اعسار چیست؟

اعسار یکی از مفاهیم مهم در حقوق ایران است که نقش زیادی در اجرای عدالت ایفا می کند. این اصطلاح زمانی به کار می رود که فردی توانایی پرداخت بدهی یا هزینه های دادرسی را ندارد. در این مطلب، سعی می کنیم به زبان ساده توضیح دهیم که اعسار چیست، چه انواعی دارد و چگونه می توان دادخواست اعسار داد. 

کسی که بتواند اعسار خود را ثابت نماید «معسر» نامیده می شود.

بیشتر بخوانید:

  

در ماده 1 قانون اعسار آمده است:

"معسر کسی است که به واسطه نداشتن مالی غیر از مستثنیات دین یا عدم دسترسی به مال خود، قادر به پرداخت بدهی خود نباشد."

به زبان ساده، اگر کسی پول یا مال کافی برای پرداخت بدهی اش نداشته باشد و نتواند از دارایی هایی که دارد استفاده کند (مثلاً چون مال توقیف شده یا دور از دسترس است)، می تواند خودش را "معسر" معرفی کند. شخص معسر میتواند برخی اموال مانند خانه محل سکونت، ابزار کار، و وسایل ضروری زندگی را برای خود نگهدارد. این اموال مستثنیات دین نام دارد.

بیشتر بخوانید: مستثنیات دین چیست؟

اعسار دو نوع اصلی دارد:

1. اعسار از پرداخت هزینه دادرسی

اگر کسی بخواهد دادخواستی به دادگاه بدهد (مثلاً برای شکایت از کسی یا گرفتن حق خود)، ولی نتواند هزینه های دادرسی را پرداخت کند، می تواند دادخواست اعسار از هزینه دادرسی بدهد. اگر دادگاه این اعسار را بپذیرد، فرد بدون پرداخت هزینه، دعوای خود را پیگیری می کند.

2. اعسار از پرداخت محکوم به (بدهی پس از صدور حکم)

اگر دادگاه، فردی را به پرداخت پول یا دیه محکوم کند و او نتواند پرداخت کند، می تواند دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به بدهد. در صورت پذیرش دادگاه، بدهی به صورت قسطی پرداخت می شود یا ممکن است اجرای حکم تا مدتی متوقف شود.

برای اینکه دادگاه اعسار را بپذیرد، فرد باید دادخواست اعسار بدهد و معمولاً نیاز به این مدارک دارد:

استشهادیه محلی (شهادت حداقل دو نفر از آشنایان که وضعیت مالی فرد را تأیید کنند)

مدارک مربوط به درآمد، هزینه ها و اموال (مانند فیش حقوقی، اجاره نامه، صورتحساب بانکی و…)

سایر مستندات مالی که نشان دهد فرد واقعاً توان پرداخت ندارد.

ثبت دادخواست اعسار در دفتر خدمات الکترونیک قضایی

بررسی دادگاه (ممکن است جلسه رسیدگی برگزار شود)

اگر دادگاه تشخیص دهد که فرد معسر است، رای به نفع او صادر می کند.

صرف نداشتن شغل یا ادعا کردن، برای اثبات اعسار کافی نیست.

اگر شخصی سابقه چک برگشتی یا بدهی زیاد داشته باشد، ممکن است به عنوان نشانه ای از اعسار در نظر گرفته شود.

در صورت رد اعسار، فرد موظف است دین خود را یکجا پرداخت کند.

جمع بندی

اعسار فرصتی است برای کسانی که واقعاً دچار مشکل مالی هستند و نمی توانند هزینه های قانونی یا بدهی های خود را پرداخت کنند. قانون گذار با پیش بینی این نهاد، تلاش کرده که هیچ کس به دلیل فقر مالی از دسترسی به عدالت محروم نشود.

اگر شما یا کسی از اطرافیان تان با مشکل مالی مواجه هستید، مشورت با یک وکیل متخصص در امور اعسار می تواند کمک زیادی به شما کند.