصره ـ در صورتی کـه ورقه تعهد سهم را شخصی برای دیگری امضاء کند هویت و نشانی کامل و سمت امضاء کننده قید و مدرک سمت او اخذ و ضمیمه خواهد شد.

امضاء ورقه تعهد سهم بخودی خود مستلزم قبول اساسنامه شرکت و تصمیمات مجامع عمومی صاحبان سهام می باشد.

پس از گذشتن مهلتی کـه برای پذیره نویسی معین شده است و یا در صورتی کـه مدت تمدید شده باشد بعد از انقضای مدت تمدید شده موسسین حداکثر تا یکماه بـه تعهدات پذیره نویسان رسیدگی و پس از احراز اینکه تمام سرمایه شرکت صحیحا تعهد گردیده و اقلا سی و پنج درصد آن پرداخت شده است تعداد سهام هر یک از تعهد کنندگان را تعیین و اعلام و مجمع عمومی موسس را دعوت خواهند نمود.

مجمع عمومی موسس با رعایت مقررات این قانون تشکیل می شود و پس از رسیدگی و احراز پذیره نویسی کلیه سهام شرکت و تأدیه مبالغ لازم و شور درباره اساسنامه شرکت و تصویب آن اولین مدیران و بازرس یا بازرسان شرکت را انتخاب می کند. مدیران و بازرسان شرکت باید کتبا قبول سمت نمایند قبول سمت بخودی خود دلیل بر این است کـه مدیر و بازرس با علم بـه تکالیف و مسئولیت های سمت خود عهده دار آن گردیده اند از این تاریخ شرکت تشکیل شده محسوب می شود.

تبصره ـ هر گونه دعوت و اطلاعیه برای صاحبان سهام تا تشکیل مجمع عمومی سالانه باید در دو روزنامه کثیرالانتشار منتشر شود یکی از این دو روزنامه بـه وسیله مجمع عمومی موسس و روزنامه دیگر از طرف وزارت اطلاعات و جهانگردی تعیین می شود.

اساسنامه ای کـه بـه تصویب مجمع عمومی موسس رسیده بـه ضمیمه صورت جلسه مجمع و اعلامیه قبولی مدیران و بازرسان جهت ثبت شرکت بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم خواهد شد.

در صورتی کـه شرکت تا شش ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه مذکور در ماده 6 این قانون بـه ثبت نرسیده باشد بـه درخواست هر یک از موسسین یا پذیره نویسان مرجع ثبت شرکت ها کـه اظهارنامه بـه آن تسلیم شده است گواهینامه ای حاکی از عدم ثبت شرکت صادر و بـه بانکی کـه تعهد سهام و تأدیه وجوه در آن بـه عمل آمده است ارسال می دارد تا موسسین و پذیره نویسان بـه بانک مراجعه و تعهدنامه و وجوه پرداختی خود را مسترد دارند. در این صورت هر گونه هزینه ای کـه برای تاسیس شرکت پرداخت یا تعهد شده باشد بـه عهده موسسین خواهد بود.

برای تاسیس و ثبت شرکت های سهامی خاص فقط تسلیم اظهارنامه بـه ضمیمه مدارک زیر بـه مرجع ثبت شرکت ها کافی خواهد بود:

ـ اساسنامه شرکت کـه باید بـه امضاء کلیه سهامداران رسیده باشد.

ـ ظهارنامه مشعر بر تعهد کلیه سهام و گواهینامه بانکی حاکی از تأدیه قسمت نقدی آن کـه نباید کمتر از سی و پنج درصد کل سهام باشد. اظهارنامه مذکور باید بـه امضای کلیه سهامداران رسیده باشد. هر گاه تمام یا قسمتی از سرمایه بـه صورت غیر نقد باشد باید تمام آن تأدیه گردیده و صورت تقویم آن بـه تفکیک در اظهارنامه منعکس شده باشد و در صورتی کـه سهام ممتازه وجود داشته باشد باید شرح امتیازات و موجبات آن در اظهارنامه منعکس شده باشد.

ـ انتخاب اولین مدیران و بازرس یا بازرسان شرکت کـه باید در صورت جلسه ای قید و بـه امضای کلیه سهامداران رسیده باشد.

ـ قبول سمت مدیریت و بازرسی با رعایت قسمت اخیر ماده 17.

ـ ذکر نام روزنامه کثیرالانتشاری کـه هر گونه آگهی راجع بـه شرکت تا تشکیل اولین مجمع عمومی عادی در آن منتشر خواهد شد.

تبصره ـ سایر قیود و شرایطی کـه در این قانون برای تشکیل و ثبت شرکت های سهامی عام مقرر است در مورد شرکت های سهامی خاص لازم الرعایه نخواهد بود.

شرکت های سهامی خاص نمی توانند سهام خود را برای پذیره نویسی یا فروش در بورس اوراق بهادار یا توسط بانک ها عرضه نمایند و یا بـه انتشار آگهی و اطلاعیه و یا هر نوع اقدام تبلیغاتی برای فروش سهام خود مبادرت کنند مگر اینکه از مقررات مربوط بـه شرکت های سهامی عام بـه نحوی کـه در این قانون مذکور است تبعیت نمایند.

استفاده از وجوه تأدیه شده بنام شرکت های سهامی در شرف تاسیس ممکن نیست مگر پس از بـه ثبت رسیدن شرکت و یا در مورد مذکور در ماده 19.

موسسین شرکت نسبت بـه کلیه اعمال و اقداماتی کـه بمنظور تاسیس و بـه ثبت رسانیدن شرکت انجام می دهند مسئولیت تضامنی دارند.