دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران مصوب 1404/10/24
دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران مصوب 1404/10/24 بانک مرکزی
شناسنامه دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران:
شماره ابلاغ: 04/114308
تاریخ ابلاغ: 1404/05/16
مرجع تصویب: بانک مرکزی
تاریخ تصویب: 1404/05/16
بیشتر بخوانید:
موضوعات بانکی در آراء وحدت رویه قضایی
موضوعات ارزی در آراء دیوان عدالت داری
متن شناسنامه دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران :
پیرو بخشنامه شماره 114308/04 مورخ 16/05/1404، موضوع ابلاغ اصلاحیه «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران» ضمن اشاره بـه تصویب نامه شماره 172076/ت65236ه مورخ 10/10/1404 هیئت محترم وزیران (موضوع آئین نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم) و تکالیف قانونی مصرح در آیین نامه اجرایی مواد (5) و (6) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز بـه اطلاع می رساند؛ در راستای اجرا و حمایت از سیاست های معیشتی دولت، ایجاد ثبات اقتصادی و به منظور تسهیل تجارت خارجی، تشویق صادرکنندگان و افزایش عرضه ارز برای تأمین حداکثری منابع ارزی مورد نیاز برای واردات کالا و خدمات بـه کشور، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فرآیندهای اجرایی لازم جهت تسهیل و یکپارچه سازی بستر معاملات خرید و فروش گروه اول و دوم در سامانه معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران را با تغییراتی در دستورالعمل های ضمیمه بخشنامه صدرالذکر، مورد بازنگری و اصلاح مجدد قرار داده است.
با عنایت بـه اصلاحات انجام شده، ویرایش جدید "دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران" و "شرایط نامه حقوقی سامانه ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران"، "شرایط نامه معاملات موسسه اعتباری متقاضی خرید در سامانه ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران" و "شرایط نامه معاملات موسسه اعتباری متقاضی فروش در سامانه ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران" جهت اطلاع و اقدام ارسال می گردد.
ضمن الزام بـه رعایت سایر ضوابط و مقررات ارزی در اجرای این بخشنامه و تأکید بر اجرای دقیق دستورالعمل های ارسالی، مقتضی است مراتب را بـه کلیه شعب و واحدهای ارزی ذی ربط ابلاغ و بر حسن اجرای آن نیز نظارت نمایند.
اداره تدوین مقررات ارزی
دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران»
در راستای اجرای جزء (10) بند (ب) ماده (4)، بند (الف) ماده (44) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و جزء (2) بند (الف) ماده (11) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت مصوب 18/04/1403، «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران» بـه شرح زیر تصویب می گردد.
بخش اول) تعاریف و کلیات
ماده 1) اصطلاحات و واژگان بهکار رفته در این دستورالعمل دارای معانی مشروح زیر است:
1 ـ بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛
2 ـ مرکز مبادله: شرکت مرکز مبادله ارز و طلای ایران (سهامی خاص)؛
3 ـ مؤسسه اعتباری: بانک و مؤسسه اعتباری غیربانکی کـه دارای اجازه نامه عملیات ارزی از بانک مرکزی یا دارای مجوز خاص از بانک مرکزی است؛
4 ـ متقاضی فروش: بانک مرکزی، صادرکننده، سرمایه گذار خارجی و سایر اشخاصی کـه بـه تشخیص بانک مرکزی واجد صلاحیت فروش ارز هستند؛
5 ـ متقاضی خرید: بانک مرکزی، واردکننده و سایر اشخاصی کـه حسب مقررات ارزی بانک مرکزی و این دستورالعمل واجد صلاحیت خرید ارز بوده و دارای تخصیص معتبر از محل تأمین ارز مرکز مبادله ارز و طلا هستند؛
6 ـ معامله غیرمستقیم: معامله ارزی فیمابین متقاضی خرید و فروش بـه شرح بخش دوم این دستورالعمل؛
7 ـ معامله مستقیم: معامله ارزی فیمابین متقاضی خرید و فروش گروه دوم بـه شرح بخش سوم این دستورالعمل؛
8 ـ سامانه: سامانه معاملاتی ارز تجاری مرکز مبادله؛
9 ـ جلسه معاملاتی: بازه زمانی در روز است کـه سفارش گذاری و تطابق سفارش ها در آن انجام می شوند؛
10 ـ نماد معاملاتی: مشخصات ارز مورد معامله؛
11 ـ مجوز: درخواست خرید/فروش ثبت شده در سامانه توسط متقاضی خرید/ متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری.
12 ـ سفارش: سفارش خرید/فروش ثبت شده در هسته معاملات سامانه.
13 ـ زمان تحقق معامله: زمانی است کـه سفارش خرید با یک یا چند سفارش فروش منطبق و معامله منعقد می شود.
14 ـ پایاپای: فرآیندی است کـه در نتیجه آن، خالص عملیات خرید و فروش ارز هر مؤسسه اعتباری بـه صورت بدهکار یا بستانکار مشخص می شود.
15 ـ حساب واسط: حساب مرکز مبادله است کـه جهت تسویه ریالی مبلغ و کارمزد معاملات موضوع این دستورالعمل استفاده می شود.
ماده 2 ـ واردکنندگان دارای مجوز معتبر از محل تأمین "مرکز مبادله ارز و طلا گروه اول و گروه دوم" باید بـه عنوان متقاضی خرید از طریق مؤسسه اعتباری در بستر مرکز مبادله اقدام بـه تأمین ارز نمایند.
ماده 3 ـ صادرکنندگان، سرمایه گذاران خارجی، دارندگان ارزهای قابل عرضه تحت سرفصل های فروش ارز از محل مازاد پروانه صادراتی، پیش دریافت ارزی و سایر سرفصل های مورد تأیید بانک مرکزی در چارچوب مقررات ناظر بر برگشت ارز حاصل از صادرات و سایر مقررات مرتبط، می توانند بـه عنوان متقاضی فروش، از طریق مؤسسه اعتباری، ارز خود را در بستر مرکز مبادله بـه فروش رسانند.
ماده 4 ـ بانک مرکزی می تواند در سامانه بـه صورت مستقیم یا غیرمستقیم (از طریق مؤسسه اعتباری) بـه عنوان متقاضی خرید یا متقاضی فروش اقدام بـه خرید و فروش ارز نماید.
ماده 5 ـ مؤسسه اعتباری بـه عنوان کارگزار متقاضی خرید و متقاضی فروش میتواند در سامانه اقدام بـه خرید و فروش ارز نماید.
بخش دوم) معاملات غیرمستقیم
فصل اول) وظایف و تعهدات
ماده 6 ـ مؤسسه اعتباری طبق ضوابط بانک مرکزی حداکثر بـه میزان «مانده ارز تحویل شده بـه خود» توسط متقاضی فروش، تحت نماد مندرج در سامانه، مجاز بـه سفارش گذاری برای فروش است.
ماده 7 ـ سقف سفارش گذاری برای خرید ارز تا سقف «مانده مجوز خرید صادر شده توسط بانک مرکزی به علاوه کارمزدهای ارزی نقل و انتقال و تبدیلات ارزی» مشروط بـه تأمین ریال ارزش معامله و کارمزدهای متعلقه در کیف پول ریالی مؤسسه اعتباری است.
ماده 8 ـ متقاضی خرید مکلف است پس از وصول حواله ارزی توسط ذی نفع نهایی، دریافت ارز را طی 24 ساعت کاری ثبت و تأیید نماید.
ماده 9 ـ مؤسسه اعتباری با اخذ مجوز فروش ارز در سامانه موجود بودن ارز را ضمانت نموده و در صورت تطابق سفارش فروش، متعهد بـه کارسازی ارز موضوع معامله است. تمامی مسئولیت های ناشی از مغایرت، عدم موجودی ارز بـه میزان اعلامی و عدم کارسازی ارز برعهده مؤسسه اعتباری است.
ماده 10 ـ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید مکلف است امکان انتقال ارز بـه حساب ذینفع نهایی را تا پیش از سفارش گذاری، بررسی و حصول اطمینان نماید. سفارش گذاری در سامانه بـه منزله تأیید و احراز شرایط کارسازی حواله ارزی موضوع معامله تلقی شده و مؤسسه اعتباری متقاضی خرید متعهد بـه کارسازی وجه بـه ذینفع نهایی است.
ماده 11 ـ مؤسسه اعتباری موظف است پس از کارسازی حواله ارزی موضوع معامله، پرداخت وجه را وفق ضوابط ابلاغی ثبت و اعلام نماید.
فصل دوم) فرآیند معامله
ماده 12 ـ معاملات با رعایت ضوابط این دستورالعمل، از طریق سامانه انجام و سفارش گذاری در هر نماد معاملاتی صرفاً در دامنه مجاز نوسان قیمت ارز و میزان اضافه ارزش انجام میشود.
ماده 13 ـ مؤسسه اعتباری مجاز است تا سقف مانده مجوز فروش در سامانه اقدام بـه سفارش گذاری برای فروش نماید. پس از سفارش گذاری، معادل ارز سفارش از مجوز تا پایان جلسه معاملاتی مسدود میشود.
ماده 14 ـ مؤسسه اعتباری موظف است پیش از سفارش گذاری برای خرید در سامانه، معادل ریالی ارزش معامله بر اساس قیمت سفارش هر نماد معاملاتی، کارمزدهای متعلقه و اضافه ارزش را در کیف پول ریالی خود تأمین نماید. پس از سفارش گذاری، وجه مذکور در کیف پول ریالی مؤسسه اعتباری تا پایان جلسه معاملاتی مسدود می شود.
ماده 15 ـ لغو سفارش صرفاً تا پیش از پایان مهلت سفارش گذاری امکان پذیر است.
ماده 16 ـ الگو و نحوه تطابق سفارش ها براساس شیوه نامه ای کـه بـه تصویب کمیسیون ارز می رسد، انجام میشود.
فصل سوم) پایاپای و تسویه
ماده 17 ـ مرکز مبادله، اطلاعات معامله را پس از تطابق سفارش ها در اختیار مؤسسه اعتباری قرار می دهد.
ماده 18 ـ در صورت تطابق سفارش و تحقق معامله، وجه ریالی مسدود شده در کیف پول ریالی مؤسسه اعتباری پس از کسر کارمزدهای ریالی تعیین شده بـه حساب متقاضی فروش منتقل می شود.
ماده 19 ـ اتاق پایاپای نسبت بـه محاسبه و پایاپای سازی تعهدات ارزی متقابل مؤسسات اعتباری نسبت بـه یکدیگر اقدام می نماید و مراتب را جهت تسویه و کارسازی بـه مؤسسات اعتباری اعلام می کند. در این صورت کیف ارزی معاملات مؤسسه اعتباری در اتاق پایاپای بـه میزان وجه معامله، بدهکار یا بستانکار می شود.
ماده 20 ـ درصورت بدهکاری مؤسسه اعتباری بر اساس عملیات اتاق پایاپای آن مؤسسه موظف است حداکثر ظرف مدت ده (10) روز کاری پس از روز پایاپای، مبلغ ارز را بر اساس توافق طرفین بـه حساب اعلامی مؤسسه اعتباری متقاضی خرید کارسازی (منظور از کارسازی، صدور دستور پرداخت است.) نموده و وفق ضوابط ابلاغی در سامانه درج نماید. مؤسسه اعتباری متقاضی خرید نیز موظف است دریافت ارز را وفق ضوابط ابلاغی تأیید/رد نماید.
تبصره) مسئولیت کلیه تبعات ناشی از عدم اعتبار حساب مقصد معرفی شده برعهده مؤسسه اعتباری متقاضی خرید است.
ماده 21 ـ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید موظف است حداکثر ظرف مدت ده (10) روز کاری از زمان تحقق معامله نسبت بـه کارسازی مبلغ حواله بـه حساب معرفی شده توسط متقاضی خرید اقدام نماید و از زمان کارسازی وفق ضوابط ابلاغی پس از آن در سامانه ثبت و اعلام نماید. درصورتی که مبلغ تأمین ارز ناشی از نتیجه پایاپای بـه عهده سایر مؤسسات اعتباری باشد، مدت کارسازی مزبور حداکثر بیست (20) روز کاری از زمان تحقق معامله خواهد بود.
تبصره ـ مؤسسات اعتباری مکلفند ضمن تأیید و امضای توافق نامه با مرکز مبادله، هرگونه اختیار و اجازه لازم را در خصوص موضوع این ماده بـه مرکز مبادله اعطاء نمایند.
ماده 22 ـ سازوکار پایاپای براساس شیوه نامه ای کـه بـه تصویب کمیسیون ارز می رسد، انجام میشود.
بخش سوم) معاملات مستقیم
فصل اول) فرآیند انجام معامله
ماده 23 ـ متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری متقاضی فروش نسبت بـه ثبت مجوز فروش ارز در سامانه اقدام می نماید.
ماده 24 ـ متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، اقدام بـه ثبت مجوز خرید ارز در سامانه می نماید.
ماده 25 ـ متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، موظف است پیش از سفارش گذاری برای خرید در سامانه، ارزش معامله مشتمل بر ارزش سفارش ارز در هر نماد معاملاتی و کارمزد ریالی مربوطه را در کیف پول ریالی خود نزد مرکز مبادله تأمین نماید. پس از سفارش گذاری، وجه مذکور در کیف پول ریالی تا زمان تأیید دریافت ارز توسط متقاضی خرید مسدود میشود.
ماده 26 ـ متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، نسبت بـه سفارش گذاری، در سامانه اقدام می نماید. در زمان سفارش گذاری باید شماره مجوز متقاضی فروش را ثبت نماید.
ماده 27 ـ متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری متقاضی فروش با مشاهده سفارش متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، با قبول شرایط درج شده توسط متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، نسبت بـه تأیید آن اقدام می نماید.
ماده 28 ـ متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری متقاضی فروش با مشاهده اطلاعات سفارش ثبت شده از جمله مبلغ ارز و نرخ ارز، نسبت بـه تأیید سفارش اقدام می نماید. در پایان نشست معاملاتی، معامله تحقق می یابد.
فصل دوم) تسویه
ماده 29 ـ بعد از تحقق معامله، متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری متقاضی فروش باید نسبت بـه کارسازی وجه در بازه زمانی مورد توافق و ثبت آن در سامانه اقدام نماید.
ماده 30 ـ با تأیید دریافت ارز توسط متقاضی خرید/ مؤسسه اعتباری متقاضی خرید، ریال معامله از حساب مرکز مبادله بـه حساب اعلامی توسط متقاضی فروش واریز و تعهد صادرکننده رفع خواهد شد و پس از طی فرآیند های تعریف شده در سامانه های ارزی، مجوز ترخیص کالا برای متقاضی خرید (کد ساتا در سامانه سمتاک) صادر خواهد شد.
ماده 31 ـ در هر مرحله از معامله قبل از تأیید نهایی دریافت ارز توسط متقاضی خرید، امکان انصراف از معامله و لغو آن با توافق طرفین معامله امکان پذیر خواهد بود.
ماده 32 ـ تاریخ معامله در سامانه بـه عنوان تاریخ تأمین ارز و تاریخ تأیید دریافت ارز توسط متقاضی خرید بـه عنوان تاریخ صدور حواله تلقی می شود.
ماده 33 ـ مسئولیت و ریسک های مترتب بر انجام معاملات مستقیم کاملاً متوجه متقاضی خرید و متقاضی فروش است.
بخش چهارم) کارمزدها
ماده 34 ـ حداکثر میزان کارمزدهای نقل و انتقالات و تبدیلات ارزی و کارمزدهای ریالی ارائه خدمات عاملیت و کارگزاری مؤسسات اعتباری در معاملات مستقیم و غیرمستقیم توسط بانک مرکزی اعلام می شود.
ماده 35 ـ در معاملات غیرمستقیم کارمزدهای ناشی از نقل و انتقال و تبدیلات ارزی بـه عهده متقاضی خرید است کـه بـه صورت ارزی محاسبه، بـه سفارش اضافه و به صورت ارزی تسویه می شود.
ماده 36 ـ کارمزد مرکز مبادله بابت هر معامله اعم از مستقیم و غیرمستقیم توسط هیأت عامل بانک مرکزی تعیین و ابلاغ می شود.
تبصره ـ معاملات بانک مرکزی مشمول کارمزدهای موضوع این ماده نیست.
بخش پنجم) مقام ناظر بازار
ماده 37 ـ مقام ناظر بر عملیات مرکز مبادله، «اداره پایش بازار ارز» بانک مرکزی است. تفکیک وظایف کمیته مدیریت بازار ارز، ناظر و مجری (مرکز مبادله)، مشتمل بر تعیین دامنه نوسان روزانه قیمت، انتشار نرخ ارز، نحوه محاسبه قیمت پایانی، بازه زمانی و تعداد جلسه معاملاتی، ایجاد/لغو محدودیت خرید و فروش مؤسسات اعتباری و بازرگانان در سامانه، جلوگیری از تطبیق سفارش ها حسب شرایط بازار و ضرورت، تعیین سقف مجاز خرید و فروش در سامانه، دستور توقف انجام معامله در یک یا چند نماد معاملاتی و یا تمامی معاملات و سایر موارد، بـه موجب شیوه نامه ای است کـه بـه تصویب کمیسیون ارز بانک مرکزی می رسد.
ماده 38 ـ مرکز مبادله می تواند در صورت وقوع بروز اختلالات فنی و سامانه ای با هماهنگی با مقام ناظر، انجام معامله در یک یا چند نماد معاملاتی و یا تمامی معاملات را بـه مدت محدود یا نامحدود، متوقف نماید.
ماده 39 ـ هرگونه تغییر در جلسه معاملاتی، توسط مرکز مبادله اطلاع رسانی می شود.
ماده 40 ـ مرکز مبادله می تواند در صورت وقوع اشتباه یا خطای معاملاتی ناشی از اشکال فنی سامانه، سفارش های ثبت شده در سامانه را حذف یا از تطابق آنها با یکدیگر جلوگیری نماید.
ماده 41 ـ بانک مرکزی با تعیین ضوابط ناظر بر بدهی مؤسسات اعتباری در پایاپای، میتواند سفارش گذاری توسط مؤسسه اعتباری در سامانه را محدود و یا مسدود نماید.
بخش ششم) سایر موارد
ماده 42 ـ متقاضی خرید و متقاضی فروش/ مؤسسه اعتباری مکلف است قبل از انجام معامله، تمام تعهدنامه ها و قراردادهای مربوط بـه معاملات را تأیید و امضا نماید.
ماده 43 ـ مرکز مبادله و اشخاص مشمول این دستورالعمل (مؤسسه اعتباری، متقاضی خرید و متقاضی فروش) متعهد و ملتزم بـه رعایت کلیه قوانین و مقررات جاری کشور و ضوابط ابلاغی بانک مرکزی هستند.
دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران مشتمل بر (43) ماده و (3) تبصره وفق رأی شماره 29/16 مورخ 20/10/1404 کمیسیون ارز بانک مرکزی بـه تصویب رسید.
