آیین نامه بند (ب) ماده 43 قانون برنامه هفتم پیشرفت مصوب 1405/02/06

آیین نامه بند (ب) ماده 43 قانون برنامه هفتم پیشرفت با موضوع بهبود محیط کسب و کار و افزایش رقابت پذیری در صنعت برق و افزایش سهم معاملات برق در بهابازار (بورس) انرژی مشتمل بر 7 ماده مصوب 1405/02/06

شناسنامه آیین نامه بند (ب) ماده 43 قانون برنامه هفتم پیشرفت:

شماره روزنامه رسمی: 23643
تاریخ روزنامه رسمی: 1405/03/10
شماره ابلاغ: 12033
تاریخ ابلاغ: 1405/02/22
مرجع تصویب: هیات وزیران
تاریخ تصویب: 06/02/1405

بیشتر بخوانید:
+ مجموعه مقررات برنامه هفتم توسعه
+ مقررات صنعت برق
+ موضوعات صنعت و تولید در آرای دیوان عدالت اداری        
+ موضوعات صنعت آب و برق در نظریات مشورتی

مقررات مرجع:
+ بند (ب) ماده 43 قانون برنامه هفتم پیشرفت:  وزارت نیرو مکلف است با بهبود محیط کسب و کار صنعت برق و افزایش رقابت پذیری در این صنعت و افزایش سهم معاملات برق در بهابازار (بورس) انرژی بـه گونه ای عمل نماید کـه با عرضه برق تولیدی نیروگاه های کشور تا پایان سال دوم برنامه، سهم معاملات مذکور را بـه حداقل سی درصد (30%) و در انتهای برنامه بـه حداقل شصت درصد (60%) از کل معاملات برساند.
آئین نامه اجرائی این بند با پیشنهاد وزارت نیرو و همکاری وزارتخانه های نفت و امور اقتصادی و دارایی و سازمان، ظرف سه ماه از لازم الاجرا شدن این قانون تهیه شده و بـه تأیید شورای اقتصاد و تصویب هیأت وزیران می رسد.

متن آیین نامه بند (ب) ماده 43 قانون برنامه هفتم پیشرفت:

ماده 1 ـ در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط بـه کار می روند:

1 ـ شرکت توانیر: شرکت مادر تخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران.

2 ـ مدیریت شبکه: شرکت مدیریت شبکه برق ایران.

3 ـ بهابازار (بورس): شرکت بورس انرژی ایران.

4 ـ عرضه کنندگان برق: شامل اشخاص حقوقی دارای مجوز از وزارت نیرو جهت تأمین و عرضه ی برق (ازجمله انرژی، ظرفیت و خدمات جانبی) در بازار عمده فروشی، بهابازار(بورس)، مصرف کننده ها یا سایر دارندگان مجوز معتبر از جمله کلیه نیروگاه ها اعم از حرارتی و تولید پراکنده و تجدیدپذیر و پاک متصل بـه شبکه (دولتی و خصوصی) و شرکت های خرده فروش برق، شرکت های کارور انرژی و تجمیع کنندگان می باشد.

5 ـ خدمات شبکه (ترانزیت) توزیع: استفاده از امکانات شبکه توزیع نیروی برق برای جابجایی برق از مبادی تولید بـه مبادی مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/8/12 شورای عالی انرژی کشور. 

6 ـ خدمات شبکه (ترانزیت) انتقال: استفاده از شبکه انتقال و فوق توزیع برق برای جابجایی برق از مبادی تولید بـه مبادی مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/8/12 شورای عالی انرژی کشور. 

7 ـ قانون مانع زدایی: قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق مصوب 1401.

8 ـ مشترکین یارانه ای: مشترکینی کـه بـه موجب مواد (3)، (6) و (7) قانون مانع زدایی و سایر مقررات، برق مورد نیاز خود را با تعرفه مخفف و کمتر از هزینه تأمین برق (نرخ تعیین شده در ماده (6) قانون مانع زدایی) دریافت می کنند.

9 ـ هزینه خرید برق: هزینه متوسط خرید هرکیلووات ساعت برق در بازار عمده فروشی برق ایران شامل هزینه خرید برق، خدمات جانبی، هزینه های سربار و هزینه سوخت نیروگاهی در دوره معین.

10 ـ ما بـه التفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانه ای: تعرفه ابلاغی مشترکین منهای هزینه خرید برق.

11 ـ بازار فیزیکی: بازاری در بستر بهابازار (بورس) کـه معاملات برق در آن از طریق سازوکارهای معاملاتی ناپیوسته، شامل قراردادهای دوجانبه و حراج در تمامی تابلوهای برق انجام می پذیرد.

12 ـ بازار مشتقه: بازاری در بستر بهابازار (بورس) کـه معاملات برق در آن از طریق سازوکارهای معاملاتی پیوسته و بـه صورت حراج رقابتی تمام الکترونیک در تمامی تابلوهای برق انجام می پذیرد. 

13 ـ تابلوی اول: تابلویی در بهابازار (بورس) کـه برای عرضه و تبادل برق میان عرضه کنندگان برق و مشترکین مشمول تا سقف مجاز مصرف بـه صورت بازار فیزیکی 
(حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه ایجاد شده است.

14 ـ تابلوی برق آزاد: تابلویی کـه در آن عرضه و تبادل برق در بهابازار (بورس) بـه صورت بازار فیزیکی (حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه انجام می شود و برق خریداری شده از طریق این تابلو مشمول اعمال قطع و محدویت در دوره ناترازی در ایام گرم سال و نیز دوره محدودیت سوخت در شبکه نمی شود.

15 ـ تابلوی برق سبز: تابلویی کـه در آن عرضه و تبادل برق تجدیدپذیر در بهابازار (بورس) بـه صورت بازار فیزیکی (حراج و قرارداد دوجانبه) یا بازار مشتقه انجام می شود و برق خریداری شده از طریق این تابلو مشمول اعمال قطع و محدویت در دوره ناترازی در ایام گرم سال و نیز دوره محدودیت سوخت در شبکه نمی شود. 

16 ـ شرکت توزیع: شرکت/ شرکت های توزیع نیروی برق.

17 ـ خرده فروش: شخص حقوقی دارای پروانه خرده فروشی برق از وزارت نیرو.

18 ـ گواهی صرفه جویی: گواهی صرفه جویی برق موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران کـه عرضه و تبادل آن در بازار بهینه سازی انرژی موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران انجام می شود و برق متعلق بـه آن مشمول اعمال قطع و محدودیت نمی شود.

19 ـ گواهی برق تجدیدپذیر: اوراق بهاداری کـه مؤید مالکیت دارنده آن بر مقدار مشخصی از برق تولید شده تجدیدپذیر طی دوره معین بر حسب کیلووات ساعت است کـه در بهابازار (بورس) انرژی ایران معامله می شود.

20 ـ مشترکین: تمامی مصرف کنندگان نهایی برق کـه دارای ان شعاب برق بوده و بـه شبکه برق متصل هستند.

ماده 2 ـ تمامی مشترکین با قدرت قراردادی یکصد و پنجاه (150) کیلووات و بیشتر موظفند دو ماه پس از ابلاغ این آیین نامه، با رعایت ماده (4) قانون مانع زدایی و آیین نامه اجرایی ماده مذکور موضوع تصویب نامه شماره 146796/ت61218ه ـ مورخ 1402/8/16 با اصلاحات بعدی، برق مورد نیاز خود را از طریق بهابازار (بورس) یا شرکت های خرده فروش دارای مجوز از وزارت نیرو تامین کنند. یک سال پس از ابلاغ این آیین نامه، مشترکین با قدرت قراردادی (30) کیلو وات و بیشتر مشمول این آیین نامه می شوند.

تبصره 1 ـ برق مشترکین موضوع این ماده تا سقف مصرف مجاز از طریق تابلوی اول و مازاد بر آن از طریق تابلوهای برق آزاد و سبز و گواهی های برق تجدیدپذیر و صرفه جویی تأمین می شود.

تبصره 2 ـ سقف مصرف مجاز مشترکین بـه صورت ماهانه و با اولویت استفاده از ظرفیت نیروگاه های پربازده بـه ویژه در زمان های اوج بار برق در تابلو اول توسط کارگروهی متشکل از وزارتخانه های نیرو و امور اقتصادی و دارایی یک ماه قبل تعیین می شود.

تبصره 3 ـ شرکت توزیع موظف است برق مورد نیاز مشترکین کمتر از سی (30) کیلو وات بر اساس مقررات ابلاغی وزارت نیرو تأمین نماید. مشترکین زیر سی (30) کیلو وات مجازند نسبت بـه خرید برق مورد نیاز خود از شرکت های خرده فروشی برق اقدام نمایند. 

تبصره 4 ـ در صورت عدم خرید برق مشترکین بالای (30) کیلو وات از سازوکارهای تعیین شده و تأمین برق این مشترکین از طریق شرکت های توزیع و یا برق منطقه ای، برق این مشترکین از طریق خرده فروش برنده شده در مناقصه شرکت های توزیع و یا برق منطقه ای، در بستر بهابازار (بورس) مطابق با ساز و کار ابلاغی وزارت نیرو تأمین می شود. خرده فروش موظف است برق مشترکین طرف قرارداد با خود را صرفاً از طریق ابزارهای قابل معامله در بهابازار (بورس) تأمین نماید.

تبصره 5 ـ بـه منظور افزایش رقابت و کشف منصفانه قیمت برق، مشترکین با قدرت قراردادی بیش از یک مگاوات مکلفند برق مصرفی خود را تا سقف مجاز مصرف از طریق بهابازار (بورس)، پیش از تحویل بـه صورت رقابتی در بازار مشتقه تأمین نمایند.

تبصره 6 ـ تولیدکنندگان (نیروگاه ها) مکلفند برق تولیدی خود را پیش از دوره تحویل و صرفاً از طریق ابزارهای قابل معامله در بهابازار (بورس) یا بازار عمده فروشی (مدیریت شبکه) برق با رعایت سهم تعیین شده در بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران عرضه و معامله نمایند.

تبصره 7 ـ بـه منظور یکپارچه سازی و ارتقای شفافیت در تمامی معاملات برق کشور، کلیه بسترهای ثبت و انجام معاملات و تخصیص برق باید صرفاً از طریق بهابازار (بورس) عملیاتی شوند. وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آیین نامه، بستر لازم برای ثبت و انجام معاملات برق در بهابازار (بورس) را فراهم سازد و پس از راه اندازی این بستر، اطلاعات مربوط بـه این معاملات را از طریق همان سامانه در اختیار مجموعه وزارت نیرو قرار دهد. چهارچوب و ساز و کار ثبت قراردادهای معاملاتی برق در سامانه بهابازار (بورس) با همکاری وزارتخانه های امور اقتصادی و دارایی و نیرو تدوین و ابلاغ می شود. 

ماده 3 ـ شرکت توانیر موظف است دو ماه پس از ابلاغ این آیین نامه، ساز و کار ثبت هزینه های برق را برای تمامی مشترکین در قالب "هزینه خرید برق" برای میزان برق تأمین شده توسط شرکت های توزیع و برق منطقه ای، "خدمات شبکه توزیع"، "خدمات شبکه انتقال" و "مابه التفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانه ای" فراهم کند. 

تبصره 1 ـ ردیف "خدمات شبکه انتقال" بـه حساب شرکت های برق منطقه ای و ردیف "خدمات شبکه توزیع" بـه حساب شرکت های توزیع واریز و صرف نگهداری، بهره برداری و جایگزینی شبکه انتقال و فوق توزیع و توزیع کشور می شود. ردیف "هزینه خرید برق" بـه حساب خرید برق شرکت های توزیع و برق منطقه ای جهت خرید برق واریز می شود.

تبصره 2 ـ ردیف مابه التفاوت اجرای مقررات/یارانه مشترکین یارانه ای بـه حساب شرکت توانیر واریز می شود.

تبصره 3 ـ در اجرای مفاد این ماده ، رعایت آیین نامه اجرایی ماده (4) قانون مانع زدایی موضوع تصویب نامه شماره 146796/ت61218هـ مورخ 1402/8/16 با اصلاحات بعدی، الزامی است.

تبصره 4 ـ تمامی تسویه حساب های مربوط بـه این ماده یک روزه انجام خواهد شد و بـه حساب ذی نفعان واریز می گردد.

ماده 4 ـ وزارت نیرو مکلف است ترتیبی اتخاذ نماید تا سهم هر یک از اجزای زنجیره تأمین (تولید، انتقال و توزیع) برق از مبدأ بـه تفکیک بـه حساب ذی نفعان واریز نماید. ساز و کار اجرایی این ماده یک ماه پس از ابلاغ این آیین نامه توسط وزارت نیرو برای تصویب بـه هیئت وزیران ارائه می شود. 

ماده 5 ـ شرکت توانیر از طریق مدیریت شبکه، شرکت های توزیع و برق منطقه ای موظف است برق خریداری شده از بهابازار (بورس) را با دریافت هزینه خدمات شبکه انتقال و توزیع مرتبط در نقطه مصرف تحویل نماید. 

تبصره 1 ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است از طریق اتاق پایاپای و سامانه بهابازار (بورس) ترتیبی اتخاذ نماید کـه هزینه های ثابت اعلامی وزارت نیرو شامل خدمات شبکه انتقال و توزیع، سوخت، مابه التفاوت اجرای مقررات، عوارض موضوع ماده (5) قانون حمایت از صنعت برق کشور مصوب 1394 و ماده (16) قانون جهش تولید دانش بنیان مصوب 1401، مالیات بر ارزش افزوده و سایر هزینه های ابلاغی وزارت نیرو برای تأمین برق، هنگام انجام معامله در بهابازار (بورس) از مشترکین و یا خرده فروش دریافت و بـه حساب سایر ذی نفعان واریز نماید. ترتیبات اجرایی این ماده حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آیین نامه توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت نیرو تدوین و ابلاغ می شود.

تبصره 2 ـ ساز و کار تضمین معاملات برق در بهابازار (بورس) و تولید و تحویل آن توسط وزارت نیرو با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه کشور و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران بـه نحوی تدوین و ابلاغ می شود کـه اطمینان لازم را برای فعالین بازار ایجاد نماید و مخاطرات ناشی از عدم ایفای تعهدات دولت و فعالین بازار را پوشش دهد. تا زمان ابلاغ ساز و کار مربوط، نرخ جبران خسارت عدم ایفای تعهدات شبکه و فعالین بازار برابر (4/1) متوسط نرخ تابلو در نماد مورد معامله در همان دوره مصرف می باشد.

ماده 6 ـ پس از ابلاغ این آیین نامه، تأمین برق کلیه متقاضیان جدید برق و نیز مشترکین متقاضی افزایش ظرفیت منوط بـه خرید و ارائه گواهی ظرفیت (توسط متقاضیان یا شرکت توزیع) بر اساس ضوابط ابلاغی وزارت نیرو می باشد. متقاضیان با قدرت قراردادی یک مگاوات و بیشتر مکلفند رأساً نسبت بـه تأمین گواهی ظرفیت از بهابازار (بورس) اقدام نمایند. برای متقاضیان کمتر از یک مگاوات، شرکت توزیع بـه نمایندگی از متقاضی اقدام بـه خرید گواهی ظرفیت از بهابازار (بورس) نموده و هزینه مربوط را از متقاضی دریافت می نماید. مشترکین جدید دارنده گواهی ظرفیت بـه میزان این گواهی ها از شمول برنامه های مدیریت مصرف معاف می شوند. برق مشترکین دارای گواهی ظرفیت از طریق تابلوی اول و با لحاظ تعرفه های ابلاغی تأمین می شود.

تبصره 1 ـ تحویل برق بـه متقاضیان و مشترکین موضوع این ماده صرفاً منوط بـه خریداری گواهی ظرفیت بوده و در سقف گواهی خریداری شده معادل مجاز می باشد. شرکت های توزیع و برق منطقه ای مکلفند برق این مشترکین را بـه میزان گواهی ظرفیت خریداری شده با لحاظ تعرفه های قانونی و بدون اعمال محدودیت تأمین نماید. تحویل برق مازاد بر ظرفیت خریداری شده در چهارچوب ضوابط تابلوهای برق آزاد و سبز و گواهی های برق تجدیدپذیر و صرفه جویی صورت می پذیرد.

تبصره 2 ـ کلیه نیروگاه هایی کـه نسبت بـه عرضه گواهی ظرفیت اقدام کرده اند، بـه میزان گواهی ظرفیت عرضه شده موظفند برق خود را در تابلوی اول یا بازار عمده فروشی برق عرضه نمایند.

تبصره 3 ـ برق کلیه متقاضیان انشعاب جدید برق و نیز مشترکین متقاضی افزایش ظرفیت در صورت عدم خرید گواهی ظرفیت، صرفاً از تابلوهای آزاد و سبز و گواهی های صرفه جویی و یا برق تجدیدپذیر قابل تأمین خواهد بود.

تبصره 4 ـ ساز و کار تضمین این ماده در ساز و کار موضوع تبصره (2) ماده (5) این آیین نامه پیش بینی و پیاده سازی خواهد شد. 

تبصره 5 ـ تأمین برق کلیه مشترکینی کـه تا قبل از ابلاغ این آیین نامه نسبت بـه خرید گواهی ظرفیت اقدام کرده اند و نیز سایر مشترکین موجود، متناسب با میزان گواهی ظرفیت قبلی و با لحاظ میزان تولید و تقاضای برق در سال 1404 تأمین خواهد شد. این مشترکین مجازند با خرید گواهی ظرفیت موضوع این ماده از شمول اعمال برنامه های مدیریت مصرف خارج شوند. میزان گواهی ظرفیت لازم برای خروج از برنامه های مدیریت مصرف با لحاظ میزان ناترازی برق در سال 1404 تا قبل از دوره اوج بار توسط وزارت نیرو ابلاغ می شود.

ماده 7 ـ شرکت های توزیع و برق منطقه ای مکلفند نسبت بـه تأمین برق مصارف بالاتر از الگوی مشترکین از طریق تابلوهای برق آزاد و یا سبز و یا بازار گواهی های صرفه جویی و برق تجدیدپذیر اقدام نمایند.

تبصره  ـ وزارت نیرو مکلف است حداکثر تا سه ماه پس از ابلاغ این آیین نامه نسبت بـه تدوین و ابلاغ الگوی مصرف برای کلیه مشترکین مطابق قوانین مربوط و نیز مشترکین تجاری و عمومی اقدام نماید.

معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف