قانون مدنی مصوب 1314/08/08
کتاب دوم ـ در تابعیت
در تابعیت
اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می شوند: 1 ـ کلیه ساکنین ایران باستثنای اشخاصی کـه تبعیّت خارجی آنها مسلّم باشد. تبعیّت خارجی کسانی مسلّم است کـه مدارک تابعیت آنها مورد اعتراض دولت ایران نباشد. 2 ـ کسانی کـه پدر آن ها ایرانی است، اعم از اینکه در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. 3 ـ کسانی کـه در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیر معلوم باشد. 4 ـ کسانی کـه در ایران از پدر و مادر خارجی کـه یکی از آنها در ایران متولد شده بـه وجود آمده اند. 5 ـ کسانی کـه در ایران از پدری کـه تبعه خارجه است بـه وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن بـه سن هیجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند، والا قبول شدن آنها بـه تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود کـه مطابق قانون برای تحصیل تابعیّت ایران مقرر است. 6 ـ هر زن تبعه خارجی کـه شوهر ایرانی اختیار کند. 7 ـ هر تبعه خارجی کـه تابعیّت ایران را تحصیل کرده باشد. تبصره ـ اطفال متولد از نمایندگان سیاسی و قنسولی خارجه مشمول فقره 4 و 5 نخواهند بود.
تحصیل تابعیّت ایرانی پدر بـه هیچ وجه درباره اولاد او کـه در تاریخ تقاضانامه بـه سن هیجده سال تمام رسیده اند، موثر نمی باشد.
زن غیر ایرانی کـه در نتیجه ازدواج ایرانی می شود، می توانند بعد از طلاق یا فوت شوهر ایرانی بـه تابعیّت اول خود رجوع نماید، مشروط بر اینکه وزارت امور خارجه را کتباً مطلع کند، ولی هر زن شوهر مرده کـه از شوهر سابق خود اولاد دارد، نمی تواند مادام کـه اولاد او بـه سن 18 سال تمام نرسیده از این حق استفاده کند و در هر حال زنی کـه مطابق این ماده تبعه خارجه می شود، حق داشتن اموال غیر منقوله نخواهد داشت، مگر در حدودی کـه این حق بـه اتباع خارجه داده شده باشد و هر گاه دارای اموال غیر منقول بیش از آنچه کـه برای اتباع خارجه داشتن آن جایز است بوده یا بعداً بـه ارث اموال غیر منقولی بیش از آن حد بـه او برسد، باید در ظرف یک سال از تاریخ خروج از تابعیت ایران یا دارا شدن ملک در مورد ارث، مقدار مازاد را بـه نحوی از انحاء بـه اتباع ایران منتقل کند و الاّ اموال مزبور با نظارت مدعی العموم محل بـه فروش رسیده و پس از وضع مخارج فروش قیمت بـه آنها داده خواهد شد.
اتباع ایران نمی توانند تبعیّت خود را ترک کنند، مگر بـه شرایط ذیل: 1 ـ بـه سن 25 سال تمام رسیده باشند. 2 ـ هیات وزرا خروج از تابعیّت آنان را اجازه دهد. 3 ـ قبلا تعهد نمایند کـه در ظرف یک سال از تاریخ ترک تابعیت حقوق خود را بر اموال غیر منقول کـه در ایران دارا می باشند و یا ممکن است بالوراثه دارا شوند ولو قوانین ایران اجازه تملّک آن را بـه اتباع خارجه بدهد، بـه نحوی از انحاء بـه اتباع ایرانی منتقل کنند. زوجه و اطفال کسی کـه بر طبق این ماده ترک تابعیّت می نمایند، اعم از اینکه اطفال مزبور صغیر یا کبیر باشند، از تبعیت ایرانی خارج نمی گردد مگر اینکه اجازه هیات وزرا شامل آنها هم باشد. 4- خدمت تحت السلاح خود را انجام داده باشند. تبصره الف ـ اصلاح 1348 ـ کسانی کـه بر طبق این ماده مبادرت بـه تقاضای ترک تابعیّت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند، علاوه بر اجرای مقرراتی کـه ضمن بند (3) از این ماده درباره آنان مقرر است، باید ظرف مدت سه ماه از تاریخ صدور سند ترک تابعیّت از ایران خارج شوند. چنانچه ظرف مدّت مزبور خارج نشوند، مقامات صالحه امر بـه اخراج آنها و فروش اموالشان صادر خواهند نمود و تمدید مهلت مقرره فوق حداکثر تا یک سال موکول بـه موافقت وزارت امور خارجه می باشد. تبصره ب ـ الحاق 1348 ـ هیات وزیران می تواند ضمن تصویب ترک تابعیّت زن ایرانی بی شوهر، ترک تابعیت فرزندان او را نیز کـه فاقد پدر و جد پدری هستند و کمتر از 18 سال تمام دارند و یا بـه جهات دیگری محجورند، اجازه دهد. فرزندان زن مذکور نیز کـه بـه سن 25 سال تمام نرسیده باشند، می توانند بـه تابعیّت از درخواست مادر تقاضای ترک تابعیت نمایند.
اصلاح بموجب ماده 13 قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور مصوب 1404/07/23 ـ هر تبعه ایرانی کـه بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ 1280 شمسی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد، تبعیت خارجی او کأن لم یکن بوده و تبعه ایران شناخته می شود و از اشتغال بـه وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن های ایالتی و ولایتی و بلدی و هر گونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود. تبصره ـ الحاق 1337 ـ هیات وزیران می تواند بنا بـه مصالحی بـه پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیّت خارجی مشمولین این ماده را بـه رسمیت بشناسند. بـه این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود بـه ایران یا اقامت می توان داد.
از اتباع ایران؛ کسی کـه خود یا پدرشان موافق مقررات تبدیل تابعیّت کرده باشند و بخواهند بـه تبعیّت اصلیه خود رجوع نمایند، بـه مجرّد درخواست بـه تابعیّت ایران قبول خواهند شد، مگر آنکه دولت تابعیّت آنها را صلاح نداند.
اصلاح 1370 ـ تکالیف مربوط بـه اجرای قانون تابعیّت و أخذ مخارج دفتری در مورد کسانی کـه تقاضای تابعیّت یا ترک تابعیّت دولت جمهوری اسلامی ایران و تقاضای بقاء بر تابعیّت اصلی را دارند بـه موجب آیین نامه ای کـه بـه تصویب هیات وزیران خواهد رسید معین خواهد شد.
اصلاح 1370 ـ زن ایرانی کـه با تبعه خارجه مزاوجت می نماید، بـه تابعیت ایرانی خود باقی خواهد ماند، مگر اینکه مطابق قانون مملکت زوج؛ تابعیّت شوهر بـه واسطه وقوع عقد ازدواج بـه زوجه تحمیل شود. ولی در هر صورت بعد از وفات شوهر و یا تفریق، بـه صرف تقدیم درخواست بـه وزارت امور خارجه بـه انضمام ورقه تصدیق فوت شوهر و یا سند تفریق، تابعیّت اصلیه زن با جمیع حقوق و امتیازات راجعه بـه آن مجدداً بـه او تعلق خواهد گرفت. تبصره 1 ـ اصلاح 1370 ـ هر گاه قانون؛ تابعیت مملکت زوج، زن را بین حفظ تابعیت اصلی و تابعیت زوج مخیر بگذارد، در این مورد زن ایرانی کـه بخواهد تابعیّت مملکت زوج را دارا شود و علل موجهی هم برای تقاضای خود در دست داشته باشد، بـه شرط تقدیم تقاضانامه کتبی بـه وزارت امور خارجه ممکن است با تقاضای او موافقت گردد. تبصره 2 ـ اصلاح 1370 ـ زن های ایرانی کـه بر اثر ازدواج تابعیّت خارجی را تحصیل می کنند، حق داشتن اموال غیر منقول را در صورتی کـه موجب سلطه اقتصادی خارجی گردد، ندارند. تشخیص این امر با کمیسیونی متشکّل از نمایندگان وزارتخانه های امور خارجه و کشور و اطلاعات است. مقررات ماده 988 و تبصره آن در قسمت خروج ایرانیانی کـه تابعیّت خود را ترک نموده اند شامل زنان مزبور نخواهد بود.
اصلاح 1348: بند الف ـ هر گاه اشخاص مذکور در بند 4 ماده 976 پس از رسیدن بـه سن 18 سال تمام بخواهند تابعیّت پدر خود را قبول کنند، باید ظرف یک سال درخواست کتبی بـه ضمیمه تصدیق دولت متبوع پدرشان دایر بـه این کـه آنها را تبعه خود خواهد شناخت بـه وزارت امور خارجه تسلیم نمایند. بند ب ـ هر گاه اشخاص مذکور در بند 5 ماده 976 پس از رسیدن بـه سن 18 سال تمام بخواهند بـه تابعیّت پدر خود باقی بمانند، باید ظرف یک سال درخواست کتبی بـه ضمیمه تصدیق دولت متبوع پدرشان دایر بـه این کـه آنها را تبعه خود خواهد شناخت، بـه وزارت امور خارجه تسلیم نمایند.
نسبت بـه اطفالی کـه در ایران از اتباع دولی متولد شده اند کـه در مملکت متبوع آنها اطفال متولد از اتباع ایرانی را بـه موجب مقررات تبعه خود محسوب داشته و رجوع آنها را بـه تبعیّت ایران منوط بـه اجازه می کنند، معامله متقابله خواهد شد.
اشخاصی کـه دارای شرایط ذیل باشند؛ می توانند تابعیّت ایران را تحصیل کنند: 1 ـ بـه سن هیجده سال تمام رسیده باشند. 2 ـ پنج سال اعمّ از متوالی یا متناوب در ایران ساکن بوده باشند. 3 ـ فراری از خدمت نظامی نباشند. 4 ـ در هیچ مملکتی بـه جنحه مهم یا جنایت غیر سیاسی محکوم نشده باشند. در مورد فقره دوم این ماده، مدت اقامت در خارجه برای خدمت دولت ایران در حکم اقامت در خاک ایران است.
اصلاح 1370 ـ کسانی کـه بـه امور عام المنفعه ایران خدمت و یا مساعدت شایانی کرده باشند و همچنین اشخاصی کـه دارای عیال ایرانی هستند و از او اولاد دارند و یا دارای مقامات عالی علمی و متخصّص در امور عام المنفعه می باشند و تقاضای ورود بـه تابعیّت دولت جمهوری اسلامی ایران را می نمایند، در صورتی کـه دولت ورود آنها را بـه تابعیّت دولت جمهوری اسلامی ایران صلاح بداند، بدون رعایت شرط اقامت؛ ممکن است با تصویب هیات وزیران بـه تابعیّت ایران قبول شوند.
منسوخ 1370 ـ اگر در ظرف مدت 5 سال از تاریخ صدور سند تابعیّت معلوم شود شخصی کـه بـه تبعیّت ایران قبول شده، فراری از خدمت نظام بوده و همچنین هر گاه قبل از انقضای مدتی کـه مطابق قوانین ایران نسبت بـه جرم یا مجازات مرور زمان حاصل می شود، معلوم گردد شخصی کـه بـه تبعیّت قبول شده؛ محکوم بـه جنحه مهم یا جنایت عمومی است، هیات وزرا حکم خروج او را از تابعیّت ایران صادر خواهد کرد. تبصره ـ اتباع خارجه کـه بـه تابعیّت ایران قبول می شوند، درصورتی کـه در ممالک خارجه متوقف باشند و مرتکب عملیات ذیل شوند، علاوه بر اجرای مجازات های مقرره با اجازه هیات وزرا تابعیّت ایران از آنها سلب خواهد شد: الف ـ کسانی کـه مرتکب عملیاتی بر ضد امنیت داخلی و خارجی مملکت ایران شوند و مخالفت و ضدیّت با اساس حکومت ملی و آزادی بنمایند. ب ـ کسانی کـه خدمت نظام وظیفه را بـه طوری کـه قانون ایران مقرر می دارد، ایفاء ننمایند.
اصلاح 1370 ـ اشخاصی کـه تحصیل تابعیّت ایرانی نموده یا بنمایند، از کلیه حقوقی کـه برای ایرانیان مقرر است بهره مند می شوند، لیکن نمی توانند بـه مقامات زیر نائل گردند: 1 ـ ریاست جمهوری و معاونین او. 2 ـ عضویت در شورای نگهبان و ریاست قوه قضاییه. 3 ـ وزارت و کفالت وزارت و استانداری و فرمانداری. 4 ـ عضویت در مجلس شورای اسلامی. 5 ـ عضویت شوراهای استان و شهرستان و شهر 6 ـ استخدام در وزارت امور خارجه و نیز احراز هر گونه پست و یا ماموریت سیاسی. 7 ـ قضاوت. 8 ـ عالی ترین رده فرماندهی در ارتش و سپاه و نیروی انتظامی. 9 ـ تصدی پست های مهم اطلاعاتی و امنیتی. ماده واحده مصوب 1372/07/27 ـ با توجه بـه عبارت صدر ماده 982 قانون مدنی افرادی کـه پس از تصویب قانون تحصیل تابعیت ایرانی می نمایند نمی توانند بـه مقام قضاوت نائل گردند ولی این محدودیت شامل افرادی کـه قبل از تصویب قانون تحصیل تابعیت نموده و بـه امر قضاوت اشتغال داشته اند نمی گردد.
درخواست تابعیّت باید مستقیماً یا بـه توسط حکام یا ولات بـه وزارت امور خارجه تسلیم شده و دارای منضمّات ذیل باشد: 1 ـ سواد مصدق اسناد هویت تقاضا کننده و عیال و اولاد او. 2 ـ تصدیق نامه نظمیه دائر بـه تعیین مدّت اقامت تقاضا کننده در ایران و نداشتن سوء سابقه و داشتن مکنت کافی یا شغل معین برای تامین معاش. وزارت امور خارجه در صورت لزوم اطلاعات راجعه بـه شخص تقاضا کننده را تکمیل و آن را بـه هیات وزرا ارسال خواهد نمود تا هیات مزبور در قبول یا ردّ آن تصمیم مقتضی اتخاذ کند. در صورت قبول شدن تقاضا، سند تابعیّت بـه درخواست کننده تسلیم خواهد شد.
زن و اولاد صغیر کسانی کـه بر طبق این قانون تحصیل تابعیّت ایران می نمایند، تبعه دولت ایران شناخته می شوند، ولی زن در ظرف یک سال از تاریخ صدور سند تابعیّت شوهر و اولاد صغیر در ظرف یکسال از تاریخ رسیدن بـه سن هیجده سال تمام می توانند اظهاریه کتبی بـه وزارت امور خارجه داده و تابعیت مملکت سابق شوهر و یا پدر را قبول کند، لیکن بـه اظهاریه اولاد اعم از ذکور و اناث باید تصدیق مذکور در ماده 977 ضمیمه شود.
