مصوبه سند ملی هوش مصنوعی مصوب 1403/03/29
تعریف واژگان هوش مصنوعی: بـه توانایی ماشین برای انجام عملکردهای خودکار و نظام مند از جمله یادگیری، درک، استنتاج، حل مسأله، پیش بینی، تصمیم گیری و اقدام از طریق بـه کارگیری دانش و اطلاعات و پردازش داده گفته می شود کـه منشأ اثرگذاری های گسترده بر انسان و روابط انسانی در محیط فیزیکی یا مجازی و همچنین بازتاب های زیست محیطی است. هوش مصنوعی ماهیتی داده ای، شبکـه ای، الگوریتمی، خوشه ای، لایه ای و یکپارچه، مبتنی بر منطق های کلاسیک و سایر منطق های نوین دارد. داده باز: داده ای کـه از نظر حقوقی هر فردی مجاز است تا از آن بـه شکل آزاد بر اساس مجوزهای استاندارد استفاده کند. داده اشتراکی: داده ای کـه تحت یک مجوز اشتراک گذاری با محدودیت های معین بین افراد حقیقی یا حقوقی مشخص بـه اشتراک گذاشته شده است. اخلاق هوش مصنوعی: مجموعه ای از اصول اخلاقی برای هدایت توسعه و استفاده مسئولانه و مبتنی بر ارزش های اسلامی از فناوری هوش مصنوعی است کـه توسط متخصصان و سایر افراد در طراحی، تولید و بهره گیری از هوش مصنوعی رعایت شده و حقوق متقابل ایجاد می کند. نمونه هایی از مسائل اخلاقی هوش مصنوعی عبارتند از: رعایت حریم خصوصی، رعایت حقوق فردی و اجتماعی، تأمین امنیت اجتماعی، انصاف، توضیح پذیری، شفافیت، عدم تبعیض و سوگیری، پاسخگویی، همسویی با ارزش ها و هنجارهای جامعه اسلامی، مسئولیت پذیری، اعتماد و عدم سوء استفاده از فناوری. هدف اخلاق هوش مصنوعی بهینه سازی تأثیر سودمند هوش مصنوعی بر جامعه و زیست بشر و کاهش خطرات و پیامدهای ناخواسته استفاده از آن مبتنی بر ارزش ها و مبانی اعتقادی اسلام است. زیست بوم هوش مصنوعی: بـه مجموعه مؤلفه های سخت افزاری و نرم افزاری، شامل شب کـه ای از سازمان ها، افراد و نهادهایی اطلاق می شود کـه در توسعه، استقرار و استفاده از سیستم های هوش مصنوعی دخیل هستند. زیست بوم هوش مصنوعی یک سیستم پیچیده و پویا شامل طیف گسترده ای از ذی نفعان، از جمله مردم، کارگزاران نظام حکمرانی، محققان، توسعه دهندگان، سیاست گذاران، سرمایه گذاران و کاربران نهایی است. موضوعات کلان کشور: موضوعات ملی اولویت دار در حوزهای کلان فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و محیط زیستی. سازمان: منظور از سازمان در این سند، سازمان ملی هوش مصنوعی است. سند: منظور از سند، سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران است.
اصول و مبانی ارزشی هم راستا با مبانی ارزشی جمهوری اسلامی ایران در قانون اساسی و بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی و مبانی ارزشی نظام علم و فناوری مندرج در سند نقشه جامع علمی کشور و با تأکید بر حاکمیت جهان بینی توحیدی اسلام، مردم سالاری دینی، عدالت محوری، کمال آفرینی ، ثروت آفرینی، هماهنگی با محیط زیست و اهمیت کرامت انسانی در تمام ابعاد علم، فناوری و نوآوری، اصول و مبانی ارزشی این سند عبارتند از: 1 ـ رعایت اصول اعتقادی و مجموعه ارزش های اخلاقی اسلام در راستای تقویت سبک زندگی اسلامی و حیات طیبه جاودانه در کلیه مسیرگذاری های هوش مصنوعی و پرهیز از جهت گیری های منجر بـه فساد و منکر و تقویت فضای غفلت؛ 2 ـ توجه بـه ابعاد وجودی انسان مبتنی بر فلسفه و معارف اسلامی در توسعه و بـه کارگیری هوش مصنوعی؛ 3 ـ توسعه و کاربست هوش مصنوعی با هدف تأمین آرمان ها و ارزش های مرتبط با انسان الهی و جامعه اسلامی؛ 4 ـ آرمان گرایی، خوداتکایی، خودباوری، درون زایی و برون گرایی در توسعه زیست بوم هوش مصنوعی؛ 5 ـ توجه بـه عدالت، کرامت، حقوق و سلامت جسمی، روحی و روانی انسان ها در سازوکار آموزش و بـه کارگیری هوش مصنوعی؛ 6 ـ حفظ استقلال، امنیت، منافع و اقتدار ملی در مواجهه با توسعه فناوری هوش مصنوعی در جهان؛ 7 ـ توسعه آینده نگر زیست بوم هوش مصنوعیِ توانمندساز، آگاهی بخش، اخلاق مدار و تمدن آفرین؛ 8 ـ رعایت حریم خصوصی و حفاظت از امنیت داده ها و اطلاعات در زیست بوم هوش مصنوعی؛ 9 ـ مواجهه هوشمندانه با قدرت های بزرگ با رویکرد انحصارزدایی؛ 10 ـ جلوگیری از سوءاستفاده از هوش مصنوعی برای سلطه انسان بر انسان و سلطه هوش مصنوعی بر انسان؛ 11 ـ توسعه هوش مصنوعی با رعایت تقویت ارتباطات طبیعی انسانی و پرهیز از انزوای اجتماعی انسان ها.
چشم انداز، اهداف کلان و شاخص های ارزیابی الف ـ چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1412 هجری شمسی، با هدف استقرار مؤلفه های تمدن نوین اسلامی با برخورداری از زیست بوم هوش مصنوعی پیشرفته و نوآور مبتنی بر اصول و ارزش های اسلامی، اتکا بر قابلیت ها و توانمندی های ملی و بهره گیری هوشمندانه از تعاملات جهانی، بین 10 کشور پیشرو هوش مصنوعی دنیا قرار دارد و با استفاده از این فناوری در حکمرانی، موضوعات کلان کشور، ثروت آفرینی، ارزش آفرینی، تأمین سلامت، رفاه، امنیت و آسایش مردم، بیشترین پیشرفت را ایجاد می کند. ب ـ اهداف کلان اهداف سند در راستای تحقق چشم انداز و بهره گیری از هوش مصنوعی بـه عنوان زیست بوم اثرگذار بر همه عرصه های اقتصادی، سیاسی ـ امنیتی و فرهنگی با رویکرد تأمین پیشرفت اسلامی ـ ایرانی کشور عبارتند از: 1 ـ توسعه و تربیت سرمایه انسانی متخصص، ماهر و متعهد متناسب با قرار گرفتن در جمع 10 کشور پیشرو؛ 2 ـ ارتقا و تأمین زیرساخت ها با تأکید بر زیرساخت های حقوقی و مالکیت فکری، زیرساخت های شب کـه ملی اطلاعات و کلان داده، زیرساخت های پردازشی و مدل های بزرگ چندوجهی بومی با رویکرد شتاب دهی بـه پیشرفت هوش مصنوعی و کاربردی سازی آن؛ 3 ـ رشد و جهش مداوم تولیدات فکری، علمی و فناورانه و تبدیل شدن بـه قطب تحقیقاتی هوش مصنوعی منطقه آسیای جنوب غربی با هدف رفع نیازهای کشور و مرجعیت بین المللی علمی و کاربردی حداقل در یکی از شاخه های این حوزه؛ 4 ـ ارتقای نوآوری برپایه فناوری های بدیع با اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی بالا بـه منظور ارتقای هوش مصنوعی در بخش های کشاورزی، صنعت و خدمات؛ 5 ـ ارتقای رقابت پذیری اقتصادی کشور با استفاده از هوش مصنوعی در سطح بازار داخلی و جهانی و دستیابی بـه رشدهای جهشی در اقتصاد هوش مصنوعی؛ 6 ـ نقش آفرینی فعال در تعاملات و همکاری های آموزشی، علمی، فناورانه و اقتصادی بین المللی با اولویت کشورهای همسو در راستای منافع ملی و جهان اسلام؛ 7 ـ ارتقای کیفیت حکمرانی با بهره مندی از قابلیت های هوش مصنوعی در موضوعات کلان کشور با تأکید بر ارتقای عدالت اجتماعی، امنیت ملی، پایداری و انسجام ملی و سرمایه اجتماعی؛ ج ـ شاخص های ارزیابی کلان علیرغم افق 10ساله سند و نظر بـه تحولات سریع حوزه هوش مصنوعی، مقادیر مطلوب شاخص های ارزیابی کلان این سند برای بازه زمانی پنج ساله بـه قرار زیر تعیین می گردد.
