«سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران» کـه پیرو تصویب ماده واحده « نهایی سازی و تصویب سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران» (مصوب 1402/08/16 شورای عالی انقلاب فرهنگی) و در اجرای تفویض موضوع ماده واحده «تشکیل شورای ملی راهبری و تأسیس سازمان ملی هوش مصنوعی» (مصوب جلسه 901 مورخ 1403/03/29 شورای عالی انقلاب فرهنگی)، در جلسه 483 شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی بـه تصویب رسیده است؛ بـه شرح ذیل برای اجراء ابلاغ می گردد:

مقدمه

از مهم ترین شاخصه های تمدن نوین اسلامی، توحیدگرایی و استقرار عدالت و امنیت فراگیر مبتنی بر اندیشه و جهان بینی اسلامی است کـه تعین بخش و اثرگذار بر مسیر و جهت گیری های فناوری های نوین بـه طور عام و هوش مصنوعی بـه طور خاص است. برای وصول بـه شاخصه های تمدن نوین اسلامی بر مبنای دانش و علوم بنیادین، هوش مصنوعی کـه بـه لحاظ کارکردی و رفتاری مشابه با برخی ظرفیت های هوش انسانی عمل می کند، یک امکان مهم و یک تغییر در زیست بوم زندگی بر مبنای حکمرانی اسلامیِ هوشمند محسوب می شود. بدیهی است هوش مصنوعی در تعامل با جامعه انسانی، یک پدیده اجتماعی و مرتبط با زیست بوم دینی و فرهنگی جامعه محسوب می شود کـه می بایست ابتناء همه ابعاد آن بر مبانی، ارزش ها ، قابلیت ها، سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، مورد توجه قرار گیرد.

فرصت ‏های قابل توجه حاصل از پیشرفت علم و فناوری در کنار توان قابل ملاحظه آن برای درک مسائل و همچنین قدرت پیشگیرانه آن در مهار بحران ها و مشکلات پیشِ روی جوامع، موجب شده است تا در سطح بین المللی در اسناد ملی و برنامه ‎ های کلان، سرفصل مهمی بـه این موضوع اختصاص یابد. در کشور ما نیز توسعه علم و فناوری و توجه بـه رشد علمی جایگاه قابل توجهی در گفتمان راهبردی کشور و بـه طور خاص در کلام امامین انقلاب و اسناد و برنامه های کلان کشور بـه ویژه بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی دارد.

اگر در دوره ای صنعت نفت، صنعت برق و فناوری اطلاعات باعث تحول همه جانبه صنعت شد، امروزه یکی از مهم ترین حوزه ‎ های فناورانه ای کـه باتوجه بـه گذشته، حال و آینده تحول آفرین خود بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته، علوم و فناوری ‎ های هوش مصنوعی است کـه برخوردار از ابعاد فلسفی، اخلاقی، فقهی، حقوقی، فنی و مهندسی است.

با عنایت بـه اثر فراگیر و برنامه پذیربودن فناوری ‏های نوین و مزیت‏ های حاصل از پیشگامی در این فناوری ‎ ها، کشورهای بسیاری، بر هوش مصنوعی و کارکردهای آن در بخش های مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و دفاعی متمرکز شده اند. کشور ما نیز، یکی از کشورهای پیشرو در زمینه خلق دانش و انتشار مقالات علمی در حوزه هوش مصنوعی است و توسعه زیست بوم کسب و کارهای نوپا و شکل گیری شرکت های دانش بنیان این حوزه، نشان می دهد کـه با برنامه ‎ ریزی منسجم و جامع، می توان دستاوردهای قابل توجهی را از توسعه هوش مصنوعی در کشور انتظار داشت.

مقام معظم رهبری(مدظله العالی) نیز در دیدار با نخبگان، ضمن تأکید همیشگی نسبت بـه تمرکز بر فناوری ‎ های نو بـه عنوان مأموریت ویژه نخبگان، بـه طور خاص تمرکز بر هوش مصنوعی را بـه عنوان ظرفیت مهم برای حکمرانی نظام مند و اثرگذار بر پیشرفت همه جانبه و توسعه هوشمندانه آن متناسب با اقتضائات و نیازهای بومی کشور مورد تأکید قرار داده اند. بدیهی است فائق آمدن بر چالش ‎ ها و مسائل پیش رو در مسیر رسیدن بـه این جایگاه جز با برنامه ‎ ریزی دقیق و جامع کـه بتواند محقق کننده اهداف، راهبردها و اولویت های مدنظر در اسناد بالادستی و برنامه ‎ های راهبردی نظام باشد، میسر نخواهد بود.

بی شک برای ارتقای جایگاه کشور در حوزه هوش مصنوعی و کسب جایگاه مناسب در بازارهای جهانی و رسیدن بـه جمع کشورهای برتر دنیا، راه پرفراز و نشیبی در پیش است. خودباوری، توانمندسازی نیروی انسانی، توجه ویژه بـه نخبگان، فرهنگ سازی، ترویج و آموزش مفاهیم و مبانی علمی، تسهیل فضای کسب وکار، بخش خصوصی، تسهیل انتقال فناوری و توسعه فناوری های زیرساختی و تنظیم ‎ گری متناسب با الزامات این حوزه از جمله مواردی است کـه باید در راستای یک نگاه منسجم و یکپارچه مدنظر قرار گیرد.

تدوین سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران گام مهمی برای وصول بـه مؤلفه های تمدن نوین اسلامی، ارتقای کیفیت حکمرانی و تقویت بنیان های علمی و پژوهشی در راستای پیشرفت کشور در همه عرصه های مرتبط با حکمرانی منطقه ای و ملی و ارتباطات جهانی است. همچنین هوش مصنوعی در همه قلمروهای اولویت دار از قبیل آموزش و پژوهش، بهداشت و درمان، حکمرانی دولتی و خدمات عمومی، دفاعی، امنیتی و انتظامی، صنایع، انرژی، محیط زیست و کشاورزی، فرهنگ ایرانی و تمدن اسلامی، رسانه و فضای مجازی و امور مرتبط با فناوری های مهم و راهبردی اعم از هوافضا، فناوری زیستی، فناوری نانو، علوم شناختی و سایر عرصه های علم و فناوری، منشأ تغییر و تحولات بزرگ است.