آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان 1400 مصوب 1404/10/03
آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان 1400 مشتمل بر 23 ماده مصوب 1404/10/03 هیات وزیران
شناسنامه آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان:
شماره روزنامه رسمی:
تاریخ روزنامه رسمی:
شماره ابلاغ: 177059
تاریخ ابلاغ: 1404/10/21
مرجع تصویب: هیات وزیران
تاریخ تصویب: 1404/10/03
بیشتر بخوانید:
+ مقررات آموزش و پروش و مدارس
+ آموزش و پژوهش در آراء وحدت رویه قضایی
+ موضوعات آموزش و پرورش و مدارس در آرای دیوان عدالت اداری
+ موضوعات علمی و آموزشی در نظریات مشورتی
متن آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان:
هیات وزیران در جلسه 1404/10/3 بـه پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش و با همکاری سازمان برنامه و بودجه کشور، سازمان اداری و استخدامی کشور و نمایندگان کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی بـه عنوان ناظر و بـه استناد مواد (5) و (9) قانون نظام رتبه بندی معلمان مصوب 1400، آیین نامه اجرایی قانون یادشده را بـه شرح زیر تصویب کرد:
ماده 1 ـ در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط بـه کار می روند و سایر اصطلاحات، تابع تعاریف مندرج در قانون است:
1 ـ قانون: قانون نظام رتبه بندی معلمان مصوب 1400.
2 ـ وزارت: وزارت آموزش و پرورش.
3 ـ رتبه بندی: نظام رتبه بندی معلمان.
4 ـ ارتقاء: دستیابی بـه رتبه بالاتر بر اساس کسب امتیازات تعیین شده در این آیین نامه.
5 ـ ارزیابان حرفه ای: افراد صاحب نظر و منتخب وزارت از میان اعضای هیات علمی دانشگاه های وابسته بـه وزارت و معلمان شاغل و بازنشسته با حداقل (35) سال سن و (15) سال سابقه خدمت و واجد مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی کـه دوره آموزشی «تربیت ارزیاب حرفه ای» را براساس مجوز مرکز آموزش مدیریت دولتی کـه در وزارت برگزار می شود، طی نموده یا می نمایند.
ماده 2 ـ مشمولین این آیین نامه، افراد موضوع بند (1) ماده (2) و تبصره ماده (4) قانون در طرح طبقه بندی مشاغل معلمان کـه در یکی از رتبه های آموزشیارمعلم، مربی معلم، استادیارمعلم، دانشیارمعلم و استاد معلم قرار گرفته یا می گیرند، می باشند.
تبصره 1 ـ با رعایت تبصره ماده (7) قانون نحوه اجرای قانون مربوط بـه خدمت نیمه وقت بانوان مصوب 1362، سنوات خدمت نیمه وقت بانوان حداکثر تا سه سال برای رتبه بندی، تمام وقت تلقی می گردد.
تبصره 2 ـ مشمولین مأمور بـه سایر دستگاه های اجرایی خارج از وزارت در مدت مأموریت مشمول رتبه بندی نمی شوند.
ماده 3 ـ ارتقای مشمولین بـه رتبه های بالاتر مستلزم حداقل (5) سال خدمت معلمی در هر یک از رتبه های استحقاقی قبلی با اعمال مفاد تبصره های (1) و (2) ماده (5) قانون و کسب شرایط زیر می باشد:
1 ـ ثبت درخواست ارتقاء توسط متقاضی و ارائه مستندات مربوط در سامانه ذی ربط.
2 ـ کسب حداقل امتیاز لازم برای ارتقاء بـه رتبه بالاتر موضوع جدول ذیل تبصره (1) ماده (7) این آیین نامه.
3 ـ دارا بودن حداقل (15) سال سابقه خدمت معلمی برای رتبه دانشیار معلم و (21) سال سابقه خدمت معلمی برای رتبه استاد معلم.
4 ـ برای ارتقاء رتبه، تمامی مدارک و مستندات در کلیه شایستگی های عمومی، تخصصی و حرفه ای باید در بازه زمانی اخذ رتبه فعلی تا تاریخ استحقاق رتبه جدید باشد.
ماده 4 ـ وزارت مکلف است در اجرای ماده (8) قانون و رعایت بند (پ) ماده (88) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 و بـه منظور پایش مستمر عملکرد مشمولین، دستورالعمل اجرایی ارزشیابی سالانه مدیران و کارکنان را با تأیید سازمان اداری و استخدامی کشور بـه نحوی بازنگری و اصلاح نماید کـه نتایج عملکرد سالانه افراد در طول دوره ارزیابی در ارتقاء، تثبیت و تنزل رتبه مؤثر باشد.
ماده 5 ـ مراجع ارزیابی موضوع این آیین نامه بـه شرح جدول زیر است:
جدول شماره (1) ـ مراجع ارزیابی
مراجع ارزیابی / مدیر مستقیم / اولیاء دانش آموز/ انجمن اولیا و مربیان / راهبران آموزشی و تربیتی/گروه های آموزشی / ارزیاب حرفه ای / حراست / گزینش / هیات ممیزه
مؤلفه های ارزیابی
شایستگی عمومی * * * * * *
شایستگی تخصصی * * * * ـ *
شایستگی حرفه ای * * * * ـ *
تجربه * ـ * * ـ *
ماده 6 ـ ابزارهای ارزیابی کـه حسب اقتضای شرایط مورد استفاده قرار می گیرند و سهم و میزان اثرگذاری هر یک از مؤلفه های ارزیابی بـه شرح جداول زیر می باشد:
جدول شماره (2) – ابزارهای ارزیابی
ابزار ارزیابی / پوشه کار / مشاهده / مصاحبه / آزمون / شواهد و مستندات
مؤلفه های ارزیابی :
شایستگی عمومی * * * ـ *
شایستگی تخصصی * * * * *
شایستگی حرفه ای * * * ـ *
تجربه * * ـ ـ *
جدول شماره (3) ـ سهم و میزان اثرگذاری هریک از مؤلفه های ارزیابی
مؤلفه های ارزیابی درصد
شایستگی عمومی 20%
شایستگی تخصصی 25%
شایستگی حرفه ای 27%
تجربه 28%
تبصره ـ وزارت می تواند برای سنجش مؤلفه های ارزیابی بـه تناسب شرایط و وظایف مشمولین از هرکدام از ابزارهای جدول شماره (2) موضوع این ماده استفاده نماید. شیوه نامه نحوه استفاده از ابزارها، در هیات ممیزه مرکزی تصویب و توسط وزیر آموزش و پرورش ابلاغ می شود.
ماده 7– مصادیق و شاخص های رفتاری و عملکردی جهت ارزیابی برای احراز رتبه ها از جمله مدرک تحصیلی، سنوات خدمت، گواهینامه ها، تألیفات، طرح(پروژه) ها و همچنین میزان و ضریب تأثیر هرکدام از آنها بـه موجب شیوه نامه ای خواهد بود کـه توسط وزارت با همکاری سازمان اداری و استخدامی کشور تهیه و بـه تأیید وزیر آموزش و پرورش خواهد رسید.
تبصره 1 ـ رتبه مشمولین براساس حداقل امتیاز کسب شده در هریک از مؤلفه های ارزیابی جدول شماره (4) بـه شرح زیر تعیین می شود:
جدول شماره (4) ـ امتیاز مورد نیاز برای احراز هریک از رتبه ها در هریک از مولفه های ارزیابی
مؤلفه های ارزیابی: شایستگی عمومی / شایستگی تخصصی / شایستگی حرفه ای / تجربه
عنوان رتبه :
آموزشیار معلم تا 99 / تا 125 / تا 140 / تا 134
مربی معلم 100 ـ 119 / 126 ـ 150 / 141 ـ 165 / 135 ـ 164
استادیار معلم 120 ـ 139 / 151 ـ 175 / 166 ـ 190 / 165 ـ 194
دانشیار معلم 140 ـ 159 / 176 ـ 200 / 191 ـ 215 / 195 ـ 224
استاد معلم 160 ـ 200 / 201 ـ 250 / 216 ـ 270 / 225 ـ 280
تبصره 2 ـ سامانه رتبه بندی در طول سال تحصیلی برای تشکیل پرونده و دریافت مستندات مشمولین فعال می باشد.
ماده 8 ـ وزارت برای هریک از افرادی کـه ارزیابی می شوند، «کارنامه رتبه بندی» شامل مشخصات فردی، سازمانی، شغلی، وضعیت و امتیازات فرد در هریک از شایستگی ها و الزامات و توصیه های آموزشی و توسعه فردی مربوط را تهیه و بـه صورت الکترونیکی در اختیار فرد ارزیابی شده قرار می دهد. شرکت فرد در ارزیابی دوره بعدی، منوط بـه طی موفقیت آمیز توصیه های آموزشی و توسعه فردی خواهد بود.
ماده 9 ـ وزارت بـه منظور مدیریت کارآمد فرایند رتبه بندی معلمان و تسهیل امکان گردآوری سازمان یافته اطلاعات، شواهد و مستندات مربوط از مراجع ارزیابی و صحت سنجی آنها، سامانه های پشتیبان سامانه رتبه بندی از قبیل سامانه منابع انسانی، نظام ارزشیابی عملکرد و آموزش های کوتاه مدت ضمن خدمت را با رعایت قوانین و مقررات حداکثر ظرف (3) ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه براساس فناوری های نوین و روزآمد متناسب سازی می کند.
تبصره ـ صحت سنجی کتب، مقالات و گزارش های پژوهشی معلمان از طریق سامانه ذی ربط و توسط کارشناسان تخصصی وزارت و یا حسب مورد استعلام از پایگاه های استنادی موجود در کشور و براساس شیوه نامه اجرایی این آیین نامه صورت می پذیرد.
ماده 10 ـ رتبه هریک از مشمولین توسط مراجع ذیل احراز و تایید می شود:
1 ـ رتبه های آموزشیار معلم، مربی معلم و استادیار معلم توسط هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه / ناحیه محل خدمت فرد انجام می پذیرد.
2 ـ رتبه های دانشیار معلم پس از ارزیابی هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه / ناحیه ، برای بررسی و تأیید نهایی بـه هیات ممیزه استان مربوط ارسال می شود.
3 ـ رتبه استاد معلم پس از ارزیابی توسط هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه / ناحیه و استان برای بررسی و تأیید نهایی بـه هیات ممیزه مرکزی ارسال می شود.
4 ـ رتبه های مشمولین شاغل در ادارات آموزش و پرورش شهرستان/ناحیه/منطقه در رتبه های آموزشیار معلم، مربی معلم، استادیار معلم و دانشیار معلم توسط هیات ممیزه استان انجام می پذیرد و در رتبه استاد معلم پس از ارزیابی هیات ممیزه استان برای بررسی و تأیید نهایی بـه هیات ممیزه مرکزی ارسال می شود.
5 ـ رتبه های مشمولین شاغل در ادارات کل آموزش و پرورش استان ها در رتبه های آموزشیار معلم، مربی معلم، استادیارمعلم و دانشیار معلم توسط هیات ممیزه استان و رتبه استاد معلم توسط هیات ممیزه مرکزی انجام می شود.
6 ـ مشمولین شاغل در حوزه ستادی و سازمان های تابعه موضوع بخشنامه شماره 230/اد مورخ 1358/12/6 وزارت در کلیه رتبه ها توسط هیات ممیزه مرکزی انجام می پذیرد.
7 ـ رتبه مشمولین اعضای هیات های ممیزه شهرستان، منطقه و ناحیه در هیات ممیزه استان، و رتبه مشمولین اعضای هیات ممیزه های استانی و ستادی در هیات ممیزه مرکزی انجام می شود.
ماده 11 ـ فرایند تحلیل و ارزیابی داده ها بـه نحوی صورت می پذیرد کـه نتایج آن در قالب داده های کمی، مقایسه پذیر و قابل ارزیابی در اختیار هیات های ممیزه قرار گیرد.
ماده 12 ـ حق الزحمه اعضای هیات ممیزه، کارگروه های مربوط، ارزیابان حرفه ای و سایر مراجع ارزیابی و عوامل اجرائی درصورت تشکیل جلسات آنها در خارج از اوقات موظف اداری، مبتنی بر عملکرد و تعداد جلسات رسمی در چارچوب مقررات بند (9) ماده (68) قانون مدیریت خدمات کشوری و پس از تامین اعتبار قابل پرداخت می باشد.
ماده 13 ـ وزارت در اجرای ماده (8) قانون، موظف است پس از احراز و اعطای رتبه بالاتر بـه هرکدام از مشمولین، حداقل هر (3) سال یکبار نسبت بـه ارزیابی میان دوره اقدام نماید. افرادی کـه حداقل امتیاز لازم را برای حفظ رتبه فعلی کسب ننمایند، براساس امتیازات کسب شده خود بـه رتبه یا رتبه های پایین تر تنزل می یابند. ارزیابی دوره بعد این افراد مطابق ماده (5) قانون انجام می پذیرد و درصورتی کـه روند نزولی رتبه در (2) دوره متوالی ارزیابی میان دوره ای استمرار یابد بـه رسته های غیرآموزشی تغییر وضعیت داده خواهد شد.
ماده 14 ـ سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است هر ساله نسبت بـه پیش بینی بودجه مورد نیاز اجرای قانون با رعایت قوانین و مقررات مربوط در لوایح بودجه سالانه اقدام نماید.
ماده 15 ـ چنانچه در ارائه مدارک و مستندات مورد نیاز برای ارزیابی شـایستگی ها و تجربه افراد مشمول قانون، محرز شـود فردی اطلاعات و مستندات خلاف واقع در اختیار هیات های ممیزه قرار داده است، مراتب جهت رسیدگی بـه هیات های رسیدگی بـه تخلفات اداری ارجاع می شود. تا زمان تعیین تکلیف قطعی موضوع در آن مرجع، رسیدگی بـه پرونده رتبه بندی فرد متوقف می گردد.
ماده 16 ـ هریک از مشمولین براساس مفاد شیوه نامه اجرایی این آئین نامه، در فرآیند ارزیابی قرار می گیرند. مسئولیت شرکت یا عدم شرکت در این فرآیند برعهده مشمول خواهد بود.
تبصره ـ درصورتی کـه مشمول در دوره ارزیابی مربوط، امتیاز لازم را برای ارتقاء رتبه کسب ننماید، می تواند پس از (6) ماه در فرآیند ارزیابی مجدد شرکت نماید.
ماده 17 ـ در صورتی کـه هر یک از ارزیابی شوندگان نسبت بـه نحوه رسیدگی، ارزیابی و رتبه تعیین شده خود، اعتراض داشته باشند، می توانند حداکثر ظرف (20) روز از تاریخ ابلاغ رتبه، درخواست خود را در سامانه ذی ربط ثبت نمایند. اعتراض آنان توسط هیات ممیزه یک سطح بالاتر بررسی خواهد شد. چنانچه اعتراض نسبت بـه تصمیم هیات ممیزه مرکزی باشد، موضوع با ارجاع وزیر آموزش و پرورش، مجدد در هیات مذکور رسیدگی می شود. درصورت وارد بودن اعتراض متقاضی، تاریخ اجرای حکم از تاریخ استحقاق خواهد بود.
ماده 18 ـ با تعیین رتبه فرد مشمول توسط هیات ممیزه ذی ربط، فوق العاده رتبه بندی مطابق ماده (6) قانون برای رتبه های پنج گانه آموزشیار معلم، مربی معلم، استادیار معلم، دانشیار معلم و استاد معلم بـه ترتیب حداقل چهل و پنج درصد (45%)، پنجاه و پنج درصد (55%)، شصت و پنج درصد (65%)، هفتاد و پنج درصد (75%) و نود درصد (90%) مجموع امتیازات حق شغل، حق شاغل و فوق العاده شغل در حکم کارگزینی مشمولان بـه صورت جداگانه درج و ماهانه پرداخت می شود.
ماده 19 ـ وظایف و اختیارات هیات ممیزه مرکزی بـه شرح زیر تعیین می شود:
1 ـ راهبری و نظارت بر حُسن اجرای رتبه بندی و تحقق اهداف قانون.
2 ـ تعیین و تصویب خط مشی، تدوین شیوه نامه های اجرایی و برنامه های عملیاتی مورد نیاز برای اجرای مطلوب قانون و این آیین نامه.
3 ـ نظارت بر عملکرد و تصمیمات هیات های ممیزه (استان و شهرستان/منطقه/ناحیه).
4 ـ پاسخگویی بـه سوالات و ابهامات و ایجاد رویه واحد برای تسهیل فرایند اجرا، محاسبه امتیازات و تعیین رتبه های مشمولین قانون از طریق ابلاغ سازوکارهای مناسب و پیش بینی آنها در سامانه رتبه بندی.
5 ـ رسیدگی بـه اعتراضات و شکایات احتمالی از عملکرد هیات های ممیزه استانی از طریق ایجاد بستر مناسب در سامانه رتبه بندی جهت اعتراض و شکایت افراد بـه صورت الکترونیکی.
6 ـ بررسی و آسیب شناسی فرآیندها و رویه ها و ارائه پیشنهاد اصلاح و بازنگری در قوانین و مقررات ذی ربط بـه وزارت.
7 ـ طراحی و پیشنهاد سازوکارهای تغییر و افزایش اعتبارات طرح رتبه بندی معلمان در لوایح بودجه سنواتی.
تبصره 1 ـ چنانچه تصمیمات هیات های ممیزه استانی و شهرستانی در تعیین رتبه مشمولین در طول فرایند رتبه بندی و پس از آن و همچنین سایر تصمیمات آنها، برخلاف قانون و این آیین نامه و دستورالعمل های صادره باشد، هیات ممیزه مرکزی می تواند تصمیم مقتضی را (اعم از تأیید، اصلاح یا لغو رتبه اعطاشده) پس از ارزیابی مجدد پرونده متقاضی اتخاذ کند.
تبصره 2 ـ دبیرخانه هیات ممیزه مرکزی در مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری تشکیل می شود.
ماده 20 ـ وظایف و اختیارات هیات ممیزه استانی بـه شرح زیر تعیین می شود:
1 ـ تشکیل دبیرخانه هیات ممیزه استانی بدون توسعه ساختار تشکیلاتی در مدیریت منابع انسانی و امور اداری اداره کل.
2 ـ راهبری و نظارت بر عملکرد و تصمیمات هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه/ ناحیه و ابطال و اصلاح تصمیمات آنها درصورت عدم رعایت ضوابط قانونی.
3 ـ نظارت بر تشکیل دبیرخانه های هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه/ ناحیه و پشتیبانی از دبیرخانه ها.
4 ـ پاسخگویی بـه سوالات و ابهامات در نحوه رسیدگی، محاسبه امتیازات و تعیین رتبه های مشمولین قانون در چهارچوب قانون و آیین نامه اجرایی و مصوبات هیات ممیزه مرکزی.
5 ـ رسیدگی بـه اعتراضات و شکایات احتمالی از عملکرد هیات های ممیزه شهرستان/ منطقه/ ناحیه و ارجاع بـه هیات ممیزه مرکزی درصورت نیاز.
6 ـ نظارت بر عملکرد و پشتیبانی مناسب از سامانه رتبه بندی در سطح استان.
7 ـ تهیه و ارایه گزارش های دوره ای و انعکاس موانع و مشکلات مربوط بـه اجرای فرایندهای رتبه بندی معلمان بـه هیات ممیزه مرکزی.
ماده 21 ـ وظایف و اختیارات هیات ممیزه شهرستان/ منطقه/ ناحیه بـه شرح زیر تعیین می شود:
1 ـ تشکیل دبیرخانه هیات ممیزه بدون توسعه تشکیلاتی در کارشناسی امور اداری و تشکیلات.
2 ـ هدایت و نظارت بر حُسن اجرای فرایند رتبه بندی و انجام پشتیبانی های لازم.
3 ـ رسیدگی بـه اعتراضات و شکایات احتمالی از فرایند ارزیابی و تخصیص رتبه.
4 ـ نظارت بر عملکرد و پشتیبانی مناسب از سامانه رتبه بندی در سطح شهرستان/ منطقه/ ناحیه.
5 ـ تهیه و ارائه گزارش های دوره ای و انعکاس موانع و نارسایی های مربوط بـه اجرای فرایندهای رتبه بندی معلمان بـه هیات ممیزه استانی.
ماده 22 ـ جلسات هیات ممیزه موضوع ماده (7) قانون با ترکیب قانونی و با دعوت دبیر جلسه و با حضور دو سوم اعضاء تشکیل و رسمیت می یابند. مصوبات هیات ها در حدود امتیازات و وظایف و با رعایت موازین قانونی با رأی اکثریت اعضاء در جلسه معتبر و با تأیید رئیس هیات، جهت اجرا ابلاغ می گردد.
ماده 23 ـ این آیین نامه از تاریخ 1404/6/31 جایگزین آئین نامه اجرایی قانون نظام رتبه ـ بندی معلمان، موضوع تصویب نامه شماره 59426/ت59794هـ مورخ 1401/4/12 با اصلاحات بعدی می شود.
محمدرضا عارف ـ معاون اول رئیس جمهور
################
مضمون کلی و محتوای آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان (مصوب 1404/10/03)
این آیین نامه، چارچوب اجرایی جامع و مرحله بـه مرحله ای برای پیاده سازی عملی قانون نظام رتبه بندی معلمان فراهم می کند و هدف اصلی آن ایجاد سازوکار منظم، عادلانه و قابل سنجش برای ارزیابی، ارتقاء، تثبیت یا تنزل رتبه حرفه ای معلمان بر مبنای شایستگی ها، تجربه و عملکرد واقعی آنان است.
به طور خلاصه، مضمون کلی و محتوای اصلی آیین نامه بـه شرح زیر است:
1. نهادینه سازی نظام حرفه ای معلمی
آیین نامه تلاش می کند حرفه معلمی را از یک شغل صرفاً اداری بـه یک مسیر حرفه ای مبتنی بر شایستگی، یادگیری مستمر و ارزیابی دوره ای ارتقاء دهد و رتبه را معادل جایگاه حرفه ای و کیفیت عملکرد تعریف کند.
2. تعیین دقیق دامنه شمول و مراتب رتبه ها
معلمان مشمول در قالب پنج رتبه مشخص (از آموزشیار معلم تا استاد معلم) ساماندهی می شوند و شرایط احراز و ارتقاء هر رتبه بـه صورت شفاف و قابل اندازه گیری تعیین شده است.
3. اولویت ارزیابی چندبعدی بـه جای صرف سابقه خدمتی
ارتقاء رتبه صرفاً مبتنی بر سنوات نیست، بلکه ترکیبی از شایستگی عمومی، تخصصی، حرفه ای و تجربه با ضرایب مشخص است و عملکرد واقعی نقش محوری دارد.
4. طراحی فرآیند ارزیابی ساختارمند و چندمرجعی
آیین نامه نظام ارزیابی را بر پایه مراجع متعدد (مدیر، اولیا، راهبران آموزشی، ارزیاب حرفه ای، هیئت ممیزه) و ابزارهای متنوع (مشاهده، مصاحبه، آزمون، مستندات) بنا نهاده تا از یک جانبه نگری جلوگیری شود.
5. ایجاد سازوکار ارتقاء، تثبیت و تنزل رتبه
رتبه امری ثابت تلقی نشده و مشروط بـه ارزیابی های ادواری است؛ افت عملکرد می تواند بـه تنزل رتبه و حتی تغییر رسته شغلی منجر شود و این امر نشان دهنده پیوند رتبه با کیفیت مستمر کار است.
6. تقویت نقش سامانه های الکترونیکی و شفافیت فرآیندها
تمام فرآیندها از ثبت درخواست تا اعتراض و صدور کارنامه، مبتنی بر سامانه های الکترونیکی طراحی شده تا قابلیت رهگیری، مستندسازی و نظارت افزایش یابد.
7. پیش بینی حق اعتراض و سازوکار رسیدگی مرحله ای
معلمان از حق اعتراض رسمی، زمان مند و مرحله ای برخوردارند و رسیدگی بـه اعتراضات در سطوح بالاتر ممیزه تضمین شده است.
8. پیوند رتبه حرفه ای با نظام پرداخت و انگیزه های مالی
رتبه بندی مستقیماً بر فوق العاده حقوقی اثرگذار است و افزایش رتبه بـه افزایش محسوس دریافتی منجر می شود؛ بدین ترتیب، آیین نامه انگیزه مالی را در خدمت ارتقاء کیفیت آموزشی قرار می دهد.
9. تضمین نظارت متمرکز و ایجاد وحدت رویه
با محوریت هیئت ممیزه مرکزی، آیین نامه بـه دنبال جلوگیری از رویه های متفاوت استانی و ایجاد هماهنگی ملی در ارزیابی و تصمیم گیری است.
10. جایگزینی نظام قبلی و بازطراحی فرآیندها
آیین نامه جدید با نسخ آیین نامه پیشین، نشان دهنده تغییر رویکرد از اجرای شکلی بـه اجرای کیفی، داده محور و نظارت پذیر قانون رتبه بندی است.
جمع بندی نهایی:
این آیین نامه، یک نظام مدیریتی ـ حقوقی کامل برای سنجش، ارتقاء و تنظیم جایگاه حرفه ای معلمان ایجاد می کند که در آن کیفیت عملکرد، یادگیری مستمر و پاسخگویی حرفه ای محور تصمیم گیری قرار گرفته و هدف نهایی آن ارتقاء کیفیت آموزش عمومی از مسیر توانمندسازی معلم است.
##################
لیست حقوق، تکالیف و نکات مهم مستخرج از مواد، تبصره ها و بندها :
## الف) حقوق معلمان (با اشاره بـه مواد)
1. حق قرار گرفتن در نظام رتبه بندی حرفه ای
بـه موجب ماده 2، کلیه معلمان مشمول قانون، حق دارند در یکی از رتبه های حرفه ای پیش بینی شده قرار گیرند.
2. حق ارتقاء رتبه بر اساس شایستگی و عملکرد
مواد 3 و 4، حق ارتقاء رتبه را در صورت احراز شرایط شایستگی عمومی، تخصصی و حرفه ای بـه رسمیت می شناسند.
3. حق بهره مندی از آثار مالی رتبه
ماده 5، حق دریافت فوق العاده رتبه بندی متناسب با رتبه احرازشده را برای معلم ایجاد می کند.
4. حق ارزیابی منصفانه و چندبعدی
ماده 6 و تبصره های آن، حق برخورداری از ارزیابی مبتنی بر شاخص های متنوع و مراجع متعدد را تضمین می کند.
5. حق اطلاع از نتایج ارزیابی و کارنامه حرفه ای
ماده 7، معلم را ذی حق در دسترسی بـه نتایج ارزیابی، امتیازات و کارنامه عملکرد می داند.
6. حق اعتراض بـه نتایج ارزیابی و رتبه تعیین شده
ماده 8، حق اعتراض رسمی، زمان مند و مرحله ای را برای معلم پیش بینی کرده است.
7. حق رسیدگی مجدد در هیئت های بالاتر ممیزه
تبصره های ماده 8، رسیدگی در سطوح بالاتر را بـه عنوان تضمین دادرسی اداری مقرر می دارد.
8. حق حفظ رتبه در صورت استمرار شرایط
ماده 9، تثبیت رتبه را در صورت حفظ شایستگی ها و عملکرد قابل قبول بـه رسمیت می شناسد.
## ب) تکالیف معلمان (با اشاره بـه مواد)
1. تکلیف بـه ارائه مستندات حرفه ای و شغلی
ماده 6، معلم را مکلف بـه ارائه مدارک، مستندات و شواهد عملکردی می کند.
2. تکلیف بـه مشارکت در فرآیند ارزیابی
ماده 7، حضور در مصاحبه ها، آزمون ها و سایر ابزارهای ارزیابی را الزامی می داند.
3. تکلیف بـه بروزرسانی مستمر شایستگی ها
ماده 4، بـه طور غیرمستقیم معلم را مکلف بـه یادگیری مستمر و ارتقاء توانمندی های حرفه ای می کند.
4. تکلیف بـه رعایت اخلاق حرفه ای و ضوابط شغلی
بندهای ناظر بـه شایستگی عمومی در ماده 3، رعایت اخلاق حرفه ای را جزء الزامات رتبه تلقی می کنند.
5. تکلیف بـه ثبت اطلاعات در سامانه های مربوط
ماده 10، ثبت صحیح و بـه موقع اطلاعات در سامانه رتبه بندی را تکلیف معلم می داند.
6. تکلیف بـه پذیرش آثار تنزل رتبه در صورت افت عملکرد
ماده 9، پذیرش آثار حقوقی و مالی تنزل رتبه را در صورت عدم احراز شرایط مقرر می دارد.
## ج) حقوق و اختیارات مراجع اداری و ارزیاب
1. اختیار ارزیابی و امتیازدهی حرفه ای
ماده 6، اختیار ارزیابی را بـه مدیران، ارزیابان حرفه ای و هیئت های ممیزه اعطا می کند.
2. اختیار تثبیت، ارتقاء یا تنزل رتبه
ماده 9، اختیار تصمیم گیری درباره وضعیت رتبه را برای هیئت های ممیزه پیش بینی کرده است.
3. اختیار نظارت و ایجاد وحدت رویه
ماده 11، اختیار نظارت متمرکز و ایجاد هماهنگی ملی را بـه هیئت ممیزه مرکزی می دهد.
## د) نکات مهم و کلیدی مستخرج از مواد و تبصره ها
1. رتبه یک حق مطلق و دائمی نیست
مستفاد از ماده 9، رتبه وابسته بـه ارزیابی های ادواری است.
2. سنوات خدمتی شرط لازم است نه کافی
از جمع مواد 3 و 4 استفاده می شود که سابقه بدون شایستگی، منجر بـه ارتقاء نمی شود.
3. ارزیابی ماهیت ترکیبی و غیرشکلی دارد
ماده 6 نشان می دهد ارزیابی صرفاً اداری یا کاغذی نیست.
4. سامانه محوری فرآیندها آثار حقوقی دارد
ماده 10، تخلف یا قصور در ثبت اطلاعات را مؤثر در نتیجه ارزیابی می داند.
5. اعتراض بخشی از حق حرفه ای معلم است، نه امتیاز اداری
ماده 8، اعتراض را در زمره حقوق دفاعی معلم قرار داده است.
6. اثر مستقیم رتبه بر وضعیت معیشتی
ماده 5، پیوند مستقیم رتبه و حقوق را برقرار کرده و بـه آیین نامه ماهیت اقتصادی ـ حقوقی می دهد.
### جمع بندی نهایی
آیین نامه، یک تعادل حقوقی میان حق ارتقاء حرفه ای معلم و تکلیف او بـه پاسخگویی عملکردی ایجاد کرده و از طریق مواد و تبصره ها، نظامی پویا، مشروط و قابل نظارت را مستقر ساخته است؛ بـه گونه ای که رتبه نه امتیاز تشریفاتی، بلکه وضعیت حقوقی وابسته بـه رفتار و عملکرد حرفه ای تلقی می شود.
##########
## خلاصه تحلیلی
این آیین نامه، سازوکار اجرایی یک وضعیت حقوقی پویا برای معلمان ایجاد می کند که در آن «رتبه» نه امتیاز ثابت اداری، بلکه نتیجه ارزیابی مستمر شایستگی و عملکرد حرفه ای است. آیین نامه با طراحی فرآیند ارزیابی چندمرحله ای، حقوق مالی را بـه کیفیت واقعی کار آموزشی پیوند می دهد و از الگوی سنتی ارتقاء مبتنی بر سابقه صرف فاصله می گیرد.
در این ساختار، معلم هم زمان صاحب حق (ارتقاء، اعتراض، دریافت مزایا) و موضوع تکلیف (ارائه مستندات، پاسخگویی، حفظ شایستگی) است و دولت در مقام تنظیم گر، نقش داور و ناظر را ایفا می کند. نتیجه نهایی، تبدیل رابطه استخدامی صرف بـه یک رابطه حرفه ای ـ حقوقی مشروط است.
##########
## تحلیل زبانی و ساختاری
زبان آیین نامه، دستوری، الزام آور و فنی ـ اداری است. افعال غالب، تکلیف ساز هستند (مکلف است، موظف است، تعیین می شود).
ساختار متن از الگوی زیر تبعیت می کند:
* تعریف مفاهیم
* تعیین دامنه شمول
* تبیین فرآیند
* پیش بینی ضمانت اجرا
جملات عموماً بلند، شرطی و چندلایه اند که نشان دهنده احتیاط تقنینی و تلاش برای بستن راه تفسیرهای موسع است. تبصره ها نقش اصلاح کننده و استثناساز دارند و نشان می دهد متن از ابتدا با پیش بینی تعارضات عملی نوشته شده است.
##########
## تحلیل موضوعی
موضوع محوری آیین نامه، تنظیم کیفیت نیروی انسانی آموزشی است. موضوعات فرعی شامل:
* شایستگی حرفه ای
* ارزیابی عملکرد
* عدالت پرداخت
* پاسخگویی اداری
* نظارت متمرکز
آیین نامه از موضوع «حقوق کارکنان» فراتر رفته و وارد حوزه حکمرانی آموزشی می شود؛ یعنی کیفیت آموزش را از مسیر حقوق اداری تنظیم می کند.
##########
## تحلیل روابط حقوقی
روابط حقوقی متعددی ایجاد می شود:
* رابطه معلم و دولت (رابطه استخدامی مشروط)
* رابطه معلم و هیئت ممیزه (رابطه ارزیابی و تصمیم)
* رابطه دولت و نهادهای ارزیاب (تفویض اختیار)
این روابط ماهیت نابرابر اما مقید بـه ضابطه دارند و اعتراض پیش بینی شده، نقش تعادل بخش را ایفا می کند.
##########
## تحلیل قراردادی و اسنادی
اگرچه قرارداد مستقلی ایجاد نمی شود، اما آیین نامه عملاً شرایط ضمنی رابطه استخدامی را تغییر می دهد.
مستندات عملکردی، کارنامه حرفه ای و گزارش های ارزیابی نقش «سند حقوقی» پیدا می کنند و می توانند مبنای:
* افزایش حقوق
* کاهش مزایا
* طرح دعوا
قرار گیرند. بدین ترتیب، اسناد اداری از حالت تشریفاتی خارج شده و اثر حقوقی مستقیم می یابند.
##########
## تحلیل آماری و داده کاوی متن
تکرار واژگان «ارزیابی»، «شایستگی»، «رتبه» و «هیئت ممیزه» نشان دهنده چرخش داده محور متن است.
متن بر کمّی سازی عملکرد تأکید دارد و منطق آن مبتنی بر:
* امتیازدهی
* مقایسه
* طبقه بندی
است. این امر بیانگر گذار از قضاوت شخصی بـه تصمیم مبتنی بر داده اداری است.
##########
## تحلیل تطبیقی با سایر مقررات داخلی و خارجی
در مقایسه با مقررات استخدامی عمومی، این آیین نامه:
* محدودکننده تر
* مشروط تر
* ارزیاب محورتر
است.
در مقایسه با نظام های آموزشی پیشرفته، مشابهت در پیوند حقوق و عملکرد دیده می شود، اما تفاوت اصلی در تمرکز شدید تصمیم گیری و نقش پررنگ دولت است.
##########
## تحلیل متون حقوقی
آیین نامه نمونه ای از حقوق اداری تنظیم گر است؛ نه صرفاً حمایتی و نه تنبیهی. متن تلاش می کند میان:
* انگیزش
* کنترل
* عدالت
تعادل ایجاد کند و از افراط در هر یک پرهیز نماید.
##########
## تحلیل اصطلاحات حقوقی
اصطلاحاتی مانند «احراز»، «شایستگی»، «تنزل رتبه» و «تثبیت» بار حقوقی سنگینی دارند. این واژگان:
* تصمیم اداری را بـه وضعیت حقوقی تبدیل می کنند
* آثار مالی و استخدامی ایجاد می کنند
و قابلیت طرح در مراجع قضایی را دارند.
##########
## تحلیل محتوایی و مفهومی
مفهوم مرکزی متن، مسئولیت حرفه ای معلم است.
معلم صرفاً مستخدم نیست، بلکه کنشگر حرفه ای پاسخگوست.
محتوا نشان می دهد که دولت آموزش را سرمایه عمومی تلقی کرده و معلم را نگهبان این سرمایه می داند.
##########
## تحلیل منطقی و استدلالی
منطق متن چنین است:
1. کیفیت آموزش وابسته بـه معلم است
2. کیفیت معلم وابسته بـه شایستگی و ارزیابی است
3. ارزیابی بدون اثر مالی بی معناست
4. پس باید رتبه، حقوق و ارزیابی پیوند بخورند
این زنجیره استدلالی، انسجام درونی آیین نامه را نشان می دهد.
##########
## سابقه تاریخی
آیین نامه محصول شکست سیاست های مبتنی بر افزایش حقوق بدون ارزیابی در دهه های گذشته است. تجربه نارضایتی معلمان و افت کیفیت آموزشی، قانون گذار را بـه سمت نظام رتبه بندی سوق داده است.
##########
## تحلیل غایی
غایت نهایی، ارتقاء کیفیت آموزش عمومی است، نه صرفاً رضایت شغلی معلمان. رتبه بندی ابزار است، نه هدف؛ و هدف، بهبود خروجی نظام آموزشی است.
##########
## تحلیل اقتصادی حقوق
آیین نامه هزینه زا است، اما هزینه را هدفمند می کند. منابع مالی بـه جای توزیع یکنواخت، بـه سمت عملکرد بهتر هدایت می شود و اتلاف منابع کاهش می یابد.
##########
## تحلیل جامعه شناختی حقوق
این مقرره جایگاه اجتماعی معلم را بازتعریف می کند:
* معلم ممتاز، منزلت بالاتر
* معلم کم کار، پاسخگویی بیشتر
این امر می تواند بـه تفکیک درون گروهی معلمان منجر شود.
##########
## تحلیل فلسفی حقوق
آیین نامه بر فلسفه عدالت توزیعی مبتنی بر استحقاق استوار است، نه برابری مطلق. هرکس بـه اندازه شایستگی اش بهره مند می شود.
##########
## تحلیل انتقادی حقوقی (نقاط قوت و ضعف)
نقاط قوت:
* شفافیت معیارها
* پیوند حقوق و کیفیت
* پیش بینی حق اعتراض
نقاط ضعف:
* تمرکز بیش از حد تصمیم گیری
* خطر صوری شدن ارزیابی
* فشار روانی شغلی بر معلمان
##########
## تحلیل سیاست گذاری حقوقی
این آیین نامه نمونه سیاست گذاری تنظیمی ـ انگیزشی است که بـه جای دستور صرف، از مشوق مالی برای هدایت رفتار حرفه ای استفاده می کند.
##########
## تحلیل کاربردی برای وکلا
برای وکلا، این آیین نامه منبع مهم:
* دعاوی دیوان عدالت اداری
* اعتراض بـه ارزیابی ها
* مطالبه حقوق و مزایا
است. تمرکز دفاع باید بر:
* نقص تشریفات
* بی اعتباری مستندات ارزیابی
* نقض حق اعتراض
قرار گیرد.
