آیین نامه لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب 1400/04/02
بخش هفتم: دادسرا و دادگاه انتظامی (94 - 118)
دادستان انتظامی و معاونان وی در تمام کانون ها از میان وکلای پایه یک دارای شرایط عضویت در هیات مدیره، توسط هیات مدیره برای مدت دو سال انتخاب می شوند.
دادرسان دادگاه انتظامی اعم از دادرسان اصلی و علی البدل باید شرایط عضویت در هیات مدیره را داشته باشند و برای مدت دو سال توسط هیات مدیره کانون انتخاب می شوند.
هر دادگاه انتظامی مرکب از سه وکیل بـه عنوان دادرس دادگاه است. دادگاه انتظامی ممکن است دارای شعب متعدد باشد؛ در این صورت، پرونده ها برای رسیدگی از طرف رییس کانون بـه هر یک از شعب دادگاه ارجاع می شود.
انتخاب دادستان انتظامی و معاونین و دادرسان از طرف هیات مدیره بـه رای مخفی و بـه اکثریت دوسوم اعضاء حاضر در جلسه بـه عمل می آید. اگر در بار اول اکثریت مذکور بـه دست نیاید، در مرتبه دوم اکثریت نسبی ملاک است.
از بین دادرسان اصلی، کسی کـه سابقه وکالت او بیشتر است، سمت ریاست دادگاه انتظامی را دارد. در صورت تساوی سابقه وکالت، مسن ترین دادرس اصلی، سمت ریاست را خواهد داشت و در صورت تساوی سن و سابقه، دادرسان اصلی از بین خود، رییس دادگاه انتظامی را تعیین می کنند.
موارد رد و امتناع دادستان، معاونان وی و دادرسان انتظامی، همان است کـه در قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، برای دادرسان مقرر است. بـه علاوه، در موردی کـه متصدی تحقیقات در دادسرا و یا دادرس دادگاه انتظامی، وکیل شاکی، مشتکی عنه یا شریک وکیل یکی از طرفین باشد یا بین وی و شاکی یا مشتکی عنه یا وکیل آنها رابطه استاد و دانشجویی باشد، باید از تحقیق و رسیدگی امتناع نماید.
در صورتی کـه متصدی تحقیقات ممنوع از رسیدگی باشد، رسیدگی بـه دادیار یا معاون دیگر ارجاع می شود و اگر دادستان انتظامی ممنوع از رسیدگی باشد، معاون اول مستقلاً در آن مورد، وظیفه دادستان را انجام می دهد و اگر معاون اول هم ممنوع باشد، یکی از نواب رییس وظیفه دادستان را انجام خواهد داد.
در صورت غیبت یا ممنوع بودن دادرس اصلی، دادرس علی البدل در رسیدگی دخالت می نماید و اگر عده کافی برای رسیدگی نباشد، از دادرسان شعبه دیگر تکمیل می شود و اگر شعبه دیگر نباشد، هیات مدیره بـه جای اشخاص غائب و ممنوع از بین اشخاص واجد شرایط، اشخاص دیگری را بـه عنوان عضویت علی البدل تعیین می نماید کـه در رسیدگی دخالت نمایند.
شکایت از تخلفات و اخلاق و رفتار وکلا، ممکن است کتبی یا شفاهی باشد؛ شکایت کتبی در دفتر کانون ثبت و رسید داده می شود و نزد دادستان انتظامی فرستاده خواهد شد و شکایت شفاهی در صورت مجلس درج و بـه امضاء شاکی می رسد. دادستان انتظامی شخصاً یا بـه وسیله یکی از معاونان یا دادیاران نسبت بـه شکایات رسیدگی و اظهار عقیده می نماید.
از هر طریق اطلاعی راجع بـه تخلف یا سوء اخلاق و رفتار وکیل بـه رییس کانون برسد و آن را قابل توجه تشخیص دهد، فوراً بـه دادسرای انتظامی ارجاع می کند و دادسرا باید بـه موضوع رسیدگی کرده اظهار عقیده نماید.
در صورتی کـه دادستان انتظامی حضور مشتکی عنه را برای ادای توضیح و کشف حقیقت لازم بداند و او را احضار کند و مشتکی عنه بدون عذر موجه حاضر نشود، بر اساس محتویات پرونده اتخاذ تصمیم می کند. عذر موجه باید کتباً بـه ضمیمه دلیل آن در مهلت تعیین شده برای رسیدگی بـه متصدی تحقیقات داده شود.
در موارد زیر قرار موقوفی تعقیب صادر می شود:
1 ـ فوت یا جنون مشتکی عنه؛
2 ـ اعتبار امر مختوم؛
3 ـ شمول مرور زمان؛
4 ـ نسخ مجازات قانونی.
دادستان انتظامی پس از رسیدگی، در صورتی کـه عقیده بر تعقیب داشته باشد، کیفر خواست انتظامی صادر و بـه دادگاه انتظامی می فرستد. در غیر این صورت، قرار مقتضی صادر خواهد کرد. در صورتی کـه بین دادستان انتظامی و معاون او یا دادیار انتظامی کـه متصدی تحقیقات است، در تعقیب یا تطبیق موضوع با قانون یا آیین نامه اختلاف حاصل شود، نظر دادستان متبع است.
قرار منع تعقیب و موقوفی تعقیب بـه طرفین و رییس کانون ابلاغ می شود. شاکی و رییس کانون چنانچه بـه قرار معترض باشند، باید ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ، اعتراض خود را بـه دادسرای انتظامی تسلیم کنند. در این صورت، پرونده برای رسیدگی بـه اعتراض بـه دادگاه انتظامی فرستاده می شود. دادگاه انتظامی در صورتی کـه قرار را صحیح دانست، آن را تایید می کند. در صورتی کـه دادگاه مذکور موضوع را قابل تعقیب تشخیص دهد، قرار مورد اعتراض را نقض کرده و پس از رسیدگی رای مقتضی صادر می کند.
پس از ارجاع کیفر خواست یا تقاضای رسیدگی از طرف اشخاصی کـه حق تقاضا دارند، دادگاه انتظامی در صورت آماده بودن پرونده، وقت رسیدگی تعیین و علاوه بر دعوت طرفین، بـه اطلاع دادستان انتظامی نیز می رسد. تصویر کیفر خواست یا تقاضا نیز بـه همراه دعوت نامه وکیل مورد تعقیب، ارسال می شود.
در وقت مقرر، دادگاه انتظامی پس از استماع توضیحات دادستان انتظامی یا نماینده وی، شاکی و وکیل مورد تعقیب، رسیدگی کرده و رای می دهد. عدم حضور هر یک از دعوت شدگان مانع رسیدگی و صدور رای نیست. رای دادگاه در صورت ابلاغ وقت رسیدگی، در هر حال حضوری محسوب می شود.
تبصره ـ دادگاه انتظامی، برابر مقررات آیین دادرسی مدنی، مجاز بـه اصلاح رای است.
دادگاه انتظامی باید نسبت بـه موضوعاتی کـه ارجاع می شود رسیدگی کرده و رای بدهد و در صورت ثبوت تخلف، می تواند با اصلاح عنوان تخلف، مجازات شدیدتر از مورد تقاضا تعیین کند و در مورد درخواست تعلیق باید خارج از نوبت رسیدگی کرده، رای بدهد.
در صورتی کـه دادگاه انتظامی، نقایصی در پرونده مشاهده کند، می تواند ضمن تعیین موارد نقص، رفع آنها را از دادسرای انتظامی بخواهد. دادسرا بر اساس نظر دادگاه، نقایص را رفع و بدون اظهارنظر جدید، پرونده را بـه دادگاه اعاده می کند.
آراء دادگاه انتظامی ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ، از سوی اشخاص زیر قابل تجدید نظر خواهی در دادگاه عالی است:
1 ـ شاکی خصوصی نسبت بـه کلیه آراء؛
2 ـ رییس کانون و دادستان انتظامی نسبت بـه کلیه آراء برائت و قرار موقوفی تعقیب و احکام مجازات انتظامی درجه چهار و بالاتر؛
3 ـ مقامات مذکور در مواد 88 و 89 این آیین نامه نسبت بـه کلیه آرای صادره و نیز رد تقاضای تعلیق در اجرای مواد 69 و 18 لایحه استقلال؛
4 ـ محکوم علیه نسبت بـه احکام مجازات درجه چهار و بالاتر؛
دادگاه عالی بـه درخواست تجدیدنظر رسیدگی کرده، در صورت پذیرش تجدید نظر خواهی، حکم مقتضی صادر والا حکم تجدیدنظر خواسته را تایید می کند.
محکوم علیه احکام قطعی موضوع مجازات درجه چهار و بالاتر اعم از آنکه حکم اجرا شده یا نشده باشد، در موارد زیر می تواند درخواست اعاده دادرسی بـه دادگاه صادرکننده حکم قطعی بدهد:
1 ـ صدور حکم قطعی دایر بر جعلی بودن اسناد و مدارک و یا خلاف واقع بودن شهادت شهود، در مواردی اسناد مذکور یا شهادت شهود مستند صدور حکم انتظامی بوده است.
2 ـ نقض حکم محکومیت کیفری وکیل و برائت قطعی وی در مواردی کـه حکم محکومیت کیفری، مستند صدور حکم انتظامی بوده است.
تبصره ـ مهلت تسلیم درخواست، یک ماه پس از ابلاغ حکم قطعی قضایی، موضوع بندهای فوق است.
نقض حکم محکومیت انتظامی از سوی دادگاه رسیدگی کننده بـه اعاده دادرسی، حسب مورد قابل تجدید نظر خواهی در دادگاه عالی یا دادگاه عالی تجدیدنظر انتظامی قضات است.
در صورت رضایت شاکی پس از صدور حکم قطعی محکومیت، دادگاه صادر کننده حکم قطعی بنا بـه تقاضای محکوم علیه، می تواند مجازات را یک درجه تخفیف دهد.
مرجع شکایت انتظامی از دادرسان دادگاه انتظامی، دادستان انتظامی و معاونان وی و روسا و اعضای شعب و کمیسیون ها راجع بـه انجام وظایفشان هیات مدیره است و در صورت احراز تخلف پرونده نزد دادستان کل فرستاده می شود کـه بـه ترتیب مقرر در ماده 21 لایحه استقلال کانون عمل شود. مرجع شکایت انتظامی از هر یک از اعضای هیات مدیره، راجع بـه وظایف آنها دادستان کل کشور است کـه پس از بررسی در صورت احراز تخلف پرونده را در اجرای ماده مذکور بـه دادگاه عالی ارسال می کند.
رسیدگی انتظامی منوط بـه رسیدگی کیفری نیست و بر همین اساس، صدور رای برائت یا قرار منع یا موقوفی تعقیب در مرجع قضایی مانع از رسیدگی بـه جنبه انتظامی در دادسرا و دادگاه انتظامی نیست. در صورتی کـه تفکیک جنبه کیفری از جنبه انتظامی ممکن نباشد، رسیدگی انتظامی موکول بـه فراغ از جنبه کیفری در مراجع قضایی خواهد شد.
تبصره ـ درصورتی کـه دادسرا یا دادگاه انتظامی در حین رسیدگی متوجه ارتکاب جرمی از ناحیه وکیل شود، موظف است مراتب را جهت تعقیب قضیه بـه مرجع قضایی صالح اعلام کند.
