آیین نامه لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب 1400/04/02
بخش چهارم: آزمون ورودی، پروانه وکالت و کارآموزی (37 - 70)
پذیرش کارآموز وکالت با رعایت مقررات قانونی و با احراز صلاحیت های لازم بـه صورت رقابتی و سالانه مطابق ماده 1 قانون کیفیت اخذ پروانه صورت می گیرد؛ پذیرش برای هر کانون با توجه بـه شاخص هایی از قبیل جمعیت استان، سرانه پرونده، تشکیلات قضایی، تعداد پرونده های دارای وکیل و تعداد وکلا و کارآموزان آن استان تعیین می شود.
آزمون ورودی در هر سال بـه صورت هم زمان در کلیه کانون های سراسر کشور از طریق سازمان سنجش و آموزش کشور برگزار می شود. چگونگی برگزاری آزمون ورودی، شرایط داوطلبان و مدارک مورد نیاز، زمان و مدت ثبت نام در آگهی مربوط کـه از طریق پایگاه اطلاع رسانی کانون ها منتشر می شود، بـه اطلاع متقاضیان می رسد. در آگهی آزمون، شرایط و موانع مقرر در قانون از جمله شرایط مقرر در ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه و موانع مذکور ماده 10 لایحه استقلال، باید تصریح شود. چنانچه در هر مرحله پس از قبولی فقدان هر یک از شرایط مقرر احراز شود، قبولی متقاضی کان لم یکن تلقی شده و در صورت صدور پروانه کارآموزی، بـه حکم دادگاه انتظامی پروانه وی ابطال می شود.
تبصره – منسوخ 1402/04/11 ـ داوطلب کارآموزی در موقع ثبت نام در آزمون باید بیست و چهار سال کامل شمسی داشته باشد.
متقاضیان باید کانون مورد نظر خود را در آزمون تعیین کنند و در صورت پذیرش، بر اساس نمره اکتسابی صرفاً در یکی از شهرهای استان همان کانون، کارآموزی کرده سپس بـه وکالت مشغول شوند.
منابع سوالات آزمون، دروس حقوقی در حد مقطع کارشناسی و شامل: حقوق اساسی، حقوق تجارت، حقوق کیفری، حقوق مدنی، آیین دادرسی مدنی، آیین دادرسی کیفری، اصول و مبانی استنباط و متون فقهی در حد تحریرالوسیله امام خمینی (ره) است.
قبول شدگان در آزمون و سایر متقاضیان پروانه وکالت و کارآموزی، باید فرم تقاضانامه را با مفاد زیر، تکمیل و ارائه کنند:
1 ـ مشخصات فردی متقاضی؛
2 ـ نشانی محل اقامت؛
3 ـ سوابق شغلی قبلی و حین تقاضا؛
4 ـ تصریح بـه نداشتن پیشینه موثر و غیرموثر کیفری و محکومیت انتظامی و در صورت داشتن چنین سابقه ای، ذکر نوع جرم و تخلف ارتکابی، حکمی کـه صادر شده، مجازاتی کـه تعیین شده و وضعیت اجرای آن؛
5 ـ تصریح بـه وجود یا فقدان هر نوع پرونده مفتوح کیفری در مراجع قضایی؛
6 ـ تصریح بـه سلامت روان؛
7 ـ تصریح بـه عدم اعتیاد بـه مواد مخدر، روان گردان و مسکر؛
8 ـ تصریح بـه عدم اشتغال در شغل دولتی و سایر ارگان ها و نهادهای مذکور در بند 2 ماده 10 لایحه استقلال و عدم شمول قانون ممنوعیت تصدی بیش از یک شغل مصوب 11 /10 /1373 با الحاقات بعدی.
تقاضانامه باید دارای ضمایم زیر باشد:
1 ـ تصویر مصدق کلیه صفحات شناسنامه و کارت ملی؛
2 ـ تصویر مصدق مدرک تحصیلی موضوع ماده 46 این آیین نامه، تاریخ فارغ التحصیلی باید قبل از تاریخ ثبت نام آزمون ورودی باشد؛
3 ـ تصویر مصدق کارت پایان خدمت یا معافیت دائم از خدمت وظیفه عمومی؛ تاریخ پایان خدمت یا معافیت باید قبل از تاریخ ثبت نام آزمون ورودی باشد؛
4 ـ گواهی سلامت روان بـه تایید پزشکی قانونی یا یکی از مراکز مشاوره مورد تایید پزشکی قانونی؛
5 ـ چهار قطعه عکس.
متقاضیان قبول شده در آزمون، باید در موعدی کـه از سوی کانون تعیین و اعلام می شود، فرم تقاضانامه را تکمیل و ضمایم آن را ارائه دهند. قبولی افرادی کـه ظرف سه ماه از انقضای موعد مقرر، بدون عذر موجه، نسبت بـه تکمیل فرم تقاضانامه، ارائه مدارک و رفع نقص از پرونده اقدام نکنند، کان لم یکن خواهد شد. برای جایگزینی، متقاضیان بـه ترتیب رتبه های بعدی پذیرش می شوند.
تبصره ـ تشخیص و تطبیق عذر موجه با کانون است.
پروانه کارآموزی و وکالت برای افرادی صادر می شود کـه علاوه بر دارا بودن مدرک تحصیلی کارشناسی در یکی از رشته های حقوق یا فقه و مبانی حقوق اسلامی و یا سطح دو و بالاتر از دروس حوزوی، دارای شرایط مقرر در ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه و فاقد موانع مقرر در 10 لایحه استقلال بوده و حسب مورد در آزمون ورودی پذیرفته شوند یا بـه موجب قانون از شرکت در آزمون یا کارآموزی یا هر دو معاف باشند.
تبصره ـ الحاق 1402/04/11 ـ شمول این ماده بر ایثارگران، تابع شرایط و مقررات قانونی مربوط می باشد.
کانون بـه منظور احراز شرایط مقرر در ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه از مراجع ذی صلاح بـه شرح زیر استعلام می کند:
1 ـ در مورد بند (ج) ماده مذکور از اداره کل سجل کیفری و عفو و بخشودگی قوه قضاییه؛
2 ـ در مورد بند (ز) ماده مذکور از پزشکی قانونی؛
3 ـ در مورد شرایط مقرر در بندهای (د)، (ه)، و (و) ماده مزبور از مراجع ذی صلاح از قبیل وزارت اطلاعات؛
4 ـ در مورد دارندگان پایه قضایی و کارکنان اداری قوه قضاییه حسب مورد از دادسرای انتظامی قضات، مرکز حفاظت و اطلاعات قوه قضاییه، امور اداری و استخدامی قضات و کارکنان اداری و دادگستری کل استان آخرین محل خدمت آنان؛
5 ـ در مورد مشمولین بند (د) ماده 8 لایحه استقلال از آخرین محل خدمت متقاضی.
تبصره ـ در مورد دارندگان پایه قضایی متقاضی وکالت، چنانچه ظرف شش ماه از خاتمه خدمت قضایی، تقاضای پروانه وکالت نمایند، استعلام موضوع بند های 1 و 2 ماده 47 این آیین نامه بـه عمل نخواهد آمد و سایر استعلام های موضوع ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه، صرفاً از دادسرای انتظامی قضات صورت می گیرد.
اصلاح 1402/04/11 ـ احراز شرایط موضوع بندهای الف و ب ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه، توسط اعضای کمیسیونی متشکل از رئیس کانون، رئیس کمیسیون کارآموزی کانون، دادستان انتظامی کانون بـه عمل می آید. کمیسیون با تشکیل جلسات منظم وضعیت داوطلبان را بررسی می کند و حسب مورد با انجام مصاحبه یا دستور تحقیق محلی یا استعلام از مراجع ذی صلاح و سایر روش های قانونی و شرعی، در مورد احراز شرایط مذکور، اظهارنظر می کند. تصمیم کمیسیون از طریق کانون بـه داوطلب ابلاغ می شود.
تبصره ـ الحاق 1402/04/11 ـ در اجرای ماده 5 قانون کیفیت اخذ پروانه، در صورت تخلف هر یک از اعضای کمیسیون از مفاد این ماده، بـه مجازات درجه 5 محکوم خواهد شد.
مراجع مذکور در ماده 47 این آیین نامه مکلفند ظرف دو ماه بـه استعلام ها پاسخ دهند. در صورت عدم وصول پاسخ، صدور پروانه وکالت و کارآموزی وکالت، با لحاظ شرایط دیگر بلامانع است. در این موارد، چنانچه پاسخ استعلام ها در هر مرحله واصل و مشعر بر فقدان یکی از شرایط مذکور در این آیین نامه باشد، پروانه وکالت یا کارآموزی ظرف حداکثر یک ماه بـه حکم دادگاه انتظامی در صورت احراز باطل می شود.
قضات بـه مدت سه سال در آخرین محل خدمت خود حق وکالت بـه هر نحو ندارند. متخلف بـه ترتیب تکرار بـه مجازات های انتظامی درجه 3 تا 6 محکوم می شود.
تقاضای پروانه وکالت و کارآموزی، با رعایت مقررات این آیین نامه، در صورتی کـه نقصی نداشته باشد و در صورتی کـه دارای نقص باشد، پس از رفع نقص، از طرف دفتر کانون، بـه نظر رییس کانون می رسد و رییس کانون رسیدگی بـه هر یک از تقاضا ها را بـه یکی از اعضاء کانون و یا کارمندان اداری کانون یا کارآموزان ارجاع می نماید کـه ظرف یک هفته رسیدگی کرده و گزارش خود را بـه رییس کانون تسلیم نماید. گزارش مزبور در هیات مدیره طرح می شود و در صورت قبول تقاضای وکالت پروانه صادر می شود. اگر دادن پروانه کارآموزی بـه متقاضی تصویب شود، بـه کمیسیون کارآموزی ارجاع می شود و در صورت رد تقاضای پروانه وکالت یا کارآموزی متقاضی می تواند ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ تصمیم هیات مدیره بـه دادگاه عالی شکایت نماید. دادگاه مزبور رسیدگی کرده در صورت عدم ورود شکایت، تصمیم کانون را استوار و در صورت ورود شکایت حکم می دهد کـه پروانه مورد نظر دادگاه بـه متقاضی داده شود. حکم دادگاه عالی قطعی است و اجرای آن بـه عهده ریاست کانون بوده و تخلف از آن مستوجب تعقیب انتظامی است.
اصلاح 1402/04/11 ـ در مورد متقاضیانی کـه مطابق قانون از شرکت در آزمون معاف هستند، تعیین محل اشتغال بـه وکالت در حوزه های قضائی هر استان بـه تصمیم هیأت مدیره و براساس ضوابط مصوب رئیس قوه قضائیه، مطابق ماده 161 این آیین نامه انجام می شود. متقاضیان موضوع این ماده، تقاضای خود را بـه کانون تسلیم می نمایند. کانون سوابق آنان را از مراجع موضوع ماده 47 این آیین نامه استعلام می کند و پس از وصول پاسخ استعلام، اعلام و تصویب هیأت مدیره، حسب مورد پروانه وکالت یا کارآموزی آنان صادر می شود.
کمیسیون کارآموزی از یک یا چند شعبه و هر شعبه از پنج وکیل منتخب هیات مدیره کـه دارای شرایط عضویت در هیات مدیره کانون باشند، تشکیل می شود. جلسات هر شعبه با حضور حداقل سه عضو رسمیت می یابد و تصمیمات آن نیز با حداقل سه رای موافق معتبر خواهد بود. رییس کمیسیون کارآموزی توسط هیات مدیره انتخاب می شود و در صورت تعدد شعب، ریاست همه شعب را بـه عهده دارد.
اصلاح 1403/03/12 ـ کارآموز در دوره کارآموزی، تکالیف زیر را در دو مرحله تحت نظر کانون، انجام می دهد:
1 ـ الحاق 1403/03/12 ـ مرحله اول: شرکت در جلسات سخنرانی علمی و کارگاه های آموزشی حوزه وکالت و کارآموزی به مدت سه ماه و حداقل پنجاه ساعت، در صورت عدم شرکت در جلسات، این مرحله تا دو مرتبه دیگر قابل تکرار است. در صورت عدم شرکت کارآموز در نوبت سوم، با اعلام کمیسیون کارآموزی و تأیید هیئت مدیره، پروانه کارآموزی توسط دادگاه انتظامی کانون وکلا ابطال خواهد شد. این تصمیم ظرف ده روز قابل اعتراض در دادگاه عالی است.
2 ـ الحاق 1403/03/12 ـ مرحله دوم: این مرحله بلافاصله پس از مرحله اول شروع می شود و مدت آن دوازده ماه است. در این مرحله، کارآموز تحت نظر وکیل سرپرست تکالیف زیر را انجام می دهد:
الف - هفته ای یک روز در مراجع قضایی حضور می یابد و حداقل از چهل پرونده دارای وقت رسیدگی یا در حال رسیدگی، گزارش تهیه می نماید. کارآموز در این مدت باید در همه انواع مراجع قضایی اعم از شعب دادیاری و بازپرسی، دادگاه های حقوقی، خانواده، کیفری یک و دو، انقلاب، تجدیدنظر و دوایر اجرای احکام حضور یابد؛
ب - با معرفی کانون نزد وکیل سرپرست به آموزش و تمرین عملی امور وکالت بپردازد و گواهی ماهانه وکیل سرپرست را ارائه دهد:
پ - در حداقل پنجاه ساعت جلسات سخنرانی علمی و کارگاه آموزشی حضور یابد؛
ت - امور محوله ازسوی کانون را انجام دهد؛
ث - گواهی مربوط به انجام تکالیف را ارائه داده و پس از تأیید در کمیسیون کارآموزی، در اختبار کتبی و شفاهی شرکت کند.
تبصره 1ـ اصلاح 1403/03/12 ـ کارآموزان در دوره دوم می توانند تحت نظر وکیل سرپرست، وکالت حداکثر تا پنج پرونده را در ماه قبول کنند. وکالت کارآموزان در پرونده هایی که احکام آن ها قابل فرجام است یا مرجع تجدیدنظر از احکام آن ها دیوان عالی کشور است و با پذیرش اعاده دادرسی کیفری، منفرداً یا به همراه وکیل سرپرست و سایر وکلا ممنوع است.
تبصره 2 ـ اصلاح 1403/03/12 ـ در مورد کارآموزانی که طبق قانون نصف مدت مقرر کارآموزی می کنند، مدت مرحله های موضوع این ماده، به نصف کاهش می یابد.
تبصره 3 ـ اصلاح 1403/03/12 ـ تهیه امکانات و برنامه اجرایی این ماده بر عهده کانون است که با هماهنگی دادگستری کل استان اقدام خواهد کرد.
در هر مورد کـه کارآموز برای شروع دوره اولیه یا مجدد در هر مرحله یا موارد دیگر مکلف بـه حضور و انجام تکالیف باشد، چنانچه حداکثر تا یک ماه از تاریخ اعلام، دوره مربوط را شروع نکند یا تا یک ماه پس از پایان دوره، خاتمه آن را اعلام و مدارک مربوطه را تحویل ندهد، رفتار وی بـه منزله عدم انجام تکلیف است، مگر اینکه تاخیر، حداکثر بـه مدت 3 ماه با موافقت کمیسیون کارآموزی یا در موارد عذر موجه بـه تشخیص کمیسیون مذکور بوده یا کانون در شروع دوره تاخیر داشته باشد.
اصلاح 1403/03/13 ـ کارآموز پس از طی مرحله اول ظرف یک هفته پس از اعلام کانون، وکیل سرپرست خود را با شرایط مقرر، از محل کارآموزی انتخاب و موافقت نامه وی را به کانون تسلیم می نماید. در غیر این صورت، رئیس کانون وکیل سرپرست را انتخاب و مراتب را برای اجرا ابلاغ می کند.
تبصره ـ در صورتی کـه در محل کارآموزی؛ وکیل سرپرست واجد شرایط نباشد، از نزدیک ترین شهر، وکیل سرپرست معرفی می شود.
شرایط و وظایف وکیل سرپرست بـه شرح زیر است:
الف ـ شرایط:
1 ـ حداقل هشت سال سابقه وکالت پایه یک برای شهر تهران و پنج سال برای سایر شهرها و داشتن پروانه تمدید شده؛
2 ـ نداشتن محکومیت انتظامی درجه چهار و بالاتر؛
3 ـ نداشتن سوء شهرت؛
4 ـ داشتن دفتر دایر و متناسب و اشتغال مستمر در محل تعیین شده در پروانه؛
ب ـ وظایف:
1 ـ نظارت بر رفتار و انجام تکالیف کارآموزی و شئون و اخلاق حرفه ای وکالت؛
2 ـ آموزش و راهنمایی کارآموز در پرونده های وکالتی وی و نظارت بر آن ها؛
3 ـ پذیرش کارآموزان و حداکثر پنج کارآموز بـه صورت همزمان؛
تبصره ـ در محل هایی کـه وکیل واجد شرایط بـه تعداد کافی نباشد، با موافقت رییس کانون، پذیرش بیش از پنج کارآموز همزمان مجاز است.
4 ـ پذیرش کارآموز در دفتر، حداقل دو روز در هفته و فراهم کردن موجبات یادگیری مذاکره با موکل و مشاوره،
5 ـ گواهی و گزارش نحوه انجام تکالیف مقرر بـه کمیسیون کارآموزی
عدم رعایت مواد 56 و 57 این آیین نامه از سوی وکیل سرپرست، تخلف انتظامی محسوب و موجب مجازات درجه دو و در صورت تکرار تابع مقررات انتظامی است.
هر کارآموز دارای کارنامه مخصوص خواهد بود کـه از طرف کانون بـه او داده می شود. این کارنامه باید در مورد حضور در جلسات دادگاه و سایر مراجع قضایی بـه گواهی قضات، در مورد کارهایی کـه نزد وکیل سرپرست انجام می شود و حسن اخلاق و رفتار در دوره کارآموزی، بـه گواهی وکیل سرپرست، در مورد انجام کارهایی کـه از طرف کانون ارجاع می شود، بـه گواهی مسئول واحد ارجاع کننده و در خصوص حضور در کلاس های آموزشی و سخنرانی علمی بـه گواهی کمیسیون کارآموزی برسد.
در کلیه مواردی کـه تصمیم هیات مدیره یا دادگاه انتظامی، ابطال پروانه کارآموزی است و همچنین در مورد انصراف کارآموز یا اقدامی کـه بـه منزله انصراف است، صدور پروانه مجدد کارآموزی برای کلیه کارآموزان مشمول این آیین نامه منوط بـه شرکت در آزمون ورودی و قبولی در آن و احراز شرایط قانونی است.
پس از انجام تکالیف کارآموزی، با تقاضای کارآموز، کمیسیون کارآموزی مدارک انجام تکالیف را بررسی و در صورت پذیرش، اختبار کتبی و شفاهی برگزار کرده و نتیجه را بـه رییس کانون گزارش می دهد. اعضای اختبار از آبین وکلای دارای شرایط عضویت در هیات مدیره کـه در موضوع اختبار دارای تجربه عملی یا تخصص علمی باشند، با معرفی کمیسیون کارآموزی توسط هیات مدیره انتخاب می شوند.
اختبار کتبی و شفاهی شامل دروس حقوق مدنی، آیین دادرسی مدنی، قوانین و مقررات وکالت، حقوق کیفری، آیین دادرسی کیفری، حقوق تجارت و حقوق ثبت و امور حسبی است.
قبولی در اختبار، منوط بـه کسب نمره ده از بیست در حداقل پنج درس و معدل کل دوازده از بیست است. در معدل گیری نمره هر درس، ضریب اختبار کتبی «سه» و ضریب اختبار شفاهی «یک» است.
اصلاح 1403/03/13 ـ در صورت عدم انجام تکالیف مرحله دوم کارآموزی یا عدم شرکت در اختبار کتبی و شفاهی یا عدم قبولی، این دوره دو نوبت تجدید خواهد شد. در دوره تجدیدی، مرحله دوم ماده (54) این آیین نامه تکرار و در صورت مردود شدن در سومین اختبار و همچنین عدم انجام تکالیف دوره های تجدید شده، پروانه کارآموزی با اعلام کمیسیون کارآموزی و تأیید هیئت مدیره، ابطال می شود. این تصمیم قابل اعتراض در دادگاه عالی است.
انجام تکالیف کارآموزی افتخاری و مجانی است، ولی از کارهایی کـه کارآموز با رعایت مقررات این آیین نامه شخصاً قبول می نماید و تحت نظر وکیل سرپرست انجام می دهد، می تواند حق الزحمه از صاحب کار دریافت نماید.
بـه کارآموزانی کـه در اختبار قبول شده و سوگند یاد کنند، پروانه وکالت پایه یک داده می شود. مادام کـه کارآموز دوره کارآموزی را طی نکرده و پروانه وکالت بـه وی داده نشده نام او در فهرست اسامی وکلا درج نمی شود و باید در فهرست اسامی کارآموزان کانون قید شود.
کارآموزان وکالت در دوران کارآموزی باید حسن اخلاق و رفتار داشته باشند و نمی توانند بـه شغل دیگری کـه منافی با حیثیت و شئون وکالت است اشتغال ورزند. چنانچه بـه تشخیص کمیسیون کارآموزی فقدان تمام یا برخی از شرایط مقرر در قانون در مورد آن ها احراز شود، با تایید رییس کانون و رای دادگاه انتظامی پروانه کارآموزی آنان ابطال می شود.
هر یک از مقامات قضایی از ارتکاب اعمال خلاف اخلاق، حیثیت و شئون وکالت توسط کارآموزان یا فقدان شرایط قانونی در آن ها یا ارتکاب تخلف انتظامی توسط آنان مطلع شود، حسب مورد ضمن اطلاع بـه دادستان یا رییس حوزه قضایی، گزارش امر را جهت رسیدگی بـه رییس کانون مربوطه ارسال می کند.
پس از حاضر شدن پروانه وکالت و قبل از تسلیم بـه متقاضی، مشارالیه باید در حضور ریاست کانون و لااقل دو نفر از اعضاء هیات مدیره بـه شرح زیر سوگند یاد کند و صورت مجلس قسم و قسم نامه را امضاء نماید:
«در این موقع کـه می خواهم بـه شغل شریف وکالت نائل شوم بـه خداوند قادر متعال قسم یاد می کنم کـه همیشه قوانین و نظامات را محترم شمرده و جز عدالت و احقاق حق منظوری نداشته و برخلاف شرافت قضاوت و وکالت اقدام و اظهاری ننمایم و نسبت بـه اشخاص و مقامات قضایی و اداری و همکاران و اصحاب دعوی و سایر اشخاص رعایت احترام را نموده و از اعمال نظریات سیاسی و خصوصی و کینه توزی و انتقام جویی احتراز نموده و در امور شخصی و کارهایی کـه از طرف اشخاص انجام می دهم راستی و درستی را رویه خود قرار داده و مدافع از حق باشم و شرافت من وثیقه این قسم است کـه یاد کرده ام».
پروانه وکالت پس از صدور گواهی اتمام دوره کارآموزی و موفقیت در آن، ادای سوگند، امضای ذیل سوگندنامه و تعهدنامه بـه انجام معاضدت قضایی اعطا می شود. امضای پروانه وکالت دادگستری بر عهده رییس کانون مربوط است و پس از انجام تحلیف، پروانه بـه وکیل تحویل می شود.
اصلاح 1402/04/11 ـ داوطلبانی کـه حداقل هفتاد درصد امتیاز میانگین نمرات یک درصد حائزان بالاترین امتیاز را براساس نمره تراز شده کسب کرده اند، جهت طی مراحل مقتضی معرفی می گردند.
اصلاح 1402/04/11 – در اجرای تبصره 2 ماده 5 قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار و ماده 59 قانون جامع خدمات رسانی بـه ایثارگران، نصاب مذکور در ماده فوق حداقل 60 درصد می باشد. این متقاضیان علاوه بر کسب نمره قبولی مذکور، باید شرایط مقرر در ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه را دارا باشند
