آیین نامه راهنمایی و رانندگی مناطق آزاد مصوب 1373/07/09
فصل نهم ـ علائم راهنمایی و رانندگی (مواد 132 – 190)
فصل نهم ـ علائم راهنمایی و رانندگی (مواد 132 – 190)
علایم راهنمایی و رانندگی کـه برای کنترل و تنظیم عبور و مرور در راه های مناطق آزاد بـه کار می رود بـه وسیله راهنمایی و رانندگی تعیین و در محل های مناسب نصب می گردد. کلیه رانندگان وسایل نقلیه و عابرین پیاده موظفند از علایم مذکور تبعیت نمایند.
کنترل و تنظیم عبور و مرور بـه وسیله چراغ، تابلوها، خطوط، نوشته ها، ماموران انتظامی و یا هر وسیله دیگری کـه بر حسب مورد مقتضی باشد بـه عمل می آید. در هر حال فرمان ماموران راهنمایی و رانندگی بر تمام علایم دیگر مقدم است.
در محل هایی کـه عبور و مرور بـه وسیله چراغ راهنمایی کنترل می شود رنگ های زیر برای مقاصدی کـه معین شده بـه کار می رود:
1 ـ چراغ سبز برای حرکت: وسایل نقلیه ای کـه با چراغ سبز روبرو می شوند حق عبور یا گردش را دارند مگر آن کـه گردش بـه وسیله علامت دیگری ممنوع شده باشد در هر حال وسایل نقلیه در حال گردش باید حق تقدم وسایل نقلیه ای کـه مستقیماً می روند و حق تقدم عابرین پیاده ای کـه از گذرگاه پیاده رو در حرکتند رعایت نمایند.
2 ـ چراغ زرد برای احتیاط: وسایل نقلیه ای کـه با چراغ زرد روبرو می شوند بایستی قبل از خط ایست گذرگاه عابر پیاده توقف نمایند و اگر قبلاً وارد تقاطع شده اند موظفند بـه حرکت خود ادامه دهند و از تقاطع و گذرگاه عابر، عبور نمایند.
3 ـ چراغ قرمز برای ایست کامل: وسایل نقلیه ای کـه با چراغ قرمز روبرو می شوند باید قبل از خط ایست گذرگاه عابر پیاده توقف کامل نمایند و در صورت نبودن خط ایست در فاصله پنج متری چراغ راهنمایی بایستند و تا روشن شدن چراغ سبز منتظر بمانند.
4 ـ چراغ چشمک زن زرد برای عبور با احتیاط: وسایل نقلیه مکلفند با مشاهده این چراغ از تقاطع و گذرگاه پیاده با احتیاط کامل و سرعت کم عبور نمانید.
5 ـ چراغ چشمک زن قرمز برای ایست و عبور: وسایل نقلیه در صورت برخورد با این چراغ باید قبل از ورود بـه تقاطع یا گذرگاه پیاده توقف کامل کنند و پس از اطمینان از عدم وجود خطر تصادف عبور نمایند.
انواع خطوطی کـه روی راه ها باید کشیده شود مطابق نمونه ها منضم بـه آیین نامه راهنمایی و رانندگی است.
تابلوها باید مطابق نمونه بین المللی کـه ضمیمه آیین نامه راهنمایی و رانندگی است تهیه و نصب شود.
در محل هایی کـه چراغ قرمز یا هر نوع علایم ایست دیگر وجود دارد ممکن است بـه وسیله پیکان سبزی کـه در کنار چراغ قرمز تعبیه می شود یا با نصب تابلو بـه وسایل نقلیه اجازه داده شود کـه در مسیر معینی حرکت نمایند در این مورد رعایت حق تقدم پیادگان و وسایل نقلیه کـه با چراغ سبز جهت دیگر اجازه عبور داشته اند الزامی است.
نصب آگهی یا علامت یا تابلو یا وسایلی کـه دارای شباهت با علایم راهنمایی و رانندگی باشد یا از آنها تقلید شود و یا منظور از آن، هدایت و کنترل وسایل نقلیه باشد و یا بـه طریقی باعث جلوگیری از رویت علایم راهنمایی و رانندگی گردد همچنین نصب چراغ های رنگی تبلیغاتی در مجاورت چراغ های راهنمایی بـه طوری کـه موجب اشتباه رانندگان گردد ممنوع است. مقامات انتظامی می توانند در صورت مشاهده چنین اشیایی جهت برداشتن آنها اقدام و هزینه های متعلقه را دریافت نمایند.
هیچ کس حق ندارد در علایم راهنمایی و رانندگی و دیگر وسایل تنظیم عبور و مرور وسایل نقلیه تغییراتی بدهد و یا در متن آن تصرفاتی نماید.
علایم راهنمایی و رانندگی کـه بـه صورت نوشته بـه کار می رود و نوشته های متن تابلوهای راهنمایی و رانندگی باید بـه دو زبان فارسی و لاتین باشد.
رانندگانی کـه قصد گردش بـه راست یا چپ یا توقف را دارند مکلفند از فاصله یکصد متری محل گردش یا توقف بـه وسیله چراغ راهنما بـه ترتیب زیر علامت بدهند:
1 ـ برای گردش بـه راست: چراغ راهنمای سمت راست را روشن کنند.
2 ـ برای گردش بـه چپ: چراغ راهنمای سمت چپ را روشن کنند.
3 ـ برای توقف: چراغ راهنمای سمت راست را روشن کنند.
رانندگان وسایل نقلیه غیر موتوری فاقد چراغ راهنما باید با دست بـه ترتیب زیر علامت بدهند:
1 ـ برای گردش بـه راست: دست چپ را بـه طرف بالا نگاه دارند.
2 ـ برای گردش بـه چپ: دست چپ را بطور افقی نگاه دارند.
3 ـ برای توقف: دست چپ را بـه طرف پایین نگاه دارند.
علایم اخباری همچنین علایم سبقت گرفتن بـه شرح زیر است:
1 ـ در روز بوق کوتاه.
2 ـ در شیب چند بار خاموش و روشن کردن چراغ بزرگ جلوی وسیله نقلیه یا تعویض استپ هنگام سبقت گرفتن، همچنین در روز و شب برای جلب توجه وسایل نقلیه پشت سر، استفاده از چراغ راهنما ضروری است.
جداول جرایم رانندگی در مناطق آزاد بر اساس ماده 45 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1369 بنا بـه پیشنهاد دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و تصویب وزارت کشور خواهد بود.
این تصویب نامه در تاریخ 1373/08/17 بـه تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است.
حسن حبیبی ـ معاون اول رییس جمهور
رانندگان وسایل نقلیه ای کـه مواد خطرناک حمل می کنند باید در طرفین و عقب وسیله نقلیه تابلوهایی کـه روی آن کلمه خطر با حروف درشت بـه رنگ قرمز نوشته شده باشد نصب کنند.
هر گاه وسیله نقلیه ای شب در کنار راه توقف کند و نور کافی در محل برای تشخیص اشیا از فاصله 150 متری وجود نداشته باشد راننده (اعم از اینکه داخل وسیله نقلیه باشد یا خارج آن) مکلف است چراغ های کوچک جلو و خطر عقب وسیله را روشن نگهدارد.
هر گاه در راهها، نقصی برای هر نوع وسیله نقلیه موتوری ایجاد شود راننده مکلف است آن را از مسیر عبور و مرور خارج و در محل مناسبی کـه موجب سد راه و مزاحمت سایر وسایل نقلیه و عابرین پیاده نباشد متوقف سازد، در این موارد و در سایر مواردی کـه وسیله نقلیه قادر بـه حرکت نباشد و انتقال آن بـه محل مناسب مقدور نشود بـه منظور اخبار بـه سایر رانندگان علایم ایمنی بـه ترتیبی زیر در محل قرار دهد:
یک مثلث نور تاب قرمز بـه ابعاد 30 سانتی متر در فاصله افتاد متری عقب و در مسیر موافق عبور کامیون ها و تریلی ها و اتوبوس ها، مثلث مشابه دیگری در فاصله هفتاد متری جلو وسیله نقلیه بـه نحوی کـه کاملاً قابل رویت باشد.
اگر وسیله نقلیه ای کـه مواد خطرناک حمل می کند در ساعات و شرایط مندرج در ماده 145 در راه ها خارج شهر از کار بیفتد راننده موظف است کـه علاوه بر استفاده از مثلث نور تاب یک چراغ الکتریکی قرمز با باطری در فاصله هفتاد متری جلو و یکی در فاصله هفتاد متری عقب و یکی در پهلوی وسیله از کار افتاده بگذارد.
رانندگان کلیه وسایل نقلیه موظفند کـه از منتهی الیه سمت راست راه، حرکت نمایند مگر در موارد زیر:
الف ـ در موقع سبقت گرفتن از وسیله نقلیه جلو.
ب ـ موقعی کـه سمت راست راه بـه هر علتی مسدود و غیر قابل عبور باشد.
ج ـ هنگام گردش بـه چپ.
در بزرگراه ها و اتوبان هایی کـه در هر مسیر حرکت سه خط عبور یا بیشتر داشته باشند حرکت بـه صورت مستمر در مسیر حرکت سمت چپ ممنوع است مگر برای سبقت یا گردش بـه چپ.
در راه هایی کـه بـه وسیله موانع مخصوص یا سکو بـه دو قسمت تقسیم شده رانندگان موظفند از قسمت راست حرکت کنند و حق ندارند از قسمت چپ استفاده نمایند و یا از روی موانع بگذارند.
در راههای یک طرفه راننده وسایل نقلیه باید در جهت مجاز عبور کند و حرکت خلاف جهت مزبور ممنوع است.
در میادین و تقاطع های سکودار رانندگان وسایل نقلیه موظفند از طرف راست میدان و یا سکو گردش نمایند.
وسایل نقلیه چرخ لاستیکی کندرو (یا سرعت کمتر از 30 کیلومتر - در هنگام تردد در راههایی کـه مجاز اعلام شده مکلفند از منتهی الیه سمت راست و یا محل هایی کـه برای عبور آنها تعیین شده حرکت نمایند.
در مواقعی کـه وسیله نقلیه ای از روبروی وسیله نقلیه دیگری در جهت مخالف حرکت می کند راننده هر یک از آنها بایستی حتی المقدور در طرف راست خود حرکت نماید و مخصوصاً در راه هایی کـه از هر طرف فقط یک وسیله نقلیه می تواند عبور کند رانندگان باید سعی نمایند کـه در هنگام عبور فاصله کافی بین دو وسیله وجود داشته باشد.
در راه ها و مناطقی کـه میزان سرعت رانندگی بـه وسیله تابلو و یا علایم دیگر راهنمایی معین نگردیده حداکثر سرعت مجاز برای رانندگان وسایل نقلیه بـه قرار زیر می باشد:
الف ـ در شهرها
1 ـ در خیابان ها پنجاه کیلومتر در ساعت.
2 ـ در کوچه ها و میدان ها و پیچ ها بیست کیلومتر در ساعت.
ب ـ در راه ها خارج شهر و مناطق غیر مسکونی روزها 95 کیلومتر و شب ها 80 کیلومتر در ساعت.
راهنمایی و رانندگی می تواند در مواقع یا محل های ضروری از طریق نصب تابلو یا علایم دیگر حداقل سرعت را نیز معین و اعلام نماید. در این صورت رانندگی با سرعت کمتر از حداقل مجاز نخواهد بود.
رانندگان حق ندارند در راهها آنقدر با سرعت کم حرکت نمایند کـه باعث کندی عبور و مرور یا اختلال در آن بشوند مگر آن کـه برای احتراز از خطر و تصادف ضروری باشد.
رانندگان وسایل نقلیه موظفند در تقاطع هایی کـه فاقد چراغ راهنما یا مامور انتظامی یا تابلوی ایست می باشد، در سر پیچ ها، جاده های تنگ و تپه ها بـه طور کلی در محل هایی کـه موانعی در مسیر حرکت آنان وجود داشته باشد همچنین در مواقع بارندگی یا مه یا کولاک و امثال آنها از سرعت وسیله نقلیه تا حدی کـه بر حسب مورد برای احتراز از خطر یا تصادف ضرورت دارد بکاهند.
رانندگانی کـه قصد سبقت گرفتن از وسایل نقلیه ای را کـه در جهت آنان حرکت می کنند دارند باید پس از دادن علایم لازم فقط از سمت چپ آنها سبقت گرفته و پس از سبقت و طی مسافت کافی مجدداً بـه طرف راست خود متوجه شوند بـه نحوی کـه راه وسیله نقلیه ای کـه از آن سبق گرفته شده مسدود نگردد یا موجب تصادف نشود، سبقت گرفتن از طرف راست وسیله نقلیه ای کـه در حال گردش بـه چپ می باشد مجاز است.
رانندگان وسایل نقلیه ای کـه از آنها سبقت گرفته می شود، بایستی راه را برای وسیله نقلیه ای کـه در حال سبقت گرفتن است باز کنند و بر سرعت خود نیفزایند.
سبقت گرفتن در موارد زیر ممنوع است:
1 ـ در سر پیچ ها تند و سربالایی هایی کـه میدان دید کم است.
2 ـ از پنجاه متر مانده بـه پیچ ها تا پنجاه متر بعد از آن یا در تقاطع راه ها یا در تقاطع راه آهن.
3 ـ در مواقعی کـه میدان دید بـه هر علتی کافی نباشد.
4 ـ سبقت از وسیله نقلیه ای کـه خود در حال سبقت گرفتن است مگر در راههایی کـه سه خط عبور و یا بیشتر داشته باشد.
5 ـ برای اتوبوس ها و کامیون ها و تریلی ها در معابر شهری.
6 ـ از یک صد متر مانده بـه مدخل تونل ها و پل ها تا انتهای آنها.
7 ـ در تقاطعی کـه با نصب علایم مخصوص سبقت گرفتن ممنوع اعلام شده باشد.
رعایت مقررات مربوط بـه حق تقدم عبور برای همه اجباری است مگر در مواردی کـه بـه موجب مقررات خاص با علایم مخصوص راهنمایی خلاف این حکم اجازه داده شده باشد.
حق تقدم عبور وسایل نقلیه در تقاطع و میدان هایی کـه هیچگونه علامت و چراغ راهنما وجود نداشته باشد بـه ترتیب زیر است:
1 ـ در تقاطع های هم عرض اگر دور وسیله نقلیه ای کـه روبروی یکدیگر در حرکتند بخواهند با هم داخل خیابان مجاور واحدی شوند حق تقدم عبور با وسیله ای است کـه بـه سمت راست گردش می کند.
2 ـ هر گاه دو یا چند وسیله نقلیه از دو یا چند راه مختلف بـه مدخل تقاطع هم عرض یا میدانی رسند. حق تقدم عبور یا وسیله ای است کـه در طرف راست وسیله دیگر قرار دارد.
3 ـ در سه راهها حق تقدم عبور یا وسیله نقلیه ای است کـه مستقیم حرکت می کند ولو این کـه عرض خیابانی کـه مسیر آن است از عرض خیابان تلاقی کننده کمتر باشد.
در برخورد راه اصلی با راه فرعی حق تقدم با وسیله ای است کـه از راه اصلی عبور می کند. رانندگانی کـه از راه فرعی وارد راه اصلی می شوند باید قبل از ورود بـه راه اصلی توقف کامل نمایند و پس از اطمینان از عدم برخورد با وسایل نقلیه ای کـه احتمالاً در راه اصلی حرکت می کنند وارد این راه بشوند.
رعایت حق تقدم برای وسیله نقلیه ای کـه از راه خصوصی یا گاراژ یا کوچه یا تعمیرگاه و امثال آنها بـه معابر عمومی وارد می شود لازم است.
وسیله نقلیه ای کـه در حرکت است بـه وسایل نقلیه متوقفی کـه در حال حرکت کردن یا جلو و عقب یا دور زدن هستند حق تقدم دارد.
در گذرگاه عابر پیاده حق تقدم عبور با عابرین پیاده است.
در راه های دو طرفه هر گاه وسیله نقلیه ای خواهد گردش بـه چپ کند حق تقدم با وسیله نقلیه ای است کـه مستقیم عبور می کند.
در محل پارک کنار خیابان حق تقدم برای پارک کردن با وسیله نقلیه ای است کـه ضمن حرکت بـه عقب مشغول پارک کردن است.
راننده وسیله نقلیه ای کـه در حرکت است هنگام شب یا هر موقع دیگری کـه بـه علت کمی روشنایی نتواند اشیا و اشخاص را از فاصله 150 متری بـه خوبی تشخیص دهد باید چراغ های آن را بـه ترتیب مقرر در مواد بعدی روشن نماید.
در خیابان ها و جاده هایی کـه نور کافی وجود دارد، باید فقط از چراغ های کوچک و در صورت خرابی ناگهانی چراغ های کوچک جلو از نور پایین چراغ ها بزرگ استفاده شود.
در ساعاتی کـه چراغ ها روشن باشند اگر چند وسیله نقلیه متصل با هم حرکت کنند روشن کردن چراغ هایی کـه بـه لحاظ محل نصبشان پوشیده می شوند ضرورت ندارد ولی در هر حال چراغ های جلو وسیله اول و چراغ عقب وسیله آخر باید روشن باشند.
رانندگان وسایل نقلیه موتوری موظفند کـه در جاده ها از نور بالا استفاده نمایند مگر در موارد زیر:
1 ـ در موقع روبرو شدن با وسیله نقلیه ای کـه در جهت مخالف حرکت می کند، در این صورت راننده بایستی از فاصله 150 متری از نور پایین استفاده کند.
2 ـ هنگامی کـه وسیله نقلیه از فاصله 150 متری عقب وسیله نقلیه دیگری کـه در حال حرکت عبور می کند مگر وقتی کـه در حال سبقت گرفتن گرفتن باشد.
قواعد گردش در تقاطع راه ها بـه شرح زیر است:
1 ـ برای گردش بـه راست باید وسیله نقلیه را بـه منتهی الیه سمت راست هدایت کرده و کاملاً از کنار تقاطع گذشت.
2 ـ برای گردش بـه چپ بایستی از فاصله یکصد متری تقاطع با دادن علامت وارد مسیر سمت چپ شده بـه طوری کـه پس از ورود بـه تقاطع وسیله در حدود مرکز تقاطع قرار گیرد و سپس با رعایت حق تقدم عبور وسایل نقلیه ای کـه مستقیم در حرکتند با حداقل سرعت بـه چپ گردش نماید بـه نحوی کـه پس از ورود بـه خیابان مورد نظر در مجاورت محور وسط آن خیابان قرار گیرد.
در راه های یک طرفه برای گردش بـه چپ رانندگان موظفند وسیله نقلیه را بـه منتهی الیه طرف چپ راه هدایت و سپس بـه هدایت و سپس بـه چپ گردش کنند.
دور زدن در فاصله یکصد و پنجاه متری پیچ ها و سربالایی ها کـه میدان دید کافی نیست همچنین از روی خط ممتد ممنوع است.
عقب راندن وسیله نقلیه هنگام ضرورت باید با احتیاط کامل برای احتراز از وقع هر گونه حادثه و انسداد راه عبور وسایل نقلیه صورت گیرد.
رانندگان وسایل نقلیه همگانی کـه مسافر ندارند باید در ایستگاه هایی کـه از طرف راهنمایی و رانندگی علامت گذاری شده متوقف شوند مگر اینکه واحد مذکور مقررات دیگری اعلام کند.
کلیه رانندگان وسایل نقلیه برای سوار و پیاده کردن سرنشینان خود بایستی فقط در محل ها مجاز و در منتهی الیه سمت راست سواره رو توقف نمایند.
در نقاط غیر مسکونی و خراج از شهر توقف کوتاه یا طولانی حتماً باید در پارکینگ هایی کـه در حاشیه راه احداث شده انجام شود.
هیچ راننده ای مجاز نیست وسیله نقلیه ای را کـه موتور آن روشن است ولو در محل مجاز متوقف سازند و خود از آن پیاده و دور شود. در سراشیبی باید پس از توقف چرخ های جلوی وسیله نقلیه بـه سمت راست کنار راه استقرار یابد.
رانندگان وسایل نقلیه در موارد زیر موظفند بـه ترتیبی کـه در زیر مقرر می شود توقف نمایند.
1 ـ در موقع برخورد با وسیله نقلیه امدادی کـه دستگاه های اخبار صوتی یا بصری خود را بکار انداخته باشند باید وسیله نقلیه را بـه منتهی الیه سمت راست راه هدایت و عنداللزوم تا گذشتن وسایل نقلیه امدادی متوقف شوند.
2 ـ قبل از ورود بـه تقاطعی کـه فاقد علایم یا مامور راهنمایی است باید توقف کنند و سپس با احتیاط کامل از تقاطع بگذرند.
3 ـ قبل از رسیدن بـه گذرگاه عابر پیاده و در صورت عبور اشخاص باید وسیله نقلیه خود را متوقف سازند و با حرکت دادن دست چپ رانندگان پشت سر را نیز بـه توقف دعوت نمایند.
4 ـ هنگام برخورد با اتومبیل های مدارس کـه برای سوار و پیاده کردن دانش آموزان در حال توقف می باشند.
توقف در محل های زیر ممنوع است:
1 ـ پیاده رو و گذرگاه عابر پیاده.
2 ـ مقابل مدخل خیابان ها و جاده ها و کوچه ها یا مدخل اتومبیل رو ساختمان ها.
3 ـ داخل تقاطع.
4 ـ در فاصله پانزده متری میدانی یا تقاطع یا سه راه ها یا تقاطع راه آهن.
5 ـ پنج متری شیرهای آب منصوب در راه ها.
6 ـ پانزده متری اطراف چراغ راهنماهای تابلوی راهنمایی کـه در کنار جاده ها نصب شده است.
7 ـ کوچه ها.
8 ـ از ابتدا تا انتهای پیچ ها.
9 ـ در فاصله پانزده متری مدخل گاراژهای آتش نشانی، پلیس و بیمارستانها.
10 ـ کنار وسایل نقلیه ای کـه خود متوقف می باشند. (توقف دوبله)
11 ـ روی پلها و داخل تونل ها و معابر هوایی (راههایی کـه بر روی پایه قرار دارند)
12 ـ در خیابان هایی کـه پیاده رو آنها قابل عبور نبوده و پیاده اجباراً از قسمتی از سواره رو عبور می کنند.
13 ـ در ایستگاه ها وسایل نقلیه عمومی و حریم آنها کـه با علایم راهنمایی مشخص است.
14 ـ در محل هایی کـه تابلوهای توقف مطلقاً ممنوع نصب شده است.
15 ـ در هر نقطه از معابر بـه منظور تعمیر وسیله نقلیه جز در مورد ماده 146 کـه باید بـه ترتیب مقرر در همان ماده عمل شود.
16 ـ در محل هایی کـه دستگاه پارکومتر نصب شده در کنار راه بـه علت نیانداختن سکه در داخل آن با پایان یافتن زمان معین و یا از کار افتادن دستگاه کـه علامت پارکینگ ممنوع را نشان دهد.
17 ـ در سطح آسفالت جاده های دوبانده.
18 ـ در خطوط عبور بزرگراه ها و اتوبان ها.
رانندگان موتورسیکلت بایستی در موقع رانندگی فقط روی زین موتور بنشینند و حق ندارند شخص دیگری را بر ترک سوار کنند مگر اینکه در ترک نیز یک زین کامل نصب شده یا موتورسیکلت دارای ساید کار باشد.
رانندگی با دوچرخه رکابدار بدون داشتن زین محکم در محل مخصوص ممنوع است.
دو ترکه سوار کردن اشخاص روی دو چرخه ممنوع است.
دوچرخه سواران مکلفند:
1 ـ هنگام حرکت کاملاً از طرف راست راه عبور نمایند.
2 ـ در صورت تعدد دوچرخه سواران در یک ردیف حرکت کنند مگر آن کـه معبری ویژه برای آنها اختصاص داده شده باد در این صورت حق ندارند از خارج معبر ویژه و مخصوص عبور نمایند.
عبور دوچرخه سوار از پیاده رو و وسط دسته جات، بازار و نقاط شلوغ و پر تردد ممنوع است.
رانندگان موتورسیکلت و دوچرخه حق ندارند در راهها حین رانندگی بار و اشیای دیگری حمل کنند یا حرکت ورزشی نمایند یا اعمالی انجام دهند کـه مستلزم بر داشت دست های آنان از روی فرمان باشد.
در سایر موارد پیش بینی نشده در این آیین نامه، ملاک عمل آیین نامه راهنمایی و رانندگی جاری در کشور است.
