سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل مصوب 1404/05/15
سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل موضوع بند (ب) آیین نامه 9 ماده 58 قانون احکام دائمی کشور مشتمل بر 18 ماده مصوب 1404/05/15 کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیر عامل کشور
شناسنامه سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل:
شماره روزنامه رسمی:
تاریخ روزنامه رسمی:
شماره ابلاغ: 1/3121/ک 160
تاریخ ابلاغ: 1404/05/15
مرجع تصویب: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیر عامل کشور
تاریخ تصویب: 1404/05/15
بیشتر بخوانید:
+ مقررات پدافند
+ موضوعات امنیتی، نظامی و انتظامی در آرای وحدت رویه قضایی
+ موضوعات امنیتی، نظامی و انتظامی در آرای دیوان عدالت
+ موضوعات نظامی، امنیتی و انتظامی در نظریات مشورتی
+ مقررات برنامه هفتم پیشرفت
متن سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل:
به استناد تبصره 1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوب مجلس شورای اسلامی – نود و هفتمین جلسه کارگروه دائمی پدافند غیرعامل کشور در تاریخ 1404/05/07 تشکیل گردید و در اجرای ماده 58 قانون احکام دائمی کشور، مصوب 1395 مجلس شورای اسلامی، پیشنهاد سازمان پدافند غیرعامل کشور در موضوع سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل را بررسی و به شرح زیر تصویب نمود:
مقدمه
مردم، پایه اصلی پایداری ملی و محور هر گونه تحول و استقامت در برابر تهدیدات هستند و مردمی سازی پدافند غیرعامل به عنوان یک اصل بنیادین، مستلزم آموزش همگانی و ارتقاء سطح آگاهی عمومی در زمینه اصول و ضوابط پدافند غیرعامل است . آموزش همگانی، نقش کلیدی در کاهش آسیب پذیری اجتماعی، افزایش آمادگی عمومی و تقویت تاب آوری ملی ایفاء می کند.
در اجرای تدابیر فرماندهی معظم کل قوا (مدظله العالی) و در چارچوب بند هفتم سیاست های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل مبنی بر فرهنگ سازی و آموزش عمومی در زمینه به کارگیری اصول و ضوابط پدافند غیرعامل در بخش دولتی و غیردولتی، تهیه مواد درسی در سطوح مختلف آموزشی و توسعه تحقیقات در زمینه پدافند غیرعامل و همچنین با استناد به مأموریت مندرج در قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور که ارتقای آموزش و پایداری ملی را از اهداف اصلی این سازمان معرفی کرده است و در اجرای ماده 58 قانون احکام دائمی توسعه کشور که دستگاه های اجرایی را مکلف به آموزش عمومی مردم برای پیشگیری و کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می نماید، این دستورالعمل در اصلاح و تکمیل بند (ب) آیین نامه اجرایی ماده 58 قانون احکام دائمی، مصوبه شماره 160/1/1040 مورخ 1397/07/07 کمیته دائمی، تدوین گردیده است.
ماده 1 – تعاریف، اصطلاحات و اختصارات مندرج در این آیین نامه در معانی مشروح مربوط زیر به کار می رود:
1) کارگروه دائمی: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور
2) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور
3) قانون تشکیل: قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور
5) دستگاه اجرایی: کلیه دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 29 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران .
6) آموزش همگانی پدافند غیرعامل: به مجموعه ای از برنامه های آموزشی، فرهنگی و رسانه ای گفته می شود که با هدف افزایش آگاهی، درک، مهارت و آمادگی آحاد مردم در برابر تهدیدها و مخاطرات غیرطبیعی تدوین و از سوی دستگاه های مشمول این سند اجرا می شود. این آموزش ها با تأکید بر کاهش آسیب پذیری جامعه، ارتقای فرهنگ پایداری ملی و افزایش تاب آوری ملی در برابر تهدیدهای متنوع شامل تهدیدهای نظامی، سایبری، زیستی، شیمیایی، پرتوی، ترکیبی و تهدیدهای نوپدید ارائه می گردد . این نوع آموزش ، مفاهیم و مهارت های پایه ای پدافند غیرعامل را در سطح جامعه نهادینه کرده و مردم را به عنوان یک عنصر کلیدی در حفظ پایداری و انسجام ملی توانمند می سازد.
7) پدافند غیرعامل: مجموعه اقدامات غیرمسلحانه که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود.
8) تاب آوری ملی: به توانایی یک نظام یا جامعه در معرض مخاطرات، برای ایستادگی، تحمل و سازگاری در برابر حوادث و سوانح و بازتوانی و بازسازی موثر و به موقع جامعه آسیب دیده گفته می شود.
9) سازمان مردم نهاد (سمن) : نهادهای عمومی غیردولتی دارای مجوز قانونی که با هدف مشارکت اجتماعی در حوزه های آموزش، امداد، آگاه سازی و فرهنگ سازی فعالیت می کنند.
ماده 2 – هدف
هدف از تدوین این آیین نامه ، تبیین سیاست ها، اصول و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل به منظور ارتقاء سطح آگاهی عمومی، کاهش آسیب پذیری اجتماعی، افزایش آمادگی و تاب آوری ملی در برابر تهدیدات غیرطبیعی و تحقق مردمی سازی پدافند غیرعامل در چارچوب بند (ب) آئین نامه ماده 58 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و سایر اسناد بالادستی مرتبط می باشد.
ماده 3 – اسناد بالادستی مرتبط
1) رهنمودها، منویات و تدابیر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در حوزه پدافند غیرعامل و جهاد تبیین به ویژه در زمینه دشمن شناسی،
2) سیاست های کلی نظام در موضوع پدافند غیرعامل ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی)
3) قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور
4) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور
5) ماده 58 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و آیین نامه اجرایی آن
6) ماده 102 قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (1407-1403)
7) مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص آموزش های عمومی و فرهنگی
ماده 4 – حوزه شمول
این دستورالعمل برای کلیه دستگاه های اجرایی لشکری و کشوری، بخش های دولتی و عمومی غیردولتی لازم الاجراست.
تمشیت و راهبری اجرای آن در نیروهای مسلح (با رعایت مفاد این مصوبه) از طریق شورای راهبردی پدافند غیرعامل نیروهای مسلح انجام می شود.
تبصره - به منظور پوشش جامع آموزش های عمومی پدافند غیرعامل، کلیه دستگاه های اجرایی مشمول و شرکت های مادرتخصصی که مسئولیت راهبری، تنظیم گری یا نظارت بر بخش خصوصی را بر عهده دارند، مکلفند با هدایت سازمان، الزامات آموزشی مصوب را به شرکت ها، مؤسسات و واحدهای بخش خصوصی تحت پوشش خود ابلاغ و بر اجرای آن نظارت نمایند.
ماده 5 – اهداف آموزش همگانی پدافند غیرعامل
1) افزایش سطح آگاهی عمومی نسبت به تهدیدات نظامی، زیستی، سایبری، شیمیایی، شناختی و ترکیبی برای ارتقای آمادگی ملی و ترویج رویکرد پیشگیرانه،
2) توسعه مهارت های فردی و جمعی جهت مقابله با بحران ها و مدیریت پیامدهای تهدیدات موضوع پدافند غیرعامل از طریق آموزش عملی و مانورهای تمرینی
3) نهادینه سازی فرهنگ پدافند غیرعامل در رفتار و سبک زندگی روزمره با هدف تبدیل مفاهیم پدافند غیرعامل و دفاعی به باور ذهنی و ایجاد رفتار جمعی
4) توانمندسازی شبکه های ارتباطی و رسانه ای در هدایت افکار عمومی و مقابله با جنگ روانی و تهدیدات شناختی،
5) ارتقای مشارکت مردمی و سرمایه اجتماعی با جذب گروه های مردمی، جوانان، زنان و سایر.
ماده 6 – اصول پدافند غیرعامل آموزش همگانی
1) هویت محوری و ایمان پایه: پایبندی به هویت ملی و اسلامی، تلفیق آموزه های دینی با مفاهیم پدافند غیرعامل و تحکیم ارزش های انقلابی، جهادی و دفاع از میهن.
2) فرهنگ سازی و تاب آوری اجتماعی: ترویج روحیه ایثار، مقاومت، خودکفایی و مسئولیت پذیری جمعی به عنوان بخشی از سبک زندگی اجتماعی با هدف تقویت سرمایه اجتماعی و پایداری ملی .
3) جامعیت و فراگیری: پوشش همه اقشار جامعه و گروه های سنی، با مشارکت خانواده ها، نهادهای مردمی و بسیج اجتماعی در برابر انواع تهدیدات
4) کارآمدی، جذابیت و اثربخشی: طراحی آموزش ها متناسب با ویژگی های مخاطبان (سن، تحصیلات، نیاز) استفاده از روش های نوآورانه، جذاب و کاربردی، همراه با نظام ارزیابی مستمر.
5) پیوستگی و استمراری: برنامه ریزی منسجم، منظم و مداوم در نظام های آموزشی، فرهنگی، رسانه ای و اجرایی هدف نهادینه سازی مفاهیم پدافند غیرعامل.
6) هم افزایی و هماهنگی نهادی: تقویت تعامل میان دستگاه های آموزشی، فرهنگی، رسانه ای و نهادهای مردمی برای انسجام در سیاست گذاری، تولید محتوا و اجرای برنامه ها.
7) روزآمدی و انطباق با تهدیدات نوین: انعطاف پذیری در برنامه ها و محتوا و بهره گیری از رسانه های نوین و فناوری های آموزشی .
8) تمرکز بر نسل جوان: طراحی و اجرای آموزش های هدفمند برای جوانان و نوجوانان به عنوان گروه های راهبردی در ارتقاء تاب آوری و امنیت ملی آینده کشور
9) نهادینه سازی در نظام های آموزشی: الزام به درج مفاهیم پدافند غیرعامل در محتوای درسی، فوق برنامه، فعالیت های پرورشی و دوره های آموزشی رسمی و غیررسمی کشور.
ماده 7 – راهبردهای عملیاتی و اجرایی آموزش همگانی پدافند غیرعامل
1) افزایش سطح آگاهی عمومی مردم نسبت به پدافند غیرعامل از طریق:
1 – 1 -تولید محتوی روزآمد بر اساس تهدیدات؛ مخاطرات و حوادث متصور با استفاده از رسانه های جمعی،
2 – 1 –اولویت بندی بومی و منطقه ای محتوی تولید شده با استفاده از مراکز فرهنگی اجتماعی محلی،
3 – 1 –افزایش سواد رسانه ای مردم با استفاده از سامانه های آموزش مجازی و فضای مجازی با هدف تقویت قدرت تحلیل اطلاعات، مقابله با شایعه، عملیات روانی و تهدیدات نرم.
4 – 1 –ایجاد شبکه آموزش گران بومی برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به زبان ساده و بومی شده در سطح جامعه.
5 – 1 –تاکید بر تمرین و آزمون های فردی و جمعی محلی به موازات آموزش های نظری با ایجاد نشاط و علاقمندی در کسب آموزش های جدید پدافند غیرعامل و ایجاد مهارت ها.
2) حفظ و ارتقای مهارت های فردی و جمعی برای مقابله با بحران و کاهش پیامدها از مسیر:
1 – 2 – آموزش و ترویج پیش کنشگری فردی و جمعی و آمادگی اذهان عمومی برای رویارویی با مخاطرات و حوادث با استفاده از تمرینات و رزمایش های فردی و جمعی محلی، بسته های آموزشی خانوادگی.
2 – 2 – ارتقای مشارکت مردمی در تولید و ترویج محتوای آموزشی با بهره گیری از گروه های داوطلب، معلمان و مربیان محلی .
3 – 2 – افزایش مشارکت مردم در امر دفاع غیرنظامی با تاکید بر مردمی سازی آموزش های پدافند غیرعامل
4 – 2 – اجتناب از مفاهیم تخصصی یا پیچیده و تدوین آموزش ها به زبان ساده، روان و قابل فهم برای عموم مردم
3) ارتقاء تاب آوری و مسئولیت پذیری اجتماعی از مسیر:
1 – 3 – تقویت تاب آوری اجتماعی و انسجام ملی به منظور پایداری روانی و همبستگی عمومی با ایجاد هماهنگی های جمعی بین نهادهای مردمی
2 – 3 – اولویت گذاری گروه های آسیب پذیر جامعه مانند کودکان، سالمندان و افراد دارای نیازهای خاص و آموزش های ویژه برای گروه های آسیب پذیر.
4) نهادینه سازی فرهنگ پدافند غیرعامل و رفتار و سبک زندگی مردم از مسیر:
1 – 4 – تلفیق آموزه های فرهنگی، دینی، ملی و انقلابی در محتوای آموزشی پدافند غیرعامل با هدف تقویت هویت ایرانی – اسلامی، انسجام ملی، روحیه جهادی و مسئولیت پذیری.
2 – 4 – طراحی محتوای آموزش های کاربردی پدافند غیرعامل متناسب با سن، جنس، تحصیلات، سبک زندگی، محل سکونت و میزان درگیری با مخاطرات و تهدیدات به ویژه برای مناطق مرزی و مجاور با مراکز و تأسیسات پرخطر
3 – 4 – تطبیق برنامه های آموزشی با اسناد بالادستی و الزامات راهبردی و رعایت هماهنگی کامل با قوانین و مقررات پدافند غیرعامل.
4 – 4 –بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی از جمله سکو (پلتفرم) های تعاملی، واقعیت مجازی، بازسازی و روایت محوری و نرم افزارهای کاربردی تلفن همراه.
5 – 4 –ایجاد و گسترش شبکه های بومی و آموزش گران محلی با بهره گیری از ظرفیت نیروهای بسیجی، سازمان های مردم نهاد و موسسات فرهنگی و هنری.
5) ارتقای نظام جامع ارزیابی و پایش مستمر و روزآمدسازی آموزش های عموم مردم از مسیر:
1 – 5 – ایجاد نظام پایش و ارزیابی علمی با شاخص های کمی و کیفی و به روزرسانی مستمر محتوای آموزشی بر اساس بازخورد مخاطبان.
2 – 5 – نظام مند سازی نظارت و ارزیابی مردمی با استفاده های رسانه های جمعی
3 – 5 – بهره گیری از متخصصان، نخبگان و صاحب نظران آموزشی در تولید محتوای آموزشی روزآمد و متناسب با تهدیدات و مخاطرات نوین.
4 – 5 – بهره گیری مناسب از رسانه جمعی صدا و سیما به عنوان رسانه رسمی و فراگیر در کشور و استانها.
ماده 8 – سیاست های آموزش همگانی پدافند غیرعامل
الف ) سیاست های ایجابی
1) تولید محتوای به روز بر اساس الگوی نوشونده تهدیدات دشمن: طراحی آموزش ها بر اساس آخرین سناریوی تهدیدهای نظامی، زیستی، سایبری، شیمیایی و سایر
2) تطبیق با اسناد بالادستی و الزامات راهبردی: هماهنگی کامل با سیاست های کلی قوانین، مصوبات کارگروه دائمی و نظام نامه های عملیاتی.
3) طراحی کاربردی متناسب با مخاطب: محتوای متنوع کاربردی متناسب با سن، جنس، تحصیلات ، سبک زندگی، محل سکونت و میزان درگیری با تهدید.
4) تمرکز بر آموزش های مهارتی و عملیاتی: ارتقای قابلیت اقدام و مدیریت بحران در میدان عمل (نه فقط آموزش نظری)
5) اولویت بندی بومی و منطقه ای محتوا: تطبیق آموزش ها با ویژگی های فرهنگی و جغرافیایی استان ها و شهرستان ها.
6) بهره گیری از فناوری و نوآوری آموزشی: استفاده از سکو (پلتفرم) های تعاملی، واقعیت مجازی ، بازی سازی، روایت محور و ابزارهای دیجیتال
7) بهره گیری از ظرفیت های هنری: استفاده هدفمند از ابزارهای هنری شامل فیلم، پویانمایی، طرح و گرافیک، سرود و سایر برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به شیوه ای جذاب، اقناعی و اثربخش به ویژه برای گروه های سنی جوان و عامه مردم .
8) پیوند آموزش با فرایندهای خدمات عمومی: ایجاد ساز و کارهای الزام آور برای فراگیری آموزش های همگانی پدافند غیرعامل به عنوان پیش نیاز یا شرط همراه در دریافت برخی خدمات عمومی، اجتماعی یا شهری.
9) ترویج پیش کنش گری، آمادگی ذهنی و پیشگیری فعالانه: آموزش پیش بینی تهدید، تحلیل مخاطره و واکنش های اولیه.
10) پایش پذیری و به روزرسانی مستمر: تدوین نظام ارزیابی علمی با شاخص های کمی، کیفی و بازخورد مخاطب.
11) تقویت تاب آوری اجتماعی و انسجام ملی: ایجاد روحیه همکاری، مشارکت جمعی، پایداری روانی و همبستگی عمومی در مواجهه با بحران.
12) آموزش سواد رسانه ای: تقویت قدرت تحلیل اطلاعات، مقابله با شایعه، عملیات روانی و جنگ نرم دشمن .
13) ارتقای مشارکت مردمی در تولید و ترویج محتوا: جلب همکاری فعال گروه های داوطلب، معلمان و مربیان محلی در فرآیند تولید و توسعه آموزش های همگانی .
14) توسعه شبکه آموزشگران بومی و مردمی: تربیت تسهیل گران محلی برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به زبان ساده و بومی شده در سطح جامعه.
15) طراحی آموزش های ویژه برای گروه های آسیب پذیر: برنامه ریزی محتوای خاص برای سالمندان، کودکان کار، مهاجران و افراد دارای نیازهای خاص
ب ) سیاست های سلبی
1) پرهیز از کلیشه سازی و تکرار محتوا: خودداری از استفاده از محتوای تکراری ، بی روح و فاقد جذابیت یا نوآوری.
2) دوری از آموزش های صرفاً نظری و انتزاعی: آموزش هایی که فاقد کاربرد عملی یا مهارت آموزی باشند، اثربخش نخواهند بود.
3) اجتناب از تولید محتوای ترس آفرین یا ناامیدکننده: آموزش هایی که باعث القای اضطراب، ترس یا حس ناتوانی به مردم شوند، ممنوع است.
4) پرهیز از نگاه واکنشی و انفعالی: حذف آموزش هایی که فقط پس از وقوع بحران معنا پیدا می کنند بدون آموزش واکنش های پیش دستانه.
5) اجتناب از یکسان سازی محتوا برای همه مخاطبان: پرهیز از محتوای تک بعدی یا غیرمنعطف که نیازهای مخاطبان خاص یا بومی را نادیده بگیرد.
6) اجتناب از بی توجهی به زمینه فرهنگی – محلی : نادیده گرفتن مؤلفه های فرهنگی، قومی و زبانی در طراحی محتوا ممکن است اثربخشی آموزش را کاهش دهد.
7) پرهیز از کمیت گرایی در آموزش ها: تمرکز بر تعداد به جای کیفیت و اثربخشی محتوای آموزشی مورد تأکید نیست.
8) پرهیز از استفاده از زبان پیچیده و تخصصی: آموزش ها باید با زبان ساده، قابل فهم و متناسب با سطح مواد عمومی طراحی شوند.
ماده 9 – ابزارها و روش های آموزش همگانی
دستگاه های اجرایی می توانند متناسب با ویژگی های مخاطب و سطح تهدید، آموزش های همگانی پدافند غیرعامل را از مسیر ظرفیت های ذیل به انجام رسانند:
1) رسانه های جمعی: تولید و انتشار محتوای آموزشی از طریق صدا و سیما، شبکه های اجتماعی و خبرگزاری ها.
2) نظام آموزشی: گنجاندن مفاهیم پدافند غیرعامل در برنامه های آموزشی نظام وظیفه عمومی و سایر.
3) بسیج:بهره گیری از ظرفیت بسیج مردمی در سطوح مختلف، برای ترویج آموزش های همگانی پدافند غیرعامل.
4) مراکز فرهنگی و اجتماعی: اجرای برنامه های آموزشی در مساجد، مراکز بسیج، فرهنگ سراها، شهرداری ها و سازمان های مردم نهاد.
5) دوره های آموزش همگانی: برگزاری مسابقات عمومی، رویدادها، کارگاه ها، اردوها، مانورها و دوره های آموزشی برای عموم مردم .
6) نظام آموزش های غیررسمی: دوره های آموزشی عرضی به منظور توانمندسازی کارکنان و مدیران
7) بازی ها و شبیه سازهای آموزشی: طراحی بازی های رایانه ای و محتوای چند رسانه ای برای آموزش کودکان و نوجوانان
8) سامانه های آموزش مجازی: راه اندازی سامانه های آموزش برخط، وبینار (رایاهمایی) ها، دوره های اینترنتی و ارائه محتوای آموزشی مجازی برای دسترسی گسترده مردم
9) برنامه های کاربردی (اپلیکیشن) آموزشی تلفن همراه: توسعه و ترویج برنامه های کاربردی تلفن همراه با هدف ارتقای آگاهی، تمرین مهارت های پدافندی و ارائه هشدارهای اضطراری.
10) بسته های آموزشی خانوادگی: تهیه و توزیع بسته های اطلاع رسانی شامل کتابچه ها، راهنماها، فهرست ارزیابی آماده سازی و سایر .
11) رزمایش های محلی : برگزاری تمرین های عملی و سناریوهای آموزشی در محلات، مدارس ، مراکز خدمات عمومی و اجتماعات محلی .
12) بهره گیری از چهره های تأثیرگذاری رسانه ای و فرهنگی: استفاده از هنرمندان، ورزشکاران، نخبگان رسانه ای و شخصت های تاثیرگذار برای ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل به ویژه در فضای مجازی.
13) پویش های آموزشی و اطلاع رسانی: طراحی و اجرای پویش های هدفمند رسانه ای، فرهنگی و اجتماعی با محوریت موضوعات پدافند غیرعامل، شامل شعارهای عمومی، پوستر، ویدئو، چالش های مجازی، تبلیغات محیطی و برنامه های کوتاه مدت با پوشش گسترده و مشارکت بین دستگاهی.
ماده 10 – دستورات اجرایی عمومی
1) کلیه دستگاه های اجرایی موضوع این بخشنامه موظف هستند اجرای آموزش های همگانی پدافند غیرعامل را در توافق نامه های موضوع تبصره 3 قانون تشکیل سازمان به طور سالیانه درج و اعتبار آن را تأمین نمایند.
2) مسئولیت اجرا در سطح ملی با رؤسای دستگاه های ذی ربط و در سطح استان ها با استانداران است.
3) عالی ترین مقام دستگاه و یا استانداران مکلف هستند نسبت به تشکیل کارگروه آموزش همگانی در دستگاه اجرایی یا استان با بهره گیری از ظرفیت کارگروه های موجود ظرف سه ماه پس از ابلاغ این سیاست ها اقدام کرده و گزارش برنامه ها، اقدامات و دستاوردها را به صورت فصلی در سامانه مربوط ثبت نمایند. این کارگروه موظف به برنامه ریزی، پشتیبانی و راهبری اجرای آن است.
4) کلیه دستگاه های مسئول موظف هستند پیش از اجرای دوره های آموزش همگانی پدافند غیرعامل، چارچوب برنامه آموزشی خود را که مطابق با این سیاست ها تهیه شده است به تایید سازمان برسانند.
5) کارگروه هماهنگی آموزش همگانی پدافند غیرعامل با حضور نمایندگان دستگاه های مسئول زیر نظر سازمان پدافند غیرعامل کشور تشکیل می شود و مسئولیت هماهنگی را بر عهده دارد.
6) دستگاه ها می توانند در صورت نیاز، تولید محتوا را به مراکز تخصصی واجد صلاحیت واگذار نمایند و در اجرای آموزش های همگانی پدافند غیرعامل از ظرفیت بسیج، سازمان های مردم نهاد، موسسات فرهنگی هنری دارای مجوز بهره گیری کنند.
7) دستگاه های اجرایی ملی و استانی مکلفند بر اساس سیاست های آموزشی ابلاغی سازمان، طرح درس، محتوا و برنامه آموزشی برای مخاطبان خود را در حوزه های پیشگیری و کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی تهیه، در برنامه سالانه آموزشی خود درج و اجرا نمایند.
8) کلیه دستگاه های فرهنگی و آموزشی کشور مکلفند برنامه ها و متون آموزشی همگانی پدافند غیرعامل را مطابق با سیاست های سازمان تهیه، پس از تأیید سازمان در تقویم آموزشی سالانه درج و بر اجرای آن نظارت مستمر داشته باشند.
9) سایر دستگاه های مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری نیز موظفند آموزش کارکنان و جامعه مخاطب خود را با رویکرد پدافند غیرعامل و مطابق با سیاست های سازمان اجرا نمایند.
10) تمامی دستگاه های مذکور موظف به اجرای رزمایش های آموزشی نوبه ای برای سنجش آمادگی کارکنان و مخاطبان خود بر اساس تقویم، سناریو و چارچوب ابلاغی سازمان هستند.
ماده 11 – دستورات اجرایی اختصاصی
1) سازمان پدافند غیرعامل کشور موظف است:
- محتوای مرجع در حوزه آموزش همگانی در حوزه مخاطرات نظامی، سایبری، شیمیایی، پرتوی، ترکیبی و سایر تهدیدهای نوین را تولید و از طریق رسانه های رسمی منتشر کند.
- نسبت به طراحی، استقرار و اجرای نظام پایش، ارزیابی و کنترل کیفیت آموزش های همگانی پدافند غیرعامل در سطح ملی و استانی اقدام نماید. این نظام باید شامل شاخص های کمی و کیفی، ساز و کار دریافت بازخورد از مخاطبان، ارزیابی اثربخشی و تحلیل دوره ای عملکرد دستگاه ها باشد.
- سازمان مکلف است دبیرخانه نظارت بر اجرای سیاست های آموزش همگانی پدافند غیرعامل را تشکیل داده و ضمن برنامه ریزی، پشتیبانی و راهبری فرابخشی اقدامات آموزشی، نسبت به ارائه گزارش های منظم عملکرد دستگاه های اجرایی به دبیرخانه کمیته (کارگروه) دائمی اقدام نماید.
- سازمان موظف است بر برنامه های آموزشی دستگاه ها، هماهنگی نهادی، به روزرسانی مستمر سیاست ها، طراحی سناریوهای رزمایش، تدوین محتواهای مرجع و حمایت از آموزشگران بومی و مردمی در چارچوب این سند نظارت مؤثر داشته باشد.
2) سازمان صدا وسیما ج.ا.ایران موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تولید، پخش و ترویج محتوای آموزشی ، فرهنگی و رسانه ای پدافند غیرعامل برای عموم مردم در قالب برنامه های تلویزیونی، رادیویی، دیجیتال و شبکه های اجتماعی اقدام نماید. این محتوا باید متناسب با گروه های سنی و اقشار مختلف جامعه در چارچوب سیاست های مصوب و با بهره گیری از ظرفیت هنرمندان و چهره های تأثیرگذار تولید و درجدول پخش رسانه ملی درج گردد.
3) وزارت آموزش و پرورش موظف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های درسی، فعالیت های پرورشی، فوق برنامه، کتاب های درسی و اردوهای دانش آموزی گنجانده و آموزش معلمان، مدیران و مربیان را در این حوزه به طور مستمر در دستور کار قرار دهد. همچنین این وزارتخانه مکلف است مانورهای تمرینی، مسابقات آموزشی و برنامه های فرهنگی پدافند غیرعامل را در مدارس سراسر کشور اجرا و ارزیابی نماید.
4) سازمان بسیج مستضعفین موظف است با نظارت و راهبری سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به آموزش، اجرای رزمایش های میدانی و ترویج فرهنگ پدافند غیرعامل در میان اقشار مختلف مردم اقدام نماید. این اقدامات باید با همکاری بسیج دستگاه های اجرایی، سازمان های مردم نهاد، شبکه های داوطلب مردمی و سایر ظرفیت های اجتماعی و محلی به صورت هدفمند و برنامه محور اجرا گردد.
5) ستاد کل نیروهای مسلح موظف است محتوای آموزشی پدافند غیرعامل را با استناد به سیاست ها و الزامات آموزشی نیروهای مسلح، در دوره های آموزشی عمومی و تخصصی نیروهای پایور، وظیفه و دانش آموختگان دانشگاه های نظامی لحاظ نمایند و نسبت به برگزاری منظم رزمایش های تمرینی، آموزش مهارتی و فرهنگ سازی در یگان ها اقدام و بر حسن اجرای آن نظارت مؤثر اعمال نمایند.
6) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به حمایت از تولید آثار فرهنگی، هنری و تبلیغی با محوریت آموزش پدافند غیرعامل در قالب کتاب ، فیلم، نمایش، موسیقی و رسانه های مکتوب و دیجیتال اقدام نماید. همچنین، هدایت و توانمندسازی مؤسسات فرهنگی هنری و مطبوعاتی دارای مجوز برای ایفای نقش در آموزش عمومی پدافند غیرعامل از وظایف این وزارتخانه است.
7) وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های درسی دانشگاهی، دوره های کارگاهی، فعالیت های انجمن های علمی و دانشجویی وارد کرده و نسبت به برگزاری همایش ها، پژوهش های دانشگاهی و پایان نامه های تخصصی در این حوزه با هدف ارتقاء دانش بومی اقدام نماید. همچنین، این وزارت باید آموزش کارکنان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان را در چارچوب سیاست های مصوب سازمان اجرا نماید.
8) وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است زیرساخت های ارتباطی و فناوری لازم و امن برای آموزش مجازی، هشدار عمومی، برنامه های کاربردی آموزشی و سکو (پلتفرم ) های تعاملی مرتبط با پدافند غیرعامل را فراهم آورده و زیرساخت آموزش های عمومی در حوزه تهدیدات انسان ساخت را از طریق رسانه های دیجیتال توسعه دهد.
9) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است آموزش پدافند زیستی، شیمیایی، پرتوی و مقابله با تهدیدات سلامت محور را برای کارکنان، دانشجویان و عموم مردم طراحی و اجرا نمایند. این آموزش ها باید در قالب دوره های عمومی، مانورهای درمانی، بسته های اطلاع رسانی سلامت و فعالیت های آموزشی در مراکز بهداشتی و درمانی ارائه شود.
10) سازمان امور اداری و استخدامی کشور موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، آموزش های عمومی و تخصصی پدافند غیرعامل را در برنامه دوره های ضمن خدمت کارکنان دولت در سطوح مختلف لحاظ نموده و بر اجرای منظم، اثربخش و مستمر آن را در دستگاه های اجرایی مشمول نظارت نماید. همچنین، اصلاح ضوابط آموزشی، ارزیابی و ارتقاء کارمندان در راستای نهادینه سازی مفاهیم پدافند غیرعامل بر عهده سازمان امور اداری و استخدامی می باشد.
11) جمعیت هلال احمر موظف است نسبت به آموزش عمومی امداد و نجات با رویکرد پدافند غیرعامل، اجرای رزمایش های محلی، تولید بسته های آموزشی خانوادگی و آموزش داوطلبانه اقدام نماید. این آموزش ها باید متناسب با نیازهای جامعه و با تأکید بر مشارکت محله محور، آموزش گروه های اسیب پذیر و اطلاع رسانی میدانی اجرا شود.
12) شهرداری ها موظفند نسبت به توسعه آموزش های شهروندی در قالب نمایش فیلم (اکران) های شهری، کارگاه های محلی، فرهنگ سراها، خانه های سلامت و سایر مراکز خدمات شهری از جمله ظرفیت های فرهنگی و تبلیغاتی مترو، اتوبوسرانی، و سایر اقدام نمایند. همچنین، اجرای مانورهای شهری، نصب علائم هشدار و اطلاع رسانی، طراحی محتوای بومی و پیوست های آموزشی در طرح های شهری از وظایف این نهاد است. مشارکت در رزمایش های محلی و آموزش اصناف، تاکسیرانان و نیروهای خدمات شهری نیز در زمره الزامات اجرایی می باشد.
13) وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی موظف است نسبت به آموزش فعالان حوزه گردشگری، راهنمایان سفرهای گروهی (تور) و مدیران تأسیسات گردشگری در خصوص الزامات پدافند غیرعامل و آمادگی در برابر سوانح غیرطبیعی اقدام نموده و محورهای آموزشی ایمنی، تاب آوری و مقابله با بحران در مراکز گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی را طراحی و اجرا نمایند. همچنین، تولید محتوای آموزشی و هشداردهنده برای گردشگران داخلی و خارجی در مناطق پرخطر الزامی است.
14) حوزه های علمیه موظفند مفاهیم پدافند غیرعامل را با رویکرد دینی ، اخلاقی و فرهنگی در برنامه های آموزشی حوزوی تلفیق نموده و آموزش مبلغان دینی را برای ایفای نقش در ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل در جامعه طراحی و اجرا نمایند.
15) سازمان تبلیغات اسلامی موظف است با استفاده از شبکه تبلیغی کشور و ظرفیت رسانه های فرهنگی وابسته، نسبت به ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل در مناسبت های ملی و مذهبی، طراحی محتوای اقناعی و آموزش مبلغان و فعالان فرهنگی در این حوزه اقدام نماید. همچنین، هدایت محتوای تبلیغی مساجد، هیئات مذهبی و مراکز دینی در راستای ارتقاء بصیرت عمومی و فرهنگ ایستادگی در برابر تهدیدات غیرطبیعی، مورد تأکید است.
16) وزارت کشور موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تسهیل فرآیند تأسیس، صدور مجوز، ساماندهی و حمایت قانونی از سازمان های مردم نهاد فعال در حوزه آموزش، فرهنگ سازی و اجرای آموزش های پدافند غیرعامل اقدام نماید. این وزارتخانه همچنین مکلف است ظرفیت استانداری ها، فرمانداری ها، دهیاری ها و شوراهای اسلامی شهر و روستا را برای توسعه فعالیت سمن ها، هماهنگی بین آن ها و اجرای برنامه های مشترک مردمی پدافند غیرعامل به کار گیرد و گزارش پیشرفت آن را به سازمان پدافند غیرعامل کشور ارائه نماید.
17) وزارت ورزش و جوانان موظف است با هماهنگی سازمان، نسبت به طراحی و اجرای برنامه های آموزشی، فرهنگی و مهارتی پدافند غیرعامل ویژه جوانان، ورزشکاران، مربیان و اعضای سمن های جوانان در سطح ملی و استانی اقدام نماید. این وزارتخانه مکلف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های تربیتی، دوره های آموزشی، اردوها، رویدادهای ورزشی و شبکه باشگاه های ورزشی وارد کرده و از ظرفیت خانه های جوان، سمن ها و مراکز ورزشی برای ترویج فرهنگ ایثار، آمادگی، تاب آوری و مسئولیت پذیری اجتماعی بهره برداری نماید.
18) وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و توانمندسازی جامعه کار و تولید، تعاونی ها، مراکز مهارت آموزی و نیروهای خدمات اجتماعی در حوزه پدافند غیرعامل اقدام نماید این آموزش ها باید در قالب دوره های مهارتی ، کارگاه های شغلی، برنامه های اشتغال محور و اردوهای کارآفرینی طراحی و اجرا شده و به ارتقاء آمادگی کارگران، کارفرمایان، کارکنان نهادهای حمایتی و بیمه شدگان در برابر تهدیدات غیرطبیعی، به ویژه در محیط کار و واحدهای تولیدی منجر شود. همچنین این وزارتخانه مکلف است ساز و کارهای تشویقی برای ترویج فرهنگ پدافند غیرعامل در بخش تعاونی و رفاهی کشور پیش بینی و اجرا نماید.
19) سازمان بهزیستی کشور موظف است با همکاری سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تدوین و اجرای آموزش های متناسب با نیازهای اقشار آسیب پذیر شامل افراد دارای معلولیت، سالمندان، کودکان بی سرپرست، خانواده های کم برخوردار و مراکز نگهداری شبانه روزی اقدام نماید. این آموزش ها باید به صورت محتوای ساده سازی شده، بسته های خانوادگی، شبیه سازی و رزمایش های کاربردی طراحی شده و در قالب خدمات مددکاری، مشاوره، آموزش مراقبان و شبکه داوطلبی سازمان در سراسر کشور اجرا شود.
ماده 12 – طبقه بندی مخاطبان آموزشی پدافند غیرعامل
در راستای اثربخشی آموزش های همگانی پدافند غیرعامل و با هدف پوشش کامل اقشار جامعه، مخاطبان به صورت زیر طبقه بندی می شوند.
1) کارکنان دستگاه های اجرایی در سطوح مختلف
2) خانواده کارکنان دستگاه های اجرایی و نهادهای حاکمیتی
3) اصناف و مشاغل خدمات رسان عمومی
4) خانواده ها، به ویژه زنان و مادران
5) عموم مردم در مناطق شهری و روستایی
6) دانشجویان و طلاب
7) دانش آموزان و کودکان
8) سربازان (نیروهای وظیفه)
9) نیروهای داوطلب مردمی و سازمان های مردم نهاد
10) فعالان فرهنگی، رسانه ای ، معلمان و مربیان آموزشی
11) سالمندان و افراد دارای نیازهای خاص
12) ساکنان مناطق مرزی و دارای زیرساخت های حساس
13) جوامع عشایری و کوچ نشینان
14) اتباع خارجی مقیم
ماده 13 – اعتبارات و منابع مالی مورد نیاز برای اجرای تکالیف مقرر در این دستورالعمل، حسب مورد باید در بودجه سالانه دستگاه اجرایی مربوط منظور شود. اشخاص بخش غیردولتی مکلفند منابع مالی مورد نیاز برای اجرای ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل را در حوزه خود، منظور کنند.
تبصره - رعایت زمان بندی تحقق و اجرای آموزش های پدافند غیرعامل در بخش های غیردولتی، در چارچوب توافق نامه فیمابین بخش غیردولتی با دستگاه های اجرایی یا سازمان الزامی است.
ماده 14 -این آیین نامه از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا بوده و دستگاه های مشمول موظف به اجرای دقیق مفاد آن می باشند.. مسئولیت تفسیر، پاسخ گویی به ابهامات، و بازنگری دوره ای این آیین نامه بر عهده کمیته (کارگروه) دائمی است. بازنگری و به روزرسانی این سند حسب ضرورت، هر سه سال یک بار انجام خواهد شد.
ماده 15 – سازمان بازرسی کل کشور بر اجرای تکالیف دستگاه های اجرایی مندرج در این دستورالعمل از طریق ساختارهای نظارتی استانی و دستگاهی، به صورت مستمر، نظارت کرده و موارد کوتاهی و عدم اجرای آن را به مراجع ذی ربط گزارش نماید.
ماده 16 – دستگاه های اجرایی موظفند هر گونه قصور و کوتاهی در اجرای این دستورالعمل را به سازمان گزارش کنند تا برابر مقررات با فرد متخلف برخورد شود با مستنکفین از اجرای این دستورالعمل، بر اساس شیوه 1/3101/ک160 مورخ 1404/02/08 مصوب کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور برخورد می شود.
ماده 17 – سازمان بر حسن اجرای این مصوبه، نظارت و اجرای آن را به صورت فصلی به کارگروه دائمی گزارش کند.
ماده 18 – این آیین نامه مشتمل بر هجده ماده و دو تبصره در نود و هفتمین جلسه کارگروه دائمی به تاریخ هفتم مردادماه سال یکهزار و چهارصد و چهار هجری شمسی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.
سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل، موضوع بند (ب) آیین نامه اجرایی ماده 58 قانون احکام دائمی کشور، مشتمل بر هجده ماده و دو تبصره که در تاریخ 1404/05/07 در نود و هفتمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره 1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور برای اجرا ابلاغ می گردد.
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح
و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور
سرلشگر سید عبدالرحیم موسوی
################
مضمون کلی و محتوایی سند «سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل»
این سند یک چارچوب جامع، الزام آور و سیاست گذارانه برای نهادینه سازی آموزش همگانی پدافند غیرعامل در سراسر جامعه ایران است که با هدف اصلی کاهش آسیب پذیری ملی، افزایش آمادگی عمومی، ارتقای تاب آوری اجتماعی و مردمی سازی پدافند غیرعامل تدوین شده است.
به صورت کلی، مضمون سند را می توان چنین تبیین کرد:
1. تغییر نگاه از پدافند دولتی به پدافند مردمی
سند بر این پیش فرض استوار است که مردم، رکن اصلی پایداری ملی اند و بدون آموزش و آگاهی عمومی، هیچ نظام پدافندی پایداری شکل نمی گیرد. بنابراین پدافند غیرعامل از یک موضوع تخصصی ـ حاکمیتی، به یک مسئولیت اجتماعی فراگیر تبدیل می شود.
2. الزام قانونی آموزش همگانی در برابر تهدیدات غیرطبیعی
این سیاست ها در اجرای مستقیم ماده 58 قانون احکام دائمی کشور، آموزش عمومی مردم را از حالت توصیه ای خارج کرده و به تکلیف قانونی دستگاه های اجرایی، نهادهای عمومی و حتی بخش خصوصی تبدیل می کند.
3. تمرکز بر پیشگیری، آمادگی و تاب آوری به جای واکنش صرف
مضمون سند تأکید دارد که آموزش ها نباید صرفاً پس از بحران معنا پیدا کنند، بلکه باید:
* پیش دستانه،
* مهارت محور،
* عملیاتی،
* و متناسب با تهدیدات نوین
طراحی شوند تا جامعه پیش از وقوع بحران، آماده باشد.
4. یکپارچه سازی آموزش پدافند غیرعامل در همه نظام های آموزشی، فرهنگی و رسانه ای
آموزش پدافند غیرعامل محدود به مدرسه یا رسانه خاص نیست، بلکه باید در:
* نظام آموزش رسمی و غیررسمی،
* رسانه های جمعی،
* فعالیت های فرهنگی و هنری،
* خدمات عمومی،
* محلات، خانواده ها و محیط های کاری
جاری و مستمر باشد.
5. پیوند امنیت ملی با فرهنگ، سبک زندگی و رفتار روزمره مردم
سند پدافند غیرعامل را صرفاً یک امر فنی نمی داند، بلکه آن را بخشی از:
* فرهنگ عمومی،
* سبک زندگی،
* هویت ملی و دینی،
* مسئولیت پذیری اجتماعی
معرفی می کند و هدف آن ایجاد «رفتار پدافندی» در زندگی روزمره مردم است.
6. تقسیم کار دقیق نهادی و پاسخ گوسازی دستگاه ها
مضمون سند مبتنی بر:
* تعیین دقیق وظایف هر دستگاه،
* الزام به برنامه ریزی، تأمین اعتبار، گزارش دهی و ارزیابی،
* پیش بینی نظارت، ضمانت اجرا و برخورد با مستنکفان
است؛ به گونه ای که آموزش همگانی از سطح شعار به سطح عملکرد قابل سنجش منتقل شود.
7. توجه ویژه به تهدیدات نوین و چندلایه
محتوای آموزش ها صرفاً به تهدیدات کلاسیک محدود نیست، بلکه شامل:
* تهدیدات سایبری،
* زیستی،
* شیمیایی و پرتوی،
* شناختی و روانی،
* تهدیدات ترکیبی و نوپدید
می شود که نشان دهنده نگاه آینده نگر سند است.
8. عدالت آموزشی و توجه به اقشار آسیب پذیر
مضمون سند بر آموزش هدفمند برای:
* کودکان،
* سالمندان،
* افراد دارای معلولیت،
* مناطق مرزی،
* اتباع خارجی مقیم
تأکید دارد و آموزش یکسان برای همه را ناکافی می داند.
جمع بندی نهایی مضمون کلی
این سند، یک سیاست نامه جامع امنیت اجتماعی ـ آموزشی است که می کوشد با ابزار آموزش همگانی، جامعه را از یک جامعه واکنش محور به یک جامعه آگاه، آماده، مقاوم و مشارکت جو در برابر تهدیدات غیرطبیعی تبدیل کند و پدافند غیرعامل را از سطح نهادهای تخصصی به متن زندگی عمومی مردم وارد سازد.
##########
در ادامه، لیست حقوق، تکالیف و نکات مهم مندرج در دستورالعمل تبصره (1) ماده 615 قانون آیین دادرسی کیفری به صورت ماده محور و تبصره محور ارائه می شود. ساختار پاسخ به گونه ای است که برای تحلیل حقوقی، استناد قضایی، نگارش مقاله و استفاده وکلا کاملاً قابل استفاده باشد.
## الف) حقوق، تکالیف و نکات کلی حاکم بر کل دستورالعمل
نکات کلیدی کلان
* حاکمیت اصل حفظ شأن، اقتدار و جایگاه سازمانی فرماندهان و مسئولان نیروهای مسلح
* خروج احضار و جلب این مقامات از فرآیند عادی آیین دادرسی کیفری
* لزوم اخذ مجوز از فرماندهی کل قوا به عنوان شرط اساسی مشروعیت احضار و جلب
* تمرکز فرآیندها در «دفتر ویژه» سازمان قضایی نیروهای مسلح
* تقدم مصلحت های کلان امنیتی بر تشریفات عادی دادرسی
## ب) ماده به ماده: حقوق، تکالیف و نکات مهم
### ماده 1
تکلیف:
* کلیه احضارها و جلب ها باید صرفاً از طریق «دفتر ویژه» انجام شود.
حق ضمنی:
* مصونیت مقامات مشمول از احضار مستقیم توسط مراجع قضایی عادی
نکته مهم:
* هرگونه اقدام خارج از این مسیر، فاقد وجاهت قانونی است.
### ماده 2
حق:
* شمول حمایت های ویژه برای مقامات عالی رتبه نظامی و انتظامی
تکلیف:
* شناسایی دقیق مصادیق مقامات مشمول
نکات مهم:
* تعریف گسترده از مقامات (شاغل، بازنشسته، منتقل)
* شمول همترازی سازمانی
* تسری مقررات به جرایم زمان اشتغال
#### تبصره 1
* حق استمرار حمایت حتی پس از بازنشستگی
#### تبصره 2
* حق احضار محرمانه در صورت شاهد یا مطلع بودن
* تکلیف اخذ موافقت رئیس سازمان قضایی
#### تبصره 3
* تعریف حقوقی «مقام همتراز»
#### تبصره 4
* محدود شدن شمول بند «ث» به زمان اشتغال
### ماده 3
تکلیف مرجع قضایی:
* اخذ موافقت دادستان
* ارسال گزارش مستند و دلایل احضار یا جلب
حق متهم:
* جلوگیری از احضارهای غیرمستند و شتاب زده
### ماده 4
تکلیف کلیه مراجع قضایی:
* تمرکز ارسال درخواست ها به سازمان قضایی تهران
نکته مهم:
* نفی صلاحیت اقدام مستقل استان ها
### ماده 5
حق متهم:
* ارائه توضیحات پیشینی بدون احضار رسمی
تکلیف سازمان قضایی:
* اخذ نظر یا توضیح قبل از تقاضای احضار یا جلب
#### تبصره 1
* حق دفاع کتبی پیشینی
* حق یک ماهه برای پاسخ
* تبدیل عدم پاسخ یا کفایت نداشتن دفاع به مرحله اخذ مجوز
#### تبصره 2
* تکلیف ارسال لایحه دفاعیه امضاشده
#### تبصره 3
* رعایت محرمانگی و اطلاع مقامات بالادستی
### ماده 6
حق متهم:
* مختومه شدن موضوع در صورت کفایت دفاع
تکلیف مرجع قضایی:
* تبعیت از تشخیص رئیس سازمان قضایی
#### تبصره
* سازوکار حل اختلاف میان قاضی رسیدگی کننده و مقامات قضایی بالادست
### ماده 7
تکلیف دفتر فرماندهی کل قوا:
* پاسخ ظرف سه ماه
حق مرجع قضایی:
* فرض موافقت در صورت عدم پاسخ
نکته بسیار مهم:
* «سکوت مثبت» به نفع احضار یا جلب
### ماده 8
حق سازمان قضایی:
* بی نیازی از اخذ مجوز مجدد در مراحل بعدی
#### تبصره 1
* جایگزینی رسیدگی غیرحضوری در صورت عدم موافقت فرماندهی کل قوا
#### تبصره 2
* تلاش نهادی برای اخذ رضایت شاکی خصوصی
#### تبصره 3
* امکان جبران خسارت از محل اعتبارات سازمانی
#### تبصره 4
* ارجاع مجدد موضوع به فرماندهی کل قوا در صورت عدم رضایت شاکی
#### تبصره 5
* تکلیف اطلاع رسانی همزمان به ستاد کل
### ماده 9
تکلیف زمانی:
* اعلام نتیجه به مرجع قضایی حداکثر ظرف یک هفته
### ماده 10
تکلیف مرجع قضایی:
* اجرای احضار از طریق فرمانده سازمان مربوط
حق سازمان نظامی:
* کنترل تشریفات احضار
### ماده 11
تکلیف مضاعف:
* اخذ اجازه جداگانه برای جلب پس از احضار
#### تبصره
* امکان جلب در صورت عدم حضور بدون عذر موجه
### ماده 12
تکلیف اعلامی:
* تصریح ضرورت بازداشت موقت در درخواست احضار یا جلب
### ماده 13
حق مرجع قضایی:
* بازداشت فوری در موارد مهم
تکلیف:
* اطلاع ظرف 24 ساعت به فرماندهی کل قوا
* تبعیت از تدبیر معظم له
### ماده 14
استثنای فوریت
* جواز احضار یا جلب فوری برای جلوگیری از:
* خسارت جانی
* زیان عمده
* تبانی
* فرار
* امحای آثار جرم
#### تبصره 1
* اولویت دستور خاص فرماندهی کل قوا
#### تبصره 2
* تعریف «خسارت عمده» با معیار قانونی مشخص
### ماده 15
تکلیف دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت
* شمول کامل دستورالعمل
### ماده 16
تکلیف سازمان قضایی
* ارجاع استنکاف از اجرای احکام قطعی به مرکز ویژه رسیدگی
### مواد 17 و 18
تکلیف ستاد کل (حقوقی):
* تعیین فهرست مشمولین
تکلیف مراجع قضایی و سازمان ها:
* رعایت فهرست اعلامی
### ماده 19
تکلیف اطلاع رسانی رسمی
* صرفاً از طریق دفتر ویژه
### ماده 20
حق انحصاری اطلاع رسانی
* ممنوعیت هرگونه اطلاع رسانی غیررسمی
### ماده 21
نکات پایانی
* نسخ دستورالعمل سابق
* لازم الاجرا بودن از تاریخ ابلاغ
* تأیید مستقیم فرماندهی کل قوا
## جمع بندی کاربردی
این دستورالعمل:
* حقوق ویژه شکلی و ماهوی برای مقامات نظامی ایجاد می کند
* تکالیف سنگین تشریفاتی برای مراجع قضایی مقرر می دارد
* اصل امنیت، اقتدار و مصلحت کلان را بر سرعت و اطلاق دادرسی مقدم می داند
##########
در ادامه، تحلیل های درخواستی درباره «آیین نامه اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان» به صورت مفصل، دقیق، کاملاً فارسی (بدون به کارگیری اصطلاحات خارجی) و با تفکیک هر بخش توسط 10 علامت # ارائه می شود. ساختار متن به گونه ای تنظیم شده که برای پژوهش حقوقی، تولید محتوای تخصصی، استناد وکلا و تحلیل سیاست گذاری قابل استفاده مستقیم باشد.
##########
### 1. خلاصه تحلیلی تفصیلی
این آیین نامه چارچوب اجرایی قانون نظام رتبه بندی معلمان را تعیین می کند و هدف آن ایجاد نظامی مبتنی بر شایستگی، تجربه، عملکرد و ارزیابی مستمر برای ارتقای جایگاه حرفه ای معلمان است. آیین نامه با تعریف دقیق مفاهیم، تعیین مشمولان، شرایط ارتقا، سازوکار ارزیابی، مراجع تصمیم گیر، نظام اعتراض و آثار مالی رتبه ها، تلاش می کند رتبه بندی را از یک اقدام صرفاً اداری به نظامی شبه حرفه ای و چندبعدی تبدیل کند. با این حال، تمرکز شدید بر سازوکارهای اداری و وابستگی گسترده به شیوه نامه های بعدی، خطر کاهش شفافیت و افزایش اعمال سلیقه را در اجرا به همراه دارد.
##########
### 2. تحلیل زبانی و ساختاری
زبان آیین نامه دستوری، تکلیفی و آمرانه است و غالب مواد با افعالی مانند «موظف است»، «انجام می پذیرد» و «می باشد» تنظیم شده اند. ساختار متن از حیث ترتیب منطقی، از تعاریف به مشمولان، سپس فرآیند ارتقا، ارزیابی، آثار مالی و نهایتاً نهادهای اجرایی حرکت می کند که از انسجام ساختاری مناسبی برخوردار است. با این حال، تراکم تبصره ها و ارجاع مکرر به شیوه نامه ها موجب تعلیق بخش مهمی از معنا به مقررات آتی شده و از شفافیت زبانی می کاهد.
##########
### 3. تحلیل موضوعی
موضوع محوری آیین نامه، تنظیم رابطه حرفه ای میان معلم و دولت بر مبنای شایستگی قابل سنجش است. موضوعات فرعی شامل: ارزیابی عملکرد، ارتقای شغلی، تثبیت یا تنزل رتبه، آموزش ضمن خدمت، نظارت اداری و جبران خدمات مالی است. آیین نامه تلاش دارد آموزش را از حالت خدمت صرفاً استخدامی به حرفه ای مبتنی بر رشد مستمر نزدیک کند، اما همچنان نگاه کارمندی بر نگاه حرفه ای غلبه دارد.
##########
### 4. تحلیل روابط حقوقی
آیین نامه شبکه ای از روابط حقوقی میان معلم، وزارت آموزش و پرورش، هیئت های ممیزه، سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه ایجاد می کند. معلم در این رابطه، ذی نفع اصلی اما تصمیم پذیر است و اختیار اصلی در دست نهادهای اداری باقی می ماند. رابطه حقوقی از نوع رابطه استخدامی تقویت شده است، نه رابطه حرفه ای مستقل، و همین امر دامنه اختیار معلم را محدود می کند.
##########
### 5. تحلیل قراردادی و اسنادی
اگرچه رابطه معلم و دولت قراردادی به معنای خاص نیست، اما آیین نامه نوعی قرارداد اداری ضمنی ایجاد می کند که در آن ارتقا و مزایا در برابر ارائه مستندات، عملکرد و پذیرش ارزیابی قرار می گیرد. اسناد نقش محوری دارند: پوشه کار، گواهینامه ها، گزارش ها و ارزیابی ها. این امر موجب اسنادی شدن بیش از حد فرآیند و کاهش وزن ارزیابی کیفی واقعی می شود.
##########
### 6. تحلیل آماری و داده کاوی متن
متن آیین نامه به شدت عدد محور است: درصدها، امتیازات، سنوات، بازه های زمانی و ضرایب. چهار مؤلفه اصلی ارزیابی با توزیع درصدی مشخص تعریف شده اند که نشان دهنده غلبه منطق کمی بر منطق کیفی است. داده کاوی متن نشان می دهد بیشترین تکرار مفاهیم حول «ارزیابی»، «رتبه»، «هیئت ممیزه» و «سامانه» است که بیانگر رویکرد سامانه محور و مدیریتی آیین نامه است.
##########
### 7. تحلیل تطبیقی با سایر مقررات داخلی و خارجی
در مقایسه با مقررات داخلی مشابه (مانند نظام های ارزیابی کارکنان دولت)، این آیین نامه جزئی نگرتر و تخصصی تر است. در مقایسه تطبیقی مفهومی با نظام های حرفه ای آموزشی در سایر کشورها، تمرکز این آیین نامه بر کنترل اداری و ارزیابی متمرکز بیشتر و نقش نهادهای مستقل حرفه ای کمتر است. استقلال حرفه ای معلم در این آیین نامه محدودتر از الگوهای موفق جهانی است.
##########
### 8. تحلیل متون حقوقی
از حیث فن نگارش حقوقی، متن از انسجام نسبی برخوردار است، اما ابهام های مفهومی در واژگانی مانند شایستگی حرفه ای، تجربه مؤثر و عملکرد مطلوب وجود دارد. این ابهام ها به جای رفع در متن آیین نامه، به شیوه نامه ها منتقل شده اند که از منظر حقوقی، موجب کاهش قطعیت قاعده می شود.
##########
### 9. تحلیل اصطلاحات حقوقی
اصطلاحاتی مانند «ارتقاء»، «تنزل رتبه»، «ارزیابی میان دوره»، «هیئت ممیزه» و «کارنامه رتبه بندی» دارای بار حقوقی مشخص هستند. این اصطلاحات عمدتاً آثار استخدامی و مالی دارند و عدم تعریف دقیق برخی از آنها، می تواند زمینه ساز اختلاف و دعاوی اداری شود.
##########
### 10. تحلیل محتوایی و مفهومی
محتوای آیین نامه مبتنی بر این فرض است که کیفیت آموزش از طریق نظام امتیازدهی و ارزیابی اداری قابل ارتقاست. این فرض، نگاه فنی و مدیریتی به آموزش دارد و کمتر به ابعاد انسانی، فرهنگی و تربیتی حرفه معلمی توجه می کند. مفهوم معلم به عنوان «کارگزار آموزشی» پررنگ تر از «کنشگر تربیتی» است.
##########
### 11. تحلیل منطقی و استدلالی
منطق آیین نامه بر زنجیره ای از فرض ها استوار است: ارزیابی دقیق → ارتقای شایستگی → افزایش انگیزه → بهبود کیفیت آموزش. ضعف این منطق در آن است که رابطه علّی میان امتیاز اداری و کیفیت واقعی آموزش اثبات نشده و عوامل محیطی، اجتماعی و معیشتی کمتر لحاظ شده اند.
##########
### 12. سابقه تاریخی
نظام رتبه بندی معلمان ریشه در مطالبات چند دهه اخیر جامعه فرهنگیان دارد. این آیین نامه محصول تحول تدریجی از نظام افزایش حقوق مبتنی بر سابقه به نظام ارتقای مبتنی بر ارزیابی است. نسخه های پیشین آیین نامه ساده تر و کم جزئیات تر بودند و نسخه جدید، اداری تر و پیچیده تر شده است.
##########
### 13. تحلیل غایی
غایت آیین نامه، ارتقای کیفیت نظام آموزشی از مسیر ارتقای معلم است. هدف نهایی، ایجاد انگیزه، رقابت سالم و رشد حرفه ای است. با این حال، غایت عملی ممکن است به مدیریت منابع مالی و کنترل اداری نزدیک تر از تحول واقعی آموزشی باشد.
##########
### 14. تحلیل اقتصادی حقوق
آیین نامه بار مالی قابل توجهی بر بودجه عمومی تحمیل می کند، اما تلاش کرده این بار را مشروط، مرحله ای و قابل کنترل کند. پیوند مزایا با رتبه، ابزار کنترل هزینه و هم زمان ابزار انگیزشی است. خطر اصلی، ایجاد نابرابری درآمدی میان معلمان بدون تفاوت معنادار در کیفیت کار است.
##########
### 15. تحلیل جامعه شناختی حقوق
از منظر اجتماعی، آیین نامه می تواند موجب طبقه بندی جدید درون جامعه معلمان شود. این طبقه بندی ممکن است هم زمان انگیزه رقابت و احساس تبعیض را تقویت کند. واکنش اجتماعی معلمان به اجرای آیین نامه، نقش تعیین کننده ای در موفقیت یا ناکامی آن دارد.
##########
### 16. تحلیل فلسفی حقوق
آیین نامه مبتنی بر فلسفه کارآمدی، سنجش پذیری و شایسته سالاری اداری است. این فلسفه با نگاه انسانی و ارزشی به آموزش در تنش قرار می گیرد. پرسش فلسفی اصلی این است که آیا فضیلت های تربیتی را می توان به طور کامل در قالب امتیاز و جدول سنجید یا خیر.
##########
### 17. تحلیل انتقادی حقوقی (نقاط قوت و ضعف)
نقاط قوت: نظام مند شدن ارتقا، شفافیت نسبی امتیازات، پیش بینی حق اعتراض، پیوند آموزش و ارزیابی.
نقاط ضعف: وابستگی شدید به شیوه نامه ها، تمرکزگرایی، امکان اعمال سلیقه، سنگینی فرآیند اداری، کم رنگ بودن استقلال حرفه ای معلم.
##########
### 18. تحلیل سیاست گذاری حقوقی
این آیین نامه ابزار سیاست گذاری دولت برای مدیریت نیروی انسانی آموزش است. سیاست غالب، ترکیب انگیزش مالی با کنترل اداری است. موفقیت سیاست گذاری منوط به اجرای منصفانه، شفاف و مشارکت محور است؛ در غیر این صورت، به مقاومت نهادی منجر می شود.
##########
### 19. تحلیل کاربردی برای وکلا
برای وکلا، آیین نامه منبع مهمی برای:
* دعاوی اعتراض به رتبه و امتیاز
* شکایات اداری از هیئت های ممیزه
* استناد به نقض تشریفات ارزیابی
* دفاع از حقوق استخدامی و مالی معلمان
است. تمرکز عملی وکیل باید بر رعایت تشریفات، مستندات، مهلت ها و حدود اختیار مراجع اداری باشد.
