آیین نامه لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب 1400/04/02
بخش هشتم: تخلفات و مجازات های انتظامی (119 - 144)
اصلاح 1402/04/11 ـ مجازات های انتظامی بـه ترتیب درجات زیر است: توبیخ کتبی بدون درج در پرونده؛
1 ـ توبیخ کتبی با درج در پرونده؛
2 ـ توبیخ کتبی با درج در پرونده، مجله و پایگاه اطلاع رسانی کانون؛
3 ـ ممنوعیت موقت از وکالت بـه مدت سه ماه تا دو سال؛
4 ـ تنزل پایه وکالت؛
5 ـ حسب مورد ابطال پروانه و محرومیت دائم از وکالت.
مجازات انتظامی تخلف از مقررات و نظاماتی کـه کانون برای وکلای دادگستری تعیین می کند، درجه یک و دو است کـه از طرف رییس کانون یا بـه پیشنهاد دادستان انتظامی اعمال می شود. اختیار رییس کانون در اعمال مجازات های مقرر در این ماده مانع از صلاحیت دادگاه انتظامی برای تعیین مجازات های درجه 1 و 2 نمی باشد.
هر وکیلی کـه مرتکب هر یک از رفتارهای زیر شود، بـه مجازات انتظامی درجه 2 محکوم خواهد شد:
1 ـ نشانی پست الکترونیکی و اقامتگاه خود را مطابق با محل اشتغال بـه وکالت، بـه طور صریح و روشن بـه کانون اعلام نکند و در صورت تغییر محل نشانی محل جدید را ظرف ده روز کتباً بـه کانون اطلاع ندهد؛
2 ـ در صورتی کـه کلیه اوراق فرستاده شده از کانون اعم از نامه، اخطاریه، تصویر کیفر خواست و رای را کـه بـه وسیله مامور پست یا کانون ارائه می شود یا از طریق سامانه ابلاغ می شود، بـه محض ارائه، قبول و رویت نکند یا در مورد اوراق ارسالی بـه وسیله مامور پست یا کانون رسید ندهد؛
3 ـ عدم پاسخ بـه شکایت ها و اعلامات انتظامی در مواعد تعیین شده، در دادسرا و دادگاه انتظامی از طریق تقدیم لایحه و همچنین خودداری از حضور در دادسرا و دادگاه انتظامی در مواردی کـه ضرورت حضور بـه وکیل اعلام می شود؛
4 ـ انجام مکاتبات مربوط بـه وظایف خود بدون استفاده از سربرگ خود کـه حاوی نام، نام خانوادگی، نشانی دفتر، شماره تلفن، پست الکترونیکی، شماره پروانه و نام کانون متبوع باشد و نیز در صورت درج عناوین و سوابق شغلی غیر از وکالت در سربرگ و مکاتبات مربوط بـه وظایف وکالتی خود؛
5 ـ عدم شرکت در برنامه های آموزشی و علمی کـه بـه منظور ارتقای علمی و عملی وکلا از سوی کانون بـه صورت دوره ای برگزار می شود؛
6 ـ نداشتن دفتر ثبت و بایگانی منظم و عدم تشکیل پرونده بـه صورت فیزیکی یا الکترونیکی برای هر موکل بـه نحوی کـه حاوی کلیه اقدامات انجام شده برای موکل باشد و نیز عدم نگهداری سوابق دعاوی موکلان تا 10 سال پس از مختومه شدن پرونده وکالتی؛
7 ـ عدم تحویل فوری پروانه وکالت، دفترچه و کارت شناسایی خود بـه کانون در صورت تعلیق؛
8 ـ عدم رعایت نظم و انضباط در هنگام حضور در مراجع قضایی.
هر وکیلی کـه مرتکب یکی از رفتارهای زیر شود، بـه مجازات انتظامی درجه 3 محکوم می شود:
1 ـ دایر کردن دفتر وکالت در محل نامناسب یا مشارکت در اداره دفتر با افراد غیر وکیل و یا عدم نظارت بر رعایت موازین قانونی و شرعی در دفتر خود؛
2 ـ عدم تنظیم وکالت نامه و قرارداد مالی با موکل بـه نحو دقیق و کامل و با درج تاریخ و مبلغ دقیق حق الوکاله و یا عدم تسلیم نسخه ای از وکالت نامه و قرارداد مالی بـه موکل در قبال اخذ رسید و یا عدم ثبت قرارداد مالی در سامانه ثبت قرارداد مالی وکلا یا عدم تسلیم نسخه ای از وکالت نامه و قرارداد مالی بـه مرجع قضایی؛
3 ـ عدم تسلیم رسید دریافت اصول اسناد بـه موکل؛
4 ـ در صورتی کـه بـه دو یا چند مرجع قضایی دعوت شود و جمع بین اوقات مزبور ممکن نباشد، تقدم حضور در مرجع قضایی کیفری را رعایت نکند و در سایر دادگاه ها، در دادگاهی کـه وقت آن زودتر ابلاغ شده، حاضر نشود و بـه دیگر دادگاه ها لایحه نفرستد و بـه طور کلی مفاد ماده 28 قانون وکالت را در زمان دعوت همزمان در چند مرجع قضایی رعایت نکند؛
5 ـ عدم استفاده بـه موقع از اختیارات قانونی خود کـه مورد توکیل واقع شده، مانند اعتراض بـه نظریه کارشناسی، واخواهی یا تجدید نظر خواهی؛ و در مواردی کـه با توجه بـه ادله ابرازی، اعتقادی بـه استفاده از اختیارات خود و اقدام در موارد مذکور نداشته باشد، بـه موکل یا نماینده امور او اطلاع نداده و موافقت کتبی دریافت نکرده باشد.
6 ـ در صورتی کـه طبق قانون حضور در دادگاه الزامی است، بدون عذر موجه در دادگاه حاضر نشود و بـه واسطه عدم حضور او کار دادگاه بـه تاخیر افتد و یا در صورت عدم انجام وظیفه وکالتی در مدت متعارف یا عدم پیگیری امور موکل بدون معاذیر قانونی و یا عدم دفاع از حقوق موکل پس از قبول وکالت و انجام تعهدات از سوی موکل، بـه نحوی کـه حق موکل یا فرصت و امکان دفاع از موکل تضییع شود؛
7 ـ ممانعت از استقرار صلح و سازش بین طرفین در هر یک از مراحل رسیدگی؛
8 ـ اخلال در نظم دادگاه و مراجع دولتی و عدم رعایت شان مقامات قضایی و اداری؛
9 ـ در صورتی کـه اوراق وکالت نامه سفید امضای خود را در اختیار غیر قرار دهد؛
10 ـ اظهار خلاف واقع در بیان عذر، در مواردی کـه در مراجع قضایی و مراجع انتظامی کانون در مواعد مقرر حضور نیافته است؛
11 ـ خودداری از تمدید اعتبار پروانه بیش از شش ماه تا یک سال از تاریخ انقضا؛
12 ـ انجام یا قبول وکالت بعد از انقضای مدت اعتبار پروانه و بدون تمدید آن؛
13 ـ اصلاح 1403/03/13 ـ چنانچه در مرحله اول کارآموزی و دوره های تمدیدی مربوط به آن، در امر وکالت مداخله کرده و یا در مرحله دوم کارآموزی، وکالت پرونده هایی را که از دخالت در آن ها ممنوع است بپذیرد؛
14 ـ در صورتی کـه از بیست و چهار ساعت قبل از جلسه هیات عمومی برای انتخاب هیات مدیره، اقدام بـه تبلیغ در موافقت یا مخالفت اشخاص نماید؛
15 ـ عدم پذیرش وکالت تسخیری یا معاضدتی ارجاع شده از سوی کانون یا عدم انجام مطلوب وظایف وکالتی معاضدتی یا تسخیری.
هر وکیلی کـه مرتکب یکی از تخلفات زیر شود، بـه مجازات انتظامی درجه 3 یا 4 محکوم خواهد شد:
1 ـ عدم پرداخت مالیات قانونی و عدم ایفای تعهدات مالی خود نسبت بـه کانون و صندوق حمایت وکلای دادگستری در موعد مقرر؛
2 ـ عدم تنظیم الحاقیه قرارداد و عدم پرداخت مالیات، سهم کانون و سهم صندوق حمایت وکلای دادگستری در مواردی کـه در خصوص حق الوکاله پس از تنظیم وکالت نامه و یا اعلام وکالت توافق دیگری شود؛
3 ـ اعطای وکالت بـه غیر بدون داشتن حق توکیل و انتقال قرارداد بدون رضایت موکل یا پس از خاتمه قرارداد؛
4 ـ تصدیق مطابقت با اصل تصویر اسنادی کـه اصل آنها را رویت نکرده است؛
5 ـ عدم تسلیم رسید در مقابل وجه یا مال دریافتی از موکل یا نماینده وی و یا عدم استفاده از پایانه فروشگاهی.
هر وکیلی کـه مرتکب هر یک از رفتارهای زیر شود، بـه مجازات انتظامی درجه 4 محکوم خواهد شد:
1 ـ ارتکاب اعمال و رفتاری کـه خلاف شئون وکالت یا اشتغال بـه شغلی کـه مخالفشان و حیثیت وکالت است؛
تبصره ـ از جمله موارد رفتار خلاف شئون وکالت عبارت است از فعل یا ترک فعلی کـه مطابق قانون جرم بوده و یا موجب وهن جامعه وکالت و یا مغایر عرف مسلم آن باشد بـه نحوی کـه اغلب وکلا آن را مذموم بدانند.
2 ـ عدم رعایت موازین شرعی و قانونی یا شئون و منزلت وکالت در پوشش و رفتار و گفتار در هنگام حضور در مراجع قضایی یا دولتی یا محل کار؛
3 ـ درج شروط خلاف اخلاق حسنه یا شروط نامتعارف در قرارداد خصوصی خود با موکل، یا عمل برخلاف مصلحت موکل بـه استناد بـه اختیار صلح و سازش در مفاد وکالت نامه؛
4 ـ ارائه اسناد و مدارک یا اطلاعات خلاف واقع بـه قاضی، کارشناس یا اشخاصی کـه بـه نحوی در رسیدگی بـه دعوا یا شکایت مداخله دارند، با علم بـه خلاف واقع بودن؛
5 ـ خودداری از استرداد اموال و سپرده های وصولی بـه نام موکل، پس از انتفای وکالت یا خودداری از تسویه حساب در مهلت متعارف؛
6 ـ انجام یا قبول وکالت در ایام تعلیق، ممنوعیت و محدودیت از وکالت در مراجع قضایی و مراجع اختصاصی غیر قضایی پیش بینی شده در این آیین نامه یا وکالت در درجه بالاتر از درجه پروانه خود؛
7 ـ خودداری از تمدید اعتبار پروانه بیش از یک سال تا هجده ماه پس از تاریخ انقضاء؛
8 ـ در صورتی کـه بـه وسیله اوراق چاپی یا تابلو یا وسایل دیگر، درجه، میزان تحصیلات و تخصص خود را بالاتر و متفاوت از آنچه کـه دارد، معرفی کند یا از عناوین غیر واقعی استفاده نماید؛
9 ـ عدم اطلاع رسانی بـه موقع استعفای خود بـه موکل و مرجعی کـه پرونده در آن مطرح است، بـه نحوی کـه موجب تجدید جلسه شود یا باعث ضایع شدن حق تجدید نظر خواهی موکل گردد یا در مواردی کـه بخواهد پس از صدور حکم علیه موکل یا در موقع ابلاغ دادنامه غیر قطعی، استعفا دهد؛ در زمان بیشتر از پنج روز از زمان ابلاغ رای، استعفای خود را اطلاع دهد؛
10 ـ تبلیغ سوء علیه سایر وکلا، قضات و مراجع دولتی و قضایی و یا تبلیغ یا اظهارنظر علیه مبانی نظام جمهوری اسلامی و یا ارتکاب رفتار خلاف شرع یا قانون در فضای حقیقی و یا مجازی.
در صورت ارتکاب هر یک از رفتارهای زیر وکیل در موارد زیر بـه مجازات انتظامی درجه 5 محکوم خواهد شد:
1 ـ بـه واسطه وکالت از اسرار موکل مطلع شده و آن را افشا نماید، اعم از اینکه اسرار مزبور مربوط بـه امر وکالت یا شرافت، حیثیت و یا اعتبار موکل باشد؛ 3 ـ حق الوکاله را درصدی از عین مدعی بـه یا عین محکوم بـه (غیر از وجه رایج) قرار دهد؛ 4 ـ از مفاد سوگندی کـه یاد کرده، تخلف کند؛
5 ـ اعتبار پروانه را بیش از هجده ماه تا دو سال پس از تاریخ انقضا تمدید نکند؛
6 ـ بعد از استعفا یا عزل از طرف موکل یا انقضای وکالت بـه جهت دیگر، وکالت طرف موکل یا اشخاص ثالث را در همان موضوع علیه موکل سابق خود یا قائم مقام قانونی او قبول کند؛
7 ـ با قضات و کارکنان دادگستری و سایر مراجع ذی ربط، ارتباط غیر اداری بـه منظور تبانی یا پرداخت هرگونه مالی اعم از وجه نقدی یا غیر نقدی برقرار کرده و یا از ارتباط با آنان تحت هر عنوانی در امور وکالت استفاده کند.
8 ـ در صورتی کـه نسبت بـه پرونده هایی کـه قبلاً در آن ها قضاوت یا داوری کرده، مستقیماً یا با توکیل بـه غیر قبول وکالت کند. همچنین، در صورتی کـه هم زمان علیه اشخاص حقیقی یا اشخاص حقوقی اعم از دولتی و غیر دولتی کـه مشاور یا وکیل آنهاست، قبول وکالت یا مشاوره با داوری نماید.
9 ـ در صورت قطع رابطه همکاری با اشخاص حقوقی اعم از دولتی و غیر دولتی کـه مستخدم یا بـه موجب قرارداد، مشاور آنها بوده، تا پنج سال از تاریخ قطع همکاری، وکالت یا مشاوره علیه آنها را بپذیرد. همچنین در هر زمان نسبت بـه پرونده ای کـه علیه آنها تشکیل می شود و وی اطلاعات موضوع آن پرونده را در اختیار دارد، علیه آنها قبول وکالت، مشاوره یا داوری نماید.
10 ـ در موضوع پرونده بـه طرف دعوای موکل خود مشاوره حقوقی دهد یا هرگونه همکاری دیگری با طرف دعوای موکل کند؛
11 ـ قبول وکالت مستقیم یا با توکیل بـه غیر در صورتی کـه وکیل و قاضی رسیدگی کننده بـه پرونده، هم زمان با رسیدگی، رابطه استاد و دانشجویی داشته باشند؛
12 ـ قبول وکالت بـه رغم داشتن جهتی از جهات رد و یا عدم استعفا در صورت حدوث این جهات در اثناء وکالت؛
13 ـ تحصیل وکالت از طرق فریبنده یا اغوای موکل بـه انعقاد قرارداد یا پرداخت وجه با وعده تضمین نتیجه رسیدگی یا ادعای داشتن نفوذ یا تضمین حصول نتیجه در مدت معین؛
14 ـ در صورت تخلف از ماده 79 این آیین نامه.
در صورت ارتکاب هر یک از رفتارهای زیر وکیل بـه مجازات انتظامی درجه 6 محکوم و پروانه وی ابطال خواهد شد:
1 ـ اعتبار پروانه را بـه مدت بیش از دو سال پس از تاریخ انقضاء تمدید نکند؛
2 ـ برخلاف قانون خود را واجد شرایط وکالت معرفی کرده و پروانه گرفته و ظرف یک ماه از تاریخ اعلام کانون، ضمن اعلام انصراف، پروانه خود را تسلیم ننماید؛
3 ـ در حین دریافت پروانه واجد شرایط بوده، اما بعداً فاقد یکی از شرایط شود و حداکثر ظرف یک ماه، کانون را کتباً مطلع نکرده و ضمن اعلام انصراف، پروانه خود را تسلیم ننماید؛
4 ـ استعمال مسکر و مواد مخدر و روان گردان و یا تجاهر بـه رفتار خلاف قانون یا خلاف شرع منجر بـه سلب شرایط مقرر در ماده 2 قانون کیفیت اخذ پروانه؛
5 ـ چنانچه ثابت شود با طرف موکل خود برای تضییع حق موکل تبانی کرده یا در موضوع پرونده خیانت دیگری نسبت بـه موکل مرتکب شده است.
اصلاح 1402/04/11 ـ در اجرای ماده 5 قانون کیفیت اخذ پروانه، در صورت تخلف هر یک از اعضای هیأت مدیره کانون از مفاد قانون مذکور، بـه حکم دادگاه عالی علاوه بر محرومیت دائم از عضویت در هیأت های مدیره کانون، بـه انفصال از وکالت دادگستری بـه مدت دو تا پنج سال محکوم می شوند.
وکلایی کـه حسب قانون اجازه وکالت در یک حوزه قضایی را ندارند، بـه هر شکل ممکن از هرگونه اقدام اعم از قبول وکالت برای مطالعه پرونده و یا بـه طور مشترک با سایر وکلا و کارآموزان و یا توکیل بـه غیر ممنوع هستند تخلف از این حکم مستوجب مجازات انتظامی درجه 4 در نوبت اول و درجه 5 در نوبت دوم و درجه 6 در نوبت سوم است.
در صورت دریافت هرگونه وجه یا مالی از موکل یا گرفتن سند رسمی یا غیررسمی از او علاوه بر میزان مورد توافق بـه عنوان حق الوکاله و در موردی کـه توافقی در بین نباشد، زائد بر تعرفه حق الوکاله و هزینه های دادرسی و هزینه های سفر و دیگر هزینه های متعارف مربوط بـه رسیدگی تحت هر اسم و هر عنوان از قبیل وجه التزام و تضمین و مانند آن، مرتکب بـه مجازات انتظامی از درجه 5 بـه بالا محکوم می شود و چنین سند و التزام در محاکم و ادارات ثبت، منشا ترتیب اثر نخواهد بود. در صورتی کـه وکیل این عمل را از طریق توسل بـه حیله انجام دهد، مثل اینکه پول یا مال یا سندی در ظاهر بـه عنوان دیگر و در باطن راجع بـه عمل وکالت باشد و یا در ظاهر بـه اسم شخص دیگر و در باطن برای خود بگیرد، در اجرای ماده 34 قانون وکالت کلاهبردار محسوب و مورد تعقیب کیفری واقع خواهد شد.
وکیل حق ندارد دعاوی را بـه صورت ساختگی یا در ظاهر بـه اسم دیگری و در واقع بـه اسم خود انتقال بگیرد؛ این قبیل دعاوی در مراجع قضایی پذیرفته نخواهد شد و متخلف بـه مجازات انتظامی از درجه 4 بـه بالا محکوم می شود.
وکیل نباید بـه طور مستقیم یا غیر مستقیم برای رد قاضی، حکم و یا وکیل طرف مقابل و یا بـه منظور اطاله رسیدگی با تحقیقات، بـه وسیله خدعه آمیزی متوسل شود. متخلف بـه مجازات انتظامی از درجه 4 بـه بالا محکوم می شود.
وکیل باید در مذاکرات شفاهی در مراجع قضایی و لوایح کتبی، احترام و نزاکت را نسبت بـه قضات، مقامات اداری، دیگر وکلا و اصحاب دعوی رعایت کند. در صورت تخلف بـه مجازات انتظامی از درجه 4 بـه بالا محکوم می شود. در صورتی کـه رفتار ارتکابی مشمول یکی از عناوین جزایی باشد، قابل تعقیب جزایی است.
وکیل نمی تواند چند شعبه یا موسسه فرعی ایجاد کند. همچنین نمی تواند در غیر از محلی کـه برای آنجا پروانه وکالت دریافت کرده است، دفتر وکالت تاسیس نماید و نیز نمی تواند عملاً فعالیت وکالتی خود را در محل دیگری متمرکز کند. تخلف از این حکم مستوجب مجازات انتظامی درجه 3 در نوبت اول و درجه 4 در نوبت دوم و درجه 5 در نوبت سوم است.
دادگاه نمی تواند تخلف وکیل را بـه کلی عفو کند؛ اما چنانچه موجبی برای تخفیف باشد، در موردی کـه مجازات دارای حداقل و حداکثر است، می تواند مجازات حداقل را تعیین کند و در دیگر موارد یک تا دو درجه تخفیف بدهد.
جهات تخفیف مجازات انتظامی عبارتند از:
1 ـ فقدان سابقه محکومیت انتظامی؛
2 ـ سابقه فعالیت موثر در امر معاضدت؛
3 ـ رضایت شاکی یا استرداد شکایت؛
4 ـ همکاری موثر مشتکی عنه در جبران خسارت شاکی؛
5 ـ همکاری موثر مشتکی عنه با مراجع رسیدگی بـه تخلف انتظامی در کشف حقیقت.
در صورت ارتکاب تخلفات متعدد از سوی وکیل یک مجازات انتظامی تعیین می شود. چنانچه تخلفات ارتکابی دارای مجازات های متفاوتی باشند، مجازات تخلفی تعیین می شود کـه شدیدتر است و چنانچه دارای مجازات یکسان باشند، تنها یک مجازات معین و مرتکب بـه حداکثر مجازات قانونی آن تخلف محکوم می شود. در هر صورت، دادگاه می تواند مجازات مرتکب را یک درجه تشدید کند.
هر گاه وکیلی بـه مجازات انتظامی محکوم شود و ظرف سه سال از قطعیت حکم، مرتکب تخلف دیگری شود، بـه یک درجه بالاتر از مجازات مقرر محکوم می شود.
درخواست انصراف از وکالت، از کار افتادگی، بازنشستگی و ابطال پروانه، مانع تعقیب و رسیدگی انتظامی نیست و تا تعیین تکلیف پرونده انتظامی و حسب مورد اجرای حکم، تقاضای بازنشستگی قابل پذیرش نخواهد بود.
مدت مرور زمان تعقیب انتظامی وکلا دو سال از تاریخ وقوع امر مستوجب تعقیب است. در صورتی کـه وکیل تعقیب شده باشد، مدت مرور زمان دو سال از تاریخ آخرین اقدام انتظامی است.
در صورتی کـه نسبت بـه وکیلی بـه اتهام ارتکاب جرائم درجه یک الی شش موضوع ماده 19 قانون مجازات اسلامی، کیفر خواست یا حکم محکومیت غیر قطعی صادر شود، دادستان عمومی و انقلاب یا رییس حوزه قضایی یا دادگاه رسیدگی کننده، باید رونوشت آن را بـه کانون بفرستد و از طرف رییس کانون بـه دادگاه انتظامی ارجاع شود. دادگاه انتظامی در صورتی کـه دلایل را قوی بداند و ادامه وکالت وکیل را منافی با شئون وکالت تشخیص دهد، حکم تعلیق موقت او را تا صدور حکم قطعی در پرونده کیفری یا انتظامی صادر می کند. در کلیه مواردی کـه تفکیک جنبه انتظامی از جنبه کیفری ممکن باشد، پرونده برای رسیدگی بـه تخلف انتظامی وکیل، نزد دادستان انتظامی ارسال می شود و طبق مقررات بـه تخلف انتظامی رسیدگی می شود.
قضات دادگاه، دادسرا و اجرای احکام یا دیگر مقامات قضایی کـه از وجود سابقه محکومیت کیفری وکلای دادگستری یا کارآموزان وکالت و یا از محکومیت یا پرونده های اتهامی آنان در ارتباط با جرائمی کـه ارتکاب آن مخالف حیثیت و شئون وکالت است، مطلع شوند، ضمن اطلاع بـه دادستان یا رییس حوزه قضایی، مراتب را بـه طور مستند بـه کانون اعلام می کنند تا مطابق مقررات رسیدگی شود.
در صورت ارتکاب جرائم درجه یک الی شش موضوع ماده 19 قانون مجازات اسلامی، در طول مدت اجرای مجازات و حسب مورد مدت مقرر در بندهای (الف)، (ب) و (پ) ماده 25 قانون مذکور، پروانه وکالت وکیل تمدید نمی شود و در سایر موارد مرتکب بـه تشخیص دادگاه انتظامی بـه مجازات انتظامی درجه سه الی پنج محکوم می شود.
کارآموزان وکالت مشمول کلیه مقررات انتظامی خواهند بود.
تعقیب انتظامی مانع از تعقیب کیفری یا طرح دعوای مدنی نیست.
