قانون مدنی مصوب 1314/08/08

جنون هر یک از زوجین بـه شرط استقرار؛ اعم از این کـه مستمر یا ادواری باشد، برای طرف مقابل موجب حق فسخ است.

اصلاح 1370 ـ عیوب زیر در مرد موجب حق فسخ برای زن خواهد بود: 1 ـ خصاء؛ 2 ـ عنن بـه شرط اینکه ولو یکبار عمل زناشویی را انجام نداده باشد؛ 3 ـ مقطوع بودن آلت تناسلی بـه اندازه ای کـه قادر بـه عمل زناشویی نباشد.

عیوب ذیل در زن موجب حق فسخ برای مرد خواهد بود: 1 ـ قرن؛ 2 ـ جذام؛ 3 ـ برص؛ 4 ـ افضاء؛ 5 ـ زمین گیری؛ 6- نابینایی از هر دو چشم.

عیوب زن در صورتی موجب حق فسخ برای مرد است کـه عیب مزبور در حال عقد وجود داشته است.

جنون و عنن در مرد؛ هر گاه بعد از عقد هم حادث شود موجب حق فسخ برای زن خواهد بود.

هر یک از زوجین کـه قبل از عقد عالم بـه امراض مذکوره در طرف دیگر بوده، بعد از عقد فسخ نخواهد داشت.

هر گاه شوهر بعد از عقد مبتلا بـه یکی از امراض مقاربتی گردد، زن حق خواهد داشت کـه از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع بـه علت مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود.

هر گاه در یکی از طرفین صفت خاصی شرط شده و بعد از عقد معلوم شود کـه طرف مذکور فاقد وصف مقصود بوده، برای طرف مقابل حق فسخ خواهد بود، خواه وصف مذکور در عقد تصریح شده یا عقد متبانئاً بر آن واقع شده باشد.

در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجراء حکم محکمه و الزام او بـه دادن نفقه، زن می تواند برای طلاق بـه حاکم رجوع کند و حاکم شوهر او را اجبار بـه طلاق می نماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.

اصلاح 1370 ـ در صورتی کـه دوام زوجیّت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می تواند بـه حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. چنان چه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می تواند زوج را اجبار بـه طلاق نماید و در صورتی کـه اجبار میّسر نباشد، زوجه بـه إذن حاکم شرع طلاق داده می شود. تبصره ـ الحاق 1381 ـ عسر و حرج موضوع این ماده عبارت است از بـه وجود آمدن وضعیتی کـه ادامه زندگی را برای زوجه با مشقّت همراه ساخته و تحمّل آن مشکل باشد و موارد ذیل درصورت احراز توسط دادگاه صالح؛ از مصادیق عسر و حرج محسوب می گردد: 1 ـ ترک زندگی خانوادگی توسط زوج حداقل بـه مدت شش ماه متوالی و یا نه ماه متناوب در مدت یک سال بدون عذر موجه؛ 2 ـ اعتیاد زوج بـه یکی از انواع مواد مخدر و یا ابتلاء وی بـه مشروبات الکلی کـه بـه اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و امتناع یا عدم امکان الزام وی بـه ترک آن در مدتی کـه بـه تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم بوده است؛ در صورتی کـه زوج بـه تعهّد خود عمل ننماید و یا پس از ترک، مجدداً بـه مصرف موارد مذکور روی آورد، بنا بـه درخواست زوجه، طلاق انجام خواهد شد؛ 3 ـ محکومیت قطعی زوج بـه حبس پنج سال یا بیشتر؛ 4 ـ ضرب و شتم یا هرگونه سوء رفتار مستمر زوج کـه عرفاً با توجه بـه وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد؛ 5 ـ ابتلاء زوج بـه بیماری های صعب العلاج روانی یا ساری یا هر عارضه صعب العلاج دیگری کـه زندگی مشترک را مختل نماید؛ موارد مندرج در این ماده مانع از آن نیست کـه دادگاه در سایر مواردی کـه عُسر و حَرج زن در دادگاه احراز شود، حکم طلاق صادر نماید.

خیار فسخ فوری است و اگر طرفی کـه حق فسخ دارد بعد از اطلاع بـه علت فسخ؛ نکاح را فسخ نکند، خیار او ساقط می شود، بـه شرط این کـه علم بـه حق فسخ و فوریت آن داشته باشد، تشخیص مدتی کـه برای امکان استفاده از خیار لازم بوده، بـه نظر عرف و عادت است.

در فسخ نکاح رعایت ترتیباتی کـه برای طلاق مقرّر است، شرط نیست.