سرمایه شرکت را می توان از طریق صدور سهام جدید و یا از طریق بالابردن مبلغ اسمی سهام موجود افزایش داد.

تأدیه مبلغ اسمی سهام جدید بیکی از طرق زیر امکان پذیر است: ـ پرداخت مبلغ اسمی سهم بـه نقد. ـ تبدیل مطالبات نقدی حال شده اشخاص از شرکت بـه سهام جدید. ـ انتقال سود تقسیم نشده یا اندوخته یا عواید حاصله از اضافه ارزش سهام جدید بـه سرمایه شرکت. ـ بدیل اوراق قرضه بـه سهام. تبصره 1 ـ فقط در شرکت سهامی خاص تأدیه مبلغ اسمی سهام جدید بغیر نقد نیز مجاز است. تبصره 2 ـ انتقال اندوخته قانونی بـه سرمایه ممنوع است.

افزایش سرمایه از طریق بالابردن مبلغ اسمی سهام موجود در صورتی کـه برای صاحبان سهام ایجاد تعهد کند ممکن نخواهد بود مگر آنکه کلیه صاحبان سهام با آن موافق باشند.

شرکت می تواند سهام جدید را برابر مبلغ اسمی بفروشد یا اینکه مبلغی علاوه بر مبلغ اسمی سهم بـه عنوان اضافه ارزش سهم از خریداران دریافت کند. شرکت می تواند عواید حاصله از اضافه ارزش سهام فروخته شده را بـه اندوخته منتقل سازد یا نقدا بین صاحبان سهام سابق تقسیم کند یا در ازاء آن سهام جدید بـه صاحبان سهام سابق بدهد.

مجمع عمومی فوق العاده بـه پیشنهاد هیأت مدیره پس از قرائت گزارش بازرس یا بازرسان شرکت در مورد افزایش سرمایه شرکت اتخاذ تصمیم می کند. تبصره 1 ـ مجمع عمومی فوق العاده کـه در مورد افزایش سرمایه اتخاذ تصمیم می کند شرایط مربوط بـه فروش سهام جدید و تأدیه قیمت آنرا تعیین یا اختیار تعیین آنرا بـه هیأت مدیره واگذار خواهد کرد. تبصره 2 ـ پیشنهاد هیأت مدیره راجع بـه افزایش سرمایه باید متضمن توجیه لزوم افزایش سرمایه و نیز شامل گزارشی درباره امور شرکت از بدو سال مالی در جریان و اگر تا آن موقع مجمع عمومی نسبت بـه حساب های سال مالی قبل تصمیم نگرفته باشد حاکی از وضع شرکت از ابتدای سال مالی قبل باشد گزارش بازرس یا بازرسان باید شامل اظهار نظر درباره پیشنهاد هیأت مدیره باشد.

مجمع عمومی فوق العاده می تواند بـه هیأت مدیره اجازه دهد کـه ظرف مدت معینی کـه نباید از پنج سال تجاوز کند سرمایه شرکت را تا میزان مبلغ معینی بیکی از طرق مذکور در این قانون افزایش دهد.

هیأت مدیره در هر حال مکلف است در هر نوبت پس از عملی ساختن افزایش سرمایه حداکثر ظرف یکماه مراتب را ضمن اصلاح اساسنامه در قسمت مربوط بـه مقدار سرمایه ثبت شده شرکت بـه مرجع ثبت شرکت ها اعلام کند تا پس از ثبت جهت اطلاع عموم آگهی شود.

اساسنامه شرکت نمی تواند متضمن اختیار افزایش سرمایه برای هیأت مدیره باشد.

مادام کـه سرمایه قبلی شرکت تماما تأدیه نشده است افزایش سرمایه شرکت تحت هیچ عنوانی مجاز نخواهد بود.

در خرید سهام جدید صاحبان سهام شرکت بـه نسبت سهامی کـه مالکند حق تقدم دارند و این حق قابل نقل و انتقال است مهلتی کـه طی آن سهامداران می توانند حق تقدم مذکور را اعمال کنند کمتر از شصت روز نخواهد بود. این مهلت از روزی کـه برای پذیره نویسی تعیین می گردد شروع می شود.

مجمع عمومی فوق العاده کـه افزایش سرمایه را از طریق فروش سهام جدید تصویب می کند یا اجازه آنرا بـه هیأت مدیره می دهد حق تقدم صاحبان سهام را نسبت بـه پذیره نویسی تمام یا قسمتی از سهام جدید از آنان سلب کند بـه شرط آنکه چنین تصمیمی پس از قرائت گزارش هیأت مدیره و گزارش بازرس یا بازرسان شرکت اتخاذ گردد وگرنه باطل خواهد بود. تبصره ـ گزارش هیأت مدیره مذکور در این ماده باید مشتمل بر توجیه لزوم افزایش سرمایه و سلب حق تقدم از سهامداران و معرفی شخص یا اشخاصی کـه سهام جدید برای تخصیص بـه آنها در نظر گرفته شده است و تعداد و قیمت این گونه سهام و عواملی کـه در تعیین قیمت در نظر گرفته شده است باشد. گزارش بازرس یا بازرسان باید حاکی از تایید عوامل و جهاتی باشد کـه در گزارش هیأت مدیره ذکر شده است.

در مورد ماده 167 چنانچه سلب حق تقدم در پذیره نویسی سهام جدید از بعضی از صاحبان سهام بـه نفع بعضی دیگر انجام می گیرد سهامدارانی کـه سهام جدید برای تخصیص بـه آنها در نظر گرفته شده است حق ندارند در اخذ رای درباره سلب حق تقدم سایر سهامداران شرکت کنند. در احتساب حد نصاب رسمیت جلسه و اکثریت لازم جهت معتبر بودن تصمیمات مجمع عمومی سهام سهامدارانی کـه سهام جدید برای تخصیص بـه آنها در نظر گرفته شده است بحساب نخواهد آمد.

در شرکت های سهامی خاص پس از اتخاذ تصمیم راجع بـه افزایش سرمایه از طریق انتشار سهام جدید باید مراتب از طریق نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشاری کـه آگهی های مربوط بـه شرکت در آن نشر می گردد بـه اطلاع صاحبان سهام برسد در این آگهی باید اطلاعات مربوط بـه مبلغ افزایش سرمایه و مبلغ اسمی سهام جدید و حسب مورد مبلغ اضافه ارزش سهم و تعداد سهامی کـه هر صاحب سهم بـه نسبت سهام خود حق تقدم در خرید آنها را دارد و مهلت پذیره نویسی و نحوه پرداخت ذکر شود. در صورتی کـه برای سهام جدید شرایط خاصی در نظر گرفته شده باشد چگونگی این شرایط در آگهی قید خواهد شد.

در شرکت های سهامی عام پس از اتخاذ تصمیم راجع بـه افزایش سرمایه از طریق انتشار سهام جدید باید آگهی بـه نحو مذکور در ماده169 منتشر و در آن قید شود کـه صاحبان سهام بی نام برای دریافت گواهینامه حق خرید سهامی کـه حق تقدم در خرید آنرا دارند ظرف مهلت معین کـه نباید کمتر از بیست روز باشد بـه مراکزی کـه از طرف شرکت تعیین و در آگهی قید شده است مراجعه کنند. برای صاحبان سهام با نام گواهینامه های حق خرید باید توسط پست سفارشی ارسال گردد.

گواهینامه حق خرید سهم مذکور در ماده فوق باید مشتمل بر نکات زیر باشد: ـ نام و شماره ثبت و مرکز اصلی شرکت. ـ مبلغ سرمایه فعلی و همچنین مبلغ افزایش سرمایه شرکت. ـ تعداد و نوع سهامی کـه دارنده گواهینامه حق خرید آنرا دارد با ذکر مبلغ اسمی سهم و حسب مورد مبلغ اضافه ارزش آن. ـ نام بانک و مشخصات حساب سپرده ای کـه وجوه لازم باید در آن پرداخته شود. ـ مهلتی کـه طی آن دارنده گواهینامه می تواند از حق خرید مندرج در گواهینامه استفاده کند. ـ هر گونه شرایط دیگری کـه برای پذیره نویسی مقرر شده باشد. تبصره ـ گواهینامه حق خرید سهم باید بهمان ترتیبی کـه برای امضای اوراق سهام شرکت مقرر است بـه امضاء برسد.

در صورتی کـه حق تقدم در پذیره نویسی سهام جدید از صاحبان سهام سلب شده باشد یا صاحبان سهام از حق تقدم خود ظرف مهلت مقرر استفاده نکنند حسب مورد تمام یا باقیمانده سهام جدید عرضه و بـه متقاضیان فروخته خواهد شد.

شرکت های سهامی عام باید قبل از عرضه کردن سهام جدید برای پذیره نویسی عمومی ابتدا طرح اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید را بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم و رسید دریافت کنند.

طرح اعلامیه پذیره نویسی مذکور در ماده 173 باید بـه امضای دارندگان امضای مجاز شرکت رسیده و مشتمل بر نکات زیر باشد: ـ نام و شماره ثبت شرکت. ـ موضوع شرکت و نوع فعالیتهای آن. ـ مرکز اصلی شرکت و در صورتی کـه شرکت شعبی داشته باشد نشانی شعب آن. ـ در صورتی کـه شرکت برای مدت محدود تشکیل شده باشد تاریخ انقضاء مدت آن. ـ مبلغ سرمایه شرکت قبل از افزایش سرمایه. ـ اگر سهام ممتاز منتشر شده باشد تعداد و امتیازات آن. ـ هویت کامل اعضاء هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت. ـ شرایط حضور و حق رای صاحبان سهام در مجامع عمومی. ـ مقررات اساسنامه راجع بـه تقسیم سود و تشکیل اندوخته و تقسیم دارایی بعد از تصفیه. ـ مبلغ و تعداد اوراق قرضه قابل تبدیل بـه سهم کـه شرکت منتشر کرده است و مهلت و شرایط تبدیل اوراق قرضه بـه سهم. ـ مبلغ بازپرداخت نشده انواع دیگر اوراق قرضه ای کـه شرکت منتشر کرده است و تضمینات مربوط بـه آن. ـ مبلغ دیون شرکت و همچنین مبلغ دیون اشخاص ثالث کـه توسط شرکت تضمین شده است. ـ مبلغ افزایش سرمایه. ـ تعداد و نوع سهام جدیدی کـه صاحبان سهام با استفاده از حق تقدم خود تعهد کرده اند. ـ تاریخ شروع و خاتمه مهلت پذیره نویسی. ـ مبلغ اسمی و نوع سهامی کـه باید تعهد شود و حسب مورد مبلغ اضافه ارزش سهم. ـ حداقل تعداد سهامی کـه هنگام پذیره نویسی باید تعهد شود. ـ نام بانک و مشخصات حساب سپرده ای کـه وجوه لازم باید در آن پرداخته شود. ـ ذکر نام روزنامه کثیرالانتشاری کـه اطلاعیه ها و آگهی های شرکت در آن نشر می شود.

آخرین ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت کـه بـه تصویب مجمع عمومی رسیده است باید بـه ضمیمه طرح اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم گردد و در صورتی کـه شرکت تا آن موقع ترازنامه و حساب سود و زیان تنظیم نکرده باشد این نکته باید در طرح اعلامیه پذیره نویسی قید شود.

مرجع ثبت شرکت ها پس از وصول طرح اعلامیه پذیره نویسی و ضمائم آن و تطبیق مندرجات آنها با مقررات قانونی اجازه انتشار اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید را صادر خواهد نمود.

اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید باید علاوه بر روزنامه کثیرالانتشاری کـه آگهی های شرکت در آن نشر می گردد اقلا در دو روزنامه کثیرالانتشار دیگر آگهی شود و نیز در بانکی کـه تعهد سهام در نزد آن بـه عمل می آید در معرض دید علاقمندان قرار داده شود. در اعلامیه پذیره نویسی باید قید شود کـه آخرین ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت کـه بـه تصویب مجمع عمومی رسیده است در نزد مرجع ثبت شرکت ها و در مرکز شرکت برای مراجعه علاقمندان آماده است.

خریداران ظرف مهلتی کـه در اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید معین شده است و نباید از دو ماه کمتر باشد بـه بانک مراجعه و ورقه تعهد سهام را امضاء کرده و مبلغی را کـه باید پرداخته شود تأدیه و رسید دریافت خواهند کرد.

پذیره نویسی سهام جدید بـه موجب ورقه تعهد خرید سهم کـه باید شامل نکات زیر باشد بـه عمل خواهد آمد: ـ نام و موضوع و مرکز اصلی و شماره ثبت شرکت. ـ سرمایه شرکت قبل از افزایش سرمایه. ـ مبلغ افزایش سرمایه. ـ شماره و تاریخ اجازه انتشار اعلامیه پذیره نویسی سهام جدید و مرجع صدور آن. ـ تعداد و نوع سهامی کـه مورد تعهد واقع می شود و مبلغ اسمی آن. ـ نام بانک و شماره حسابی کـه بهای سهم در آن پرداخته می شود. ـ هویت و نشانی کامل پذیره نویس.

مقررات مواد 14 و 15 این قانون در مورد تعهد خرید سهم جدید نیز حاکم است.

پس از گذشتن مهلتی کـه برای پذیره نویسی معین شده است و در صورت تمدید بعد از انقضای مدت تمدید شده هیأت مدیره حداکثر تا یکماه بـه تعهدات پذیره نویسان رسیدگی کرده و تعداد سهام هر یک از تعهدکنندگان را تعیین و اعلام و مراتب را جهت ثبت و آگهی بـه مرجع ثبت شرکت ها اطلاع خواهد داد. هر گاه پس از رسیدگی بـه اوراق پذیره نویسی مقدار سهام خریداری شده بیش از میزان افزایش سرمایه باشد هیأت مدیره مکلف است ضمن تعیین تعداد سهام هر خریدار دستور استرداد وجه سهام اضافه خریداری شده را بـه بانک مربوط بدهد.

هر گاه افزایش سرمایه شرکت تا نه ماه از تاریخ تسلیم طرح اعلامیه پذیره نویسی مذکور در ماده 174 بـه مرجع ثبت شرکت ها بـه ثبت نرسد بـه درخواست هر یک از پذیره نویسان سهام جدید مرجع ثبت شرکت کـه طرح اعلامیه پذیره نویسی بـه آن تسلیم شده است گواهینامه ای حاکی از عدم ثبت افزایش سرمایه شرکت صادر و بـه بانکی کـه تعهد سهام و تأدیه وجوه در آن بـه عمل آمده است ارسال می دارد تا اشخاصی کـه سهام جدید را پذیره نویسی کرده اند بـه بانک مراجعه و وجوه پرداختی خود را مسترد دارند. در این صورت هر گونه هزینه ایکه برای افزایش سرمایه شرکت پرداخت یا تعهد شده باشد بـه عهده شرکت قرار می گیرد.

برای ثبت افزایش سرمایه شرکت های سهامی خاص فقط تسلیم اظهارنامه بـه ضمیمه مدارک زیر بـه مرجع ثبت شرکت ها کافی خواهد بود: ـ صورت جلسه مجمع عمومی فوق العاده کـه افزایش سرمایه را تصویب نموده یا اجازه آنرا بـه هیأت مدیره داده است و در صورت اخیر صورت جلسه هیأت مدیره کـه افزایش سرمایه را مورد تصویب قرار داده است. ـ یک نسخه از روزنامه ای کـه آگهی مذکور در ماده 169 این قانون در آن نشر گردیده است. ـ اظهارنامه مشعر بر فروش کلیه سهام جدید و در صورتی کـه سهام جدید امتیازاتی داشته باشد باید شرح امتیازات و موجبات آن در اظهارنامه قید شود. ـ در صورتی کـه قسمتی از افزایش سرمایه بـه صورت غیر نقد باشد باید تمام قسمت غیر نقد تحویل گردیده و با رعایت ماده 82 این قانون بـه تصویب مجمع عمومی فوق العاده رسیده باشد مجمع عمومی فوق العاده در این مورد با حضور صاحبان سهام شرکت و پذیره نویسان سهام جدید تشکیل شده و رعایت مقررات مواد 77 لغایت 81 این قانون در آن قسمت کـه بـه آورده غیر نقد مربوط می شود الزامی خواهد بود و یک نسخه از صورت جلسه مجمع عمومی فوق العاده باید بـه اظهارنامه مذکور در این ماده ضمیمه شود. تبصره ـ اظهارنامه های مذکور در این ماده باید بـه امضاء کلیه هیأت مدیره رسیده باشد.

وجوهی کـه بحساب افزایش سرمایه تأدیه می شود باید در حساب سپرده مخصوصی نگاهداری شود. تأمین و توقیف و انتقال وجوه مزبور بحساب های شرکت ممکن نیست مگر پس از بـه ثبت رسیدن افزایش سرمایه شرکت.

در صورتی کـه مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام افزایش سرمایه شرکت را از طریق تبدیل مطالبات نقدی حال شده اشخاص از شرکت تصویب کرده باشد سهام جدیدی کـه در نتیجه این گونه افزایش سرمایه صادر خواهد شد با امضاء ورقه خرید سهم توسط طلبکارانی کـه مایل بـه پذیره نویسی سهام جدید باشند انجام می گیرد.

در ورقه خرید سهم مذکور در ماده 185 نکات مندرج در بندهای 1 و 2 و 3 و 5 و 7 و 8 ماده 179 باید قید شود.

در مورد ماده 185 پس از انجام پذیره نویسی باید در موقع بـه ثبت رسانیدن افزایش سرمایه در مرجع ثبت شرکت ها صورت کاملی از مطالبات نقدی حال شده، بستانکاران پذیره نویس را کـه بـه سهام شرکت تبدیل شده است بـه ضمیمه رونوشت اسناد و مدارک حاکی از تصفیه آنگونه مطالبات کـه بازرسان شرکت صحت آنرا تایید کرده باشند همراه با صورت جلسه مجمع عمومی فوق العاده و اظهارنامه هیأت مدیره مشعر بر اینکه کلیه این سهام خریداری شده و بهای آن دریافت شده است بـه مرجع ثبت شرکت ها تسلیم شود.

در موردی کـه افزایش سرمایه از طریق بالابردن مبلغ اسمی سهام موجود صورت می گیرد کلیه افزایش سرمایه باید نقدا پرداخت شود و نیز سهام جدیدی کـه در قبال افزایش سرمایه صادر می شود باید هنگام پذیره نویسی بر حسب مورد کلا پرداخته یا تهاتر شود.

علاوه بر کاهش اجباری سرمایه مذکور در ماده 141 مجمع عمومی فوق العاده شرکت می تواند بـه پیشنهاد هیأت مدیره در مورد کاهش سرمایه شرکت بـه طور اختیاری اتخاذ تصمیم کند مشروط بر آنکه بر اثر کاهش سرمایه بـه تساوی حقوق صاحبان سهام لطمه ای وارد نشود و سرمایه شرکت از حداقل مقرر در ماده 5 این قانون کمتر نگردد. تبصره ـ کاهش اجباری سرمایه از طریق کاهش تعداد یا مبلغ اسمی سهام صورت می گیرد و کاهش اختیاری سرمایه از طریق کاهش بهای اسمی سهام بـه نسبت متساوی و رد مبلغ کاهش یافته هر سهم بـه صاحب آن انجام می گیرد.

پیشنهاد هیأت مدیره راجع بـه کاهش سرمایه باید حداقل چهل و پنج روز قبل از تشکیل مجمع عمومی فوق العاده بـه بازرس یا بازرسان شرکت تسلیم گردد. پیشنهاد مزبور باید متضمن توجیه لزوم کاهش سرمایه و همچنین شامل گزارشی درباره امور شرکت از بدو سال مالی در جریان و اگر تا آن موقع مجمع عمومی نسبت بـه حساب های سال مالی قبل تصمیم نگرفته باشد حاکی از وضع شرکت از ابتدای سال مالی قبل باشد.

بازرس یا بازرسان شرکت پیشنهاد هیأت مدیره را مورد رسیدگی قرار داده و نظر خود را طی گزارشی بـه مجمع عمومی فوق العاده تسلیم خواهد نمود و مجمع عمومی پس از استماع گزارش بازرس تصمیم خواهد گرفت.

هیأت مدیره قبل از اقدام بـه کاهش اختیاری سرمایه باید تصمیم مجمع عمومی را درباره کاهش حداکثر ظرف یکماه در روزنامه رسمی و روزنامه کثیرالانتشاری کـه آگهی های مربوط بـه شرکت در آن نشر می گردد آگهی کند.

در مورد کاهش اختیاری سرمایه شرکت هر یک از دارندگان اوراق قرضه و یا بستانکارانی کـه منشاء طلب آنها قبل از تاریخ نشر آخرین آگهی مذکور در ماده 192 باشد می توانند ظرف دو ماه از تاریخ نشر آخرین آگهی اعتراض خود را نسبت بـه کاهش سرمایه شرکت بـه دادگاه تقدیم کنند.

در صورتی کـه بنظر دادگاه اعتراض نسبت بـه کاهش سرمایه وارد تشخیص شود و شرکت جهت تأمین پرداخت طلب معترض وثیقه ایکه بنظر دادگاه کافی باشد نسپارد در این صورت آن دین حال شده و دادگاه حکم بـه پرداخت آن خواهد داد.

در مهلت دو ماه مذکور در ماده 193 و همچنین در صورتی کـه اعتراضی شده باشد تا خاتمه اجرای حکم قطعی دادگاه شرکت از کاهش سرمایه ممنوع است.

برای کاهش بهای اسمی سهام شرکت و رد مبلغ کاهش یافته هر سهم هیأت مدیره شرکت باید مراتب را طی اطلاعیه ای بـه اطلاع کلیه صاحبان سهم برساند. اطلاعیه شرکت باید در روزنامه کثیرالانتشاری کـه آگهی های مربوط بـه شرکت در آن نشر می گردد منتشر شود و برای صاحبان سهام با نام توسط پست سفارشی ارسال گردد.

اطلاعیه مذکور در ماده 196 باید مشتمل بر نکات زیر باشد: ـ نام و نشانی مرکز اصلی شرکت. ـ مبلغ سرمایه شرکت قبل از اتخاذ تصمیم در مورد کاهش سرمایه. ـ مبلغی کـه هر سهم بـه آن میزان کاهش می یابد یا بهای اسمی هر سهم پس از کاهش. ـ نحوه پرداخت و مهلتی کـه برای بازپرداخت مبلغ کاهش یافته هر سهم در نظر گرفته شده و محلی کـه در آن این بازپرداخت انجام می گیرد.

خرید سهام شرکت توسط همان شرکت ممنوع است.