قانون حمایت خانواده مصوب 1391/12/01
فصل چهارم ـ طلاق
فصل چهارم ـ طلاق
ثبت طلاق و سایر موارد انحلال نکاح و نیز اعلام بطلان نکاح یا طلاق در دفاتر رسمی ازدواج و طلاق حسب مورد پس از صدور گواهی عدم امکان سازش یا حکم مربوط از سوی دادگاه مجاز است.
در صورتی کـه زوجین متقاضی طلاق توافقی باشند، دادگاه باید موضوع را بـه مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد. در این موارد طرفین می توانند تقاضای طلاق توافقی را از ابتداء در مراکز مذکور مطرح کنند. در صورت عدم انصراف متقاضی از طلاق، مرکز مشاوره خانواده موضوع را با مشخص کردن موارد توافق جهت اتخاذ تصمیم نهایی بـه دادگاه منعکس می کند.
در صورتی کـه طلاق، توافقی یا بـه درخواست زوج باشد، دادگاه بـه صدور گواهی عدم امکان سازش اقدام و اگر بـه درخواست زوجه باشد، حسب مورد، مطابق قانون بـه صدور حکم الزام زوج بـه طلاق یا احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق مبادرت می کند.
در کلیه موارد درخواست طلاق، بـه جز طلاق توافقی، دادگاه باید بـه منظور ایجاد صلح و سازش موضوع را بـه داوری ارجاع کند. دادگاه در این موارد باید با توجه بـه نظر داوران رای صادر و چنانچه آن را نپذیرد، نظریه داوران را با ذکر دلیل رد کند.
پس از صدور قرار ارجاع امر بـه داوری، هریک از زوجین مکلفند ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ یک نفر از اقارب متاهل خود را کـه حداقل سی سال داشته و آشنا بـه مسائل شرعی و خانوادگی و اجتماعی باشد بـه عنوان داور بـه دادگاه معرفی کنند. تبصره 1 ـ محارم زوجه کـه همسرشان فوت کرده یا از هم جدا شده باشند، درصورت وجود سایر شرایط مذکور در این ماده بـه عنوان داور پذیرفته می شوند. تبصره 2 ـ در صورت نبود فرد واجد شرایط در بین اقارب یا عدم دسترسی بـه ایشان یا استنکاف آنان از پذیرش داوری، هریک از زوجین می توانند داور خود را از بین افراد واجد صلاحیت دیگر تعیین و معرفی کنند. در صورت امتناع زوجین از معرفی داور یا عدم توانایی آنان دادگاه، خود یا بـه درخواست هر یک از طرفین بـه تعیین داور مبادرت می کند.
دادگاه ضمن رای خود با توجه بـه شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زوجه، اطفال و حمل را معین و همچنین اجرت المثل ایام زوجیت طرفین مطابق تبصره ماده (336) قانون مدنی تعیین و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینه های حضانت و نگهداری تصمیم مقتضی اتخاذ می کند. همچنین دادگاه باید با توجه بـه وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین کند. ثبت طلاق موکول بـه تادیه حقوق مالی زوجه است. طلاق درصورت رضایت زوجه یا صدور حکم قطعی دایر بر اعسار زوج یا تقسیط محکومٌ بـه نیز ثبت می شود. در هرحال، هرگاه زن بدون دریافت حقوق مذکور بـه ثبت طلاق رضایت دهد می تواند پس از ثبت طلاق برای دریافت این حقوق از طریق اجرای احکام دادگستری مطابق مقررات مربوط اقدام کند.
در مواردی کـه زوجه در دادگاه ثابت کند بـه امر زوج یا اذن وی از مال خود برای مخارج متعارف زندگی مشترک کـه بر عهده زوج است هزینه کرده و زوج نتواند قصد تبرع زوجه را اثبات کند، می تواند معادل آن را از وی دریافت نماید.
ارائه گواهی پزشک ذی صلاح در مورد وجود جنین یا عدم آن برای ثبت طلاق الزامی است، مگر آنکه زوجین بر وجود جنین اتفاق نظر داشته باشند.
در مورد حکم طلاق، اجرای صیغه و ثبت آن حسب مورد منوط بـه انقضای مهلت فرجام خواهی یا ابلاغ رای فرجامی است.
مدت اعتبار حکم طلاق شش ماه پس از تاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است. هر گاه حکم طلاق از سوی زوجه بـه دفتر رسمی ازدواج و طلاق تسلیم شود، در صورتی کـه زوج ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ مراتب در دفترخانه حاضر نشود، سردفتر بـه زوجین ابلاغ می کند برای اجرای صیغه طلاق و ثبت آن در دفترخانه حاضر شوند. در صورت عدم حضور زوج و عدم اعلام عذر از سوی وی یا امتناع او از اجرای صیغه، صیغه طلاق جاری و ثبت می شود و مراتب بـه زوج ابلاغ می گردد. در صورت اعلام عذر از سوی زوج، یک نوبت دیگر بـه ترتیب مذکور از طرفین دعوت بـه عمل می آید. تبصره ـ دادگاه صادر کننده حکم طلاق باید در رای صادر شده بر نمایندگی سردفتر در اجرای صیغه طلاق در صورت امتناع زوج تصریح کند.
مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش برای تسلیم بـه دفتر رسمی ازدواج و طلاق سه ماه پس از تاریخ ابلاغ رای قطعی یا قطعی شدن رای است. چنانچه گواهی مذکور ظرف این مهلت تسلیم نشود یا طرفی کـه آن را بـه دفترخانه رسمی طلاق تسلیم کرده است ظرف سه ماه از تاریخ تسلیم در دفترخانه حاضر نشود یا مدارک لازم را ارائه نکند، گواهی صادر شده از درجه اعتبار ساقط است. تبصره ـ هر گاه گواهی عدم امکان سازش صادر شده بر اساس توافق زوجین بـه حکم قانون از درجه اعتبار ساقط شود کلیه توافقاتی کـه گواهی مذکور بر مبنای آن صادر شده است ملغی می گردد.
هر گاه زوج در مهلت مقرر بـه دفتر رسمی ازدواج و طلاق مراجعه و گواهی عدم امکان سازش را تسلیم کند، در صورتی کـه زوجه ظرف یک هفته در دفترخانه حاضر نشود سردفتر بـه زوجین اخطار می کند برای اجرای صیغه طلاق و ثبت آن در دفترخانه حاضر شوند. در صورت عدم حضور زوجه صیغه طلاق جاری و پس از ثبت بـه وسیله دفترخانه مراتب بـه اطلاع زوجه می رسد. تبصره ـ فاصله بین ابلاغ اخطاریه و جلسه اجرای صیغه در این ماده و ماده (34) این قانون نباید از یک هفته کمتر باشد. در مواردی کـه زوج یا زوجه مجهول المکان باشند، دعوت از شخص مجهول المکان از طریق نشر آگهی در جراید کثیر الانتشار یا هزینه درخواست کننده بـه وسیله دفترخانه بـه عمل می آید.
هر گاه گواهی عدم امکان سازش بنا بر توافق زوجین صادر شده باشد، در صورتی کـه زوجه بنا بر اعلام دادگاه صادر کننده رای و یا بـه موجب سند رسمی در اجرای صیغه طلاق وکالت بلاعزل داشته باشد، عدم حضور زوج، مانع اجرای صیغه طلاق و ثبت آن نیست.
اجرای صیغه طلاق با رعایت جهات شرعی در دفترخانه یا در محل دیگر و با حضور سردفتر انجام می گیرد.
در طلاق رجعی، صیغه طلاق مطابق مقررات مربوط جاری و مراتب صورتجلسه می شود ولی ثبت طلاق منوط بـه ارائه گواهی کتبی حداقل دو شاهد مبنی بر سکونت زوجه مطلّقه در منزل مشترک تا پایان عده است، مگر این کـه زن رضایت بـه ثبت داشته باشد. در صورت تحقق رجوع، صورتجلسه طلاق ابطال و در صورت عدم رجوع صورتجلسه تکمیل و طلاق ثبت می شود. صورتجلسه تکمیل شده بـه امضای سردفتر، زوجین یا نمایندگان آنان و دو شاهد طلاق می رسد. در صورت درخواست زوجه، گواهی اجرای صیغه طلاق و عدم رجوع زوج بـه وی اعطاء می شود. در هر حال در صورت انقضای مدت عده و عدم احراز رجوع، طلاق ثبت می شود.
در کلیه موارد، قطعی و قابل اجراء بودن گواهی عدم امکان سازش یا حکم طلاق باید از سوی دادگاه صادر کننده رای نخستین گواهی و همزمان بـه دفتر رسمی ازدواج و طلاق ارائه شود.
