✦ تحلیل

کلیه دستگاه های موضوع ماده (2) این قانون موظفند اقدامات ذیل را اجراء کنند: الف ـ ساختار واحد سازمانی مناسب برای مدیریت بحران را بـه گونه ای تعیین و بـه سازمان ارسال کنند کـه نیروی انسانی لازم از بین پست های سازمانی موجود تامین شود. ب ـ براساس استاندارد های ابلاغی سازمان، نسبت بـه آموزش کارکنان خود در خصوص مدیریت بحران اقدام کنند. پ ـ کلیه مدیران و کارشناسان مسئول در امر مدیریت حوادث موظفند دوره های آموزشی بلندمدت و کوتاه مدت را طی کنند. شرایط احراز صلاحیت هر یک از آنان طبق دستورالعملی تعیین می شود کـه توسط سازمان تهیه شده و بـه تصویب شورای عالی می رسد. ت ـ در تهیه و تدوین راهبرد ملی مدیریت بحران، برنامه های ملی و استانی کاهش خطر حوادث و سوانح، برنامه های ملی و استانی آمادگی و پاسخ، برنامه ملی بازسازی و بازتوانی و سایر برنامه های ملی و استانی مورد نیاز، ضوابط فنی، فرآیند ها و استاندارد های مدیریت بحران، شاخص های پایش و ارزیابی، پیش نویس لوایح، دستورالعمل ها و آیین نامه های اجرائی، همکاری لازم را با سازمان داشته باشند. ث ـ ساز و کار های کاهش خطر در حوزه وظایف خود را در چهارچوب برنامه ملی کاهش خطر حوادث و سوانح تهیه و با تأیید سازمان، اجرائی کنند. ج ـ ساز و کار های آمادگی و پاسخ دستگاه خود را در چهارچوب برنامه ملی آمادگی و پاسخ تهیه و با تأیید سازمان، اجرائی کنند. چ ـ در برابر حوادث و سوانح، حداکثر تا پایان برنامه ششم توسعه کشور زمینه توسعه پوشش بیمه ای نسبت بـه کلیه اموال منقول و غیرمنقول خود را بـه قیمت کارشناسی فراهم کنند. آیین نامه اجرائی این بند بـه پیشنهاد مشترک سازمان و وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون بـه تصویب هیات وزیران می رسد. ح ـ بر اساس دستورالعمل ابلاغی سازمان، نسبت بـه تهیه پیوست کاهش خطر برای طرح های توسعه ای خود اقدام کنند. خ ـ هنگام پاسخ بـه بحران، با درخواست رئیس ستاد، کلیه امکانات و تجهیزات موجود خود را در اختیار ستاد قرار دهند. د ـ گزارش عملکرد خود را در چهارچوب شاخص های پایش و ارزیابی مصوب هیات وزیران تهیه و مطابق با زمانبندی سازمان بـه این سازمان ارائه کنند.

✦ تحلیل

وظایف دستگاه ها و نهاد های مسئول در مدیریت بحران عبارت است از: الف ـ وزارتخانه های آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظفند با همکاری جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران و سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور و بر اساس استاندارد های سازمان، نسبت بـه طراحی و ارائه واحد درسی «آمادگی در مقابل حوادث و سوانح» در قالب برنامه آموزشی مدارس، دانشگاه ها و موسسات پژوهشی اقدام کنند. گذراندن این درس برای تمامی دانش آموزان و دانشجویان الزامی است. ب ـ جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران موظف است: 1 ـ با همکاری شورا های اسلامی شهر و روستا، شهرداری ها، دهیاری ها، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان های مسئول در امور فرهنگی و تبلیغی و ستاد کل نیرو های مسلح و بر اساس استاندارد های سازمان، نسبت بـه آموزش آحاد جامعه و سازمان های مردم نهاد در برابر حوادث و سوانح اقدام کند. 2 ـ با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت کشور، نیرو های مسلح، شورا های اسلامی شهر و روستا، شهرداری ها، دهیاری ها، فدراسیون های ورزشی از جمله نجات غریق و غواصی و کوهنوردی و صعود های ورزشی و بر اساس استاندارد های سازمان، نسبت بـه نجات آسیب دیدگان از حوادث و سوانح و انتقال آن ها بـه مراکز درمانی، اسکان اضطراری و تامین مایحتاج ایشان تا رفع نیاز و ذخیره اقلام امدادی مربوط بـه خدمات مذکور اقدام کند. 3 ـ با همکاری کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان بهزیستی کشور، وزارت امور خارجه و سایر دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، اقدامات لازم در زمینه جذب، هدایت و توزیع کمک های غیردولتی داخلی و خارجی را با رعایت اصل هشتادم (80) قانون اساسی انجام دهد. هرگونه دخل و تصرف، استفاده و تصاحب کمک های یادشده توسط اشخاص حقیقی و حقوقی بـه صورت غیرمجاز ممنوع است و بـه عنوان عمل مجرمانه تصرف غیرقانونی در اموال عمومی یا دولتی محسوب شده و مرتکب برابر قانون مجازات اسلامی مجازات می شود. پ ـ وزارت نیرو موظف است: 1- با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور)، ساز و کار های لازم جهت کنترل آب های سطحی (سیلاب) در سطح ملی و استانی را ایجاد کند. 2- با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، سازمان هواشناسی کشور و سایر دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، نسبت بـه پیشگیری از خشکسالی اقدامات لازم را انجام دهد. 3- نسبت بـه ذخیره سازی آب برای شرایط اضطراری اقدام کند. 4- با ایجاد زیر ساخت های مناسب و ایمن، ساز و کار های لازم جهت تامین آب و برق مراکز جمعیتی در شرایط اضطراری را با همکاری وزارت کشور برنامه ریزی و اعمال کند. ت ـ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از طریق موسسات وابسته از جمله موسسه ژئوفیزیک، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی موظف است: 1- با همکاری سازمان هواشناسی (پژوهشکده هواشناسی و اقلیم شناسی) و انجمن های علمی نسبت بـه توسعه تحقیقات، مطالعات و شبکه های اطلاعاتی تخصصی درباره پیشگیری و کاهش خطر حوادث و سوانح اقدام کند. 2- بـه منظور پیش بینی دقیق و هشدار بـه هنگام وقوع مخاطرات زمین ساخت، با همکاری وزارت راه و شهرسازی (مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، پژوهشکده هواشناسی و اقلیم شناسی)، وزارت جهاد کشاورزی (سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور)، وزارت صنعت، معدن و تجارت (سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور) و سایر دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، نسبت بـه ایجاد یا تقویت مراکز پایش و هشدار زلزله، آتشفشان، سونامی و لغزش زمین در کشور اقدام کند. ث ـ وزارت راه و شهرسازی موظف است: 1- با همکاری وزارت کشور و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران ساز و کار های مناسب برای اعمال مدیریت یکپارچه حمل و نقل و عبور (ترانزیت) شریان های مواصلاتی و همچنین ایمن سازی قطار های شهری در شرایط اضطراری را برنامه ریزی و عملیاتی کند. 2- با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بـه منظور ایمن سازی مراکز درمانی اقدام کند. 3- از طریق بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با همکاری شهرداری ها، دهیاری ها، وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور) و ستاد کل نیرو های مسلح در چهارچوب برنامه ملی بازسازی و بازتوانی، ضمن آواربرداری مستحدثات و اماکن آسیب دیده، در بازسازی مناطق روستایی آسیب دیده از حوادث و سوانح، بـه گونه ای عمل کند کـه با اطمینان از ساخت واحد های مسکونی مقاوم در مناطق ایمن، فرهنگ، آداب و رسوم، اقلیم و مصالح بومی منطقه رعایت شود. 4- از طریق سازمان هواشناسی کشور اقدامات ذیل را انجام دهد: 4 ـ 1 ـ بـه منظور پیش بینی دقیق و هشدار بـه هنگام وقوع مخاطرات آب و هوایی، با همکاری وزارت جهادکشاورزی و سایر دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، نسبت بـه ایجاد مرکز پایش و هشدار بهمن، طوفان، گردباد، صاعقه، تگرگ، موج گرما (باد و باد گرم) و سرما در کشور اقدام کند. 4 ـ 2 ـ با همکاری وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی شبکه پایش و هشدار سیل در سطح کشور را تکمیل کند. 4 ـ 3 ـ بـه منظور پیش بینی دقیق و اعلام هشدار های لازم، نسبت بـه تقویت مراکز پایش و هشدار خشکسالی اقدام کند. ج ـ وزارت جهاد کشاورزی موظف است: 1- بـه منظور انجام اقدامات پیشگیرانه در زمینه همه گیری (اپیدمی) آفات و بیماری های گیاهی و جانوری و مشترک انسان و دام، مراکز پایش و هشدار همه گیری (اپیدمی) آفات و بیماری های گیاهی و حیوانی و مشترک انسان و دام را با مشارکت سازمان هواشناسی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت نیرو و سایر دستگاه ها و نهاد های مرتبط با موضوع ماده (2) این قانون ایجاد کند. 2- با همکاری نیرو های مسلح، نسبت بـه اطفای حریق در جنگل ها و مراتع اقدام کنند. چ ـ سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است: 1- با مشارکت جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران و بر اساس استاندارد های سازمان، نسبت بـه تهیه برنامه های آموزشی برای ارتقای سطح آگاهی مردم در برابر بحران اقدام کند. 2- با هماهنگی سازمان نسبت بـه اعلام هشدار های لازم و اطلاع رسانی آگاهانه بـه مردم در خصوص مخاطرات و بحران ها اقدام کند. ح ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی (بیمه مرکزی) موظف است با هماهنگی سازمان و همکاری دستگاه های مرتبط با موضوع ماده (2) این قانون، ساز و کار های لازم جهت گسترش بیمه حوادث و سوانح با اولویت آتش سوزی، سیل و زلزله را فراهم کند. خ ـ وزارت نفت موظف است با همکاری وزارت کشور، با ایجاد زیر ساخت های مناسب و ایمن، برای ذخیره مناسب حامل های انرژی (گاز، نفت سفید، بنزین و گازوئیل) و تامین سوخت مورد نیاز مناطق آسیب دیده در شرایط اضطراری اقدام کند. د ـ وزارت کشور موظف است: 1- با همکاری ستاد کل نیرو های مسلح نسبت بـه انتظام امور و تامین امنیت جانی و مالی مردم و سازمان های مسئول در شرایط اضطراری اقدام کند. 2- از طریق سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور اقدامات ذیل را انجام دهد: 2 ـ 1 ـ با همکاری نیروی انتظامی و وزارت راه و شهرسازی، ساز و کار های لازم برای اعمال مدیریت تردد (ترافیک) در شهر ها و روستا های آسیب دیده را اتخاذ و اجراء کند. 2 ـ 2 ـ با همکاری سازمان پزشکی قانونی، نیروی انتظامی و متولیان دینی و مذهبی موضوع اصول دوازدهم (12) و سیزدهم (13) قانون اساسی برای انتقال، تشخیص هویت و تدفین متوفیان ناشی از وقوع بحران با رعایت آداب محلی و مذهبی ایشان اقدام کند. 2 ـ 3 ـ برای توسعه ایمنی، اطفای حریق، جست و جو و نجات آسیب دیدگان از حوادث شهری و روستایی در مراکز جمعیتی اقدام کند. ذ ـ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است با هماهنگی سازمان و با همکاری وزارت کشور نسبت بـه ایجاد زیر ساخت های لازم جهت تامین ارتباطات (ماهواره ای، باسیم، تلفن همراه و بی سیم اعم از صوتی و تصویری) در شرایط اضطراری اقدام کند؛ بـه گونه ای کـه قادر بـه حفظ ارتباطات از ابتداء تا انتهای شرایط مذکور باشد. ر ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است: 1- نسبت بـه ذخیره سازی دارو، واکسن و تجهیزات پزشکی جهت درمان آسیب دیدگان از حوادث و سوانح در شرایط اضطراری اقدام کند. 2- نسبت بـه کمک های اولیه، تخلیه و انتقال مصدومین با تعداد زیاد و درمان آن ها با همکاری دستگاه های مرتبط موضوع ماده (2) این قانون، اقدام کند. 3- بـه منظور پیش بینی دقیق، هشدار بـه موقع و انجام اقدامات پیشگیرانه در زمینه همه گیری (اپیدمی) بیماری های انسانی، نسبت بـه ایجاد مراکز پایش و هشدار با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست اقدام کند. 4- با همکاری جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، سازمان بهزیستی کشور و ستاد کل نیرو های مسلح، ساز و کار های لازم جهت تامین بهداشت و درمان (جسمی و روحی) آسیب دیدگان در شرایط اضطراری را برنامه ریزی و اعمال کند. ز ـ ستاد کل نیرو های مسلح موظف است: 1- با همکاری وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح، ساز و کار های لازم جهت اطفای حریق هوایی در سطح کشور را اتخاذ و اجراء کند. 2- جهت پشتیبانی از سازمان های امدادی در شرایط اضطراری، یگان های ویژه ای در سطح کشور تشکیل داده و مطابق با استاندارد های سازمان نسبت بـه آموزش و تامین تجهیزات مناسب برای آن ها اقدام کند؛ بـه گونه ای کـه این یگان ها بتوانند در کوتاهترین فاصله زمانی پس از وقوع حوادث و سوانح، ضمن اطلاع رسانی بـه رئیس ستاد، بـه محل بحران اعزام شوند و اقدامات امدادی و حفاظتی را تا اعلام کتبی رفع نیاز توسط رئیس ستاد، بـه انجام رسانند. 3- نسبت بـه پذیرش، راهبری و نظارت عملیاتی گروه های امدادی کـه از نیروهای مسلح کشورهای دیگر بـه محل بحران اعزام می شوند، اقدام کند. ژ ـ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است بـه منظور کاهش خطر حوادث و سوانح، از طریق سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور برای آموزش و توسعه مهارت های نیروی انسانی در حوزه ساخت و ساز اقدامات لازم را انجام دهد. س ـ وزارتخانه های نفت، نیرو، صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح و سازمان انرژی اتمی مسئولیت رعایت ایمنی در نگهداری، حمل و مصرف مواد خطرناک در حوزه وظایف دستگاه متبوع خود را بر عهده دارند. تبصره ـ آیین نامه اجرائی این بند بـه پیشنهاد مشترک وزارت کشور (سازمان مدیریت بحران کشور) و سازمان حفاظت محیط زیست، ظرف مدت شش ماه از لازم الاجراء شدن این قانون بـه تصویب هیات وزیران می رسد. ش ـ وزارت راه و شهرسازی، سازمان نظام مهندسی ساختمان، شهرداری ها و دهیاری ها موظفند در اجرای قوانین و مقررات مربوط بـه مقاوم بودن ساختمان ها، استاندارد های سازمان را اعمال کنند. ص ـ مسئولیت های سازمان های نیرو های مسلح در حوادث غیر مترقبه و نحوه ورود و نقش آفرینی، میزان و چگونگی بـه کارگیری نیروی انسانی و منابع و امکانات آن ها در حوادث مذکور، مبتنی بر اصل یکصد و چهل و هفتم (147) قانون اساسی، مطابق آیین نامه ای خواهد بود کـه توسط ستاد کل نیرو های مسلح با هماهنگی دولت تهیه شده و بـه تصویب فرمانده معظم کل قوا می رسد. ض ـ وزارت راه و شهرسازی (مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی) موظف است: 1- با رعایت ضوابط شورای عالی معماری و شهرسازی، نقشه حریم گسل ها را با اولویت کلان شهر ها بـه همراه دستورالعمل های فنی نحوه ساخت و ساز در حریم گسل ها تهیه کند. 2- نقشه های پهنه بندی خطر زلزله، خطرپذیری (ریسک) لرزه ای در سطوح ملی، استانی و شهری را تهیه و تصویب کند و نقشه های طرح های تفصیلی شهری را بر آن اساس مورد بازبینی قرار دهد. 3- سامانه های پاسخ سریع زلزله را از طریق توسعه شبکه ملی شتاب نگاری کشور در کلان شهر ها راه اندازی کند. 4- مناطق (زون های) با خطر فرو ریزش و فرو نشست را با در نظر گرفتن اثرات قنوات، گود برداری، حفاری های زیر سطحی و مواردی از این قبیل در حوزه های شهری و در مسیر سامانه های حمل و نقل جاده ای و ریلی و در فرودگاه ها و بنادر تعیین و تمهیدات مهندسی در خصوص مقابله با فرو ریزش های شهری و فرونشست زمین را با هدف تدوین ضوابط و آیین نامه های مرتبط فراهم کند. 5- ارزیابی ایمنی ساختمان های مهم و بلند مرتبه با کاربری های مختلف را با اولویت بندی کلان شهر ها در برابر آتش سوزی، زلزله، فرو نشست و فرو ریزش زمین انجام دهد. 6- ارزیابی آسیب پذیری و اولویت بندی نشان های (المان های) حمل و نقل هوایی، دریایی، ریلی و جاده ای را از دیدگاه خطر زلزله، فرو نشست، فرو ریزش زمین با هدف شروع اقدامات اجرائی و ارتقای تاب آوری آن ها انجام دهد. 7- با همکاری وزارتخانه های نفت، نیرو و ارتباطات و فناوری اطلاعات، قرارگیری شریان های حیاتی و مجموعه های مرتبط با سازمان های دولتی و شرکت ها را در حریم گسل ها و مناطق (زون های) با خطر بالای زلزله، فرو نشست و فرو ریزش زمین ارزیابی نموده و موارد را جهت شروع اقدامات اجرائی ارائه دهد. تبصره ـ منابع لازم برای ایجاد یا تقویت مراکز پایش و هشدار موضوع جزء (2) بند "ت"، جزء (1) بند "ج" و جزء (3) بند "ر" و همچنین برای ایمن سازی مراکز درمانی در جزء (2) بند "ث" این ماده از محل اعتبارات موضوع ماده (16) این قانون تامین می شود.

✦ تحلیل

در شرایط اضطراری و پاسخ بـه بحران، چنانچه خدمات و امکانات دستگاه ها و نهاد های دولتی و عمومی غیردولتی بـه تنهایی کافی نبوده و یا ارائه آن ها زمانبر بوده بـه نحوی کـه احتمال وقوع خسارات جانی و مادی وجود داشته باشد، بخش های خصوصی و تعاونی موظفند خدمات و امکانات موجودشان را بـه درخواست رئیس ستاد ارائه دهند. در این موارد، هزینه خدمات و امکانات ارائه شده طبق تعرفه های قانونی و در صورت عدم وجود، بر اساس عرف، از سوی دستگاه سفارش دهنده پرداخت می شود.