آیین نامه رفع موانع احداث نیروگاه های تجدیدپذیر مصوب 1405/2/30
مطابق دستورالعمل اصلاحی ضوابط واگذاری اراضی ملی و دولتی موضوع ابلاغیه شماره 020/184659 مورخ 1403/7/29 وزیر جهادکشاورزی، بـه هر شخص حقیقی و حقوقی با رعایت شرایط زیر فقط برای یک بار زمین برای احداث نیروگاه های تجدیدپذیر واگذار می گردد و واگذاری بعدی حسب مورد با تأیید دستگاه ذی ربط یا واحد صادرکننده جواز تأسیس و موافقت اصولی و یا با تشخیص ضرورت و موافقت کمیسیون مربوط امکان پذیر است: الف ـ اهلیت سنجی متقاضی و دریافت تضمین لازم از وی برای اجرا و اتمام طرح (پروژه) با هر ظرفیت طبق زمان بندی وزارت نیرو (سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا)) صورت می پذیرد. ب ـ در صورت عدم اقدام لازم توسط متقاضی ظرف یک سال بعد از تحویل اراضی و تشخیص تعلل و تخلف وی، قرارداد منعقد شده توسط هیئت نظارت موضوع ماده (33) اصلاحی قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع کشور مصوب 1386 با اصلاحات بعدی آن که در این آیین نامه «قانون» نامیده می شود، فسخ و اراضی مسترد می شود. مشمولین این بند تا پنج سال پس از اعلام فسخ قرارداد، امکان استفاده از اراضی ملی و دولتی برای احداث نیروگاه های تجدیدپذیر را نخواهند داشت. تبصره ـ وزارت نیرو مکلف است از طریق سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا) یا شرکت های برق منطقه ای استانی بـه صورت مستمر بر اجرای طرح (پروژه)های موضوع قرارداد واگذاری زمین نظارت داشته و گزارش پیشرفت فیزیکی طرح (پروژه)ها را در مدت اجرا مطابق تبصره (2) ماده (4) آیین نامه اجرایی ماده (33) اصلاحی قانون موضوع تصویب نامه شماره 95708/ت51184هـ مورخ 1394/07/22 بـه طور سالانه دو بار (هر شش ماه) بـه دبیرخانه هیئت نظارت ارائه نماید. ج ـ پرداخت بهای اعیانی و ابنیه و مستحدثات احتمالی احداثی موضوع ماده (33) اصلاحی قانون، مطابق بند (ج) ماده (8) آیین نامه اجرایی ماده مذکور، از طریق متقاضی جدید مجاز است. د ـ موارد یادشده در قراردادهای اجاره موضوع پیوست آیین نامه اجرایی ماده (33) اصلاحی قانون، درج می شود.
اراضی موضوع مواد (1) و (6) این آیین نامه در مالکیت دولت باقی می ماند و صرفاً در دوره اجرا و بهره برداری از طرح (پروژه)، بـه صورت اجاره در اختیار مجری قرار می گیرد.
اجاره بهای سالانه موضوع تبصره ماده (23) دستورالعمل مذکور در ماده (1) این آیین نامه در خصوص اراضی واگذار شده برای طرح (پروژه)های موردنظر این آیین نامه، توسط کمیسیون موضوع تبصره یادشده، پیش از بهره برداری نیروگاه و در طول بازه زمانی احداث (مطابق جدول زمان بندی ضمیمه طرح (پروژه))، بـه میزان بیست درصد (20%) ارزش معاملاتی یا قیمت منطقه ای تعیین می شود.
تعیین اجاره بهای اراضی موضوع اجرای طرح (پروژه)های احداث نیروگاه های تجدیدپذیر در حریم شهر حداکثر ظرف ده روز و از طریق مقرر در آیین نامه نحوه تعیین کارشناس برای دستگاه های اجرایی موضوع تصویب نامه شماره 123347/ت54802هـ مورخ 1402/7/15 با اصلاحات بعدی صورت می گیرد. در صورتی که ظرف ده روز مبلغ اجاره از طریق ارجاع بـه کارشناس موضوع آیین نامه یادشده انجام نشود، تعیین مبلغ اجاره بها با ارجاع بـه کارشناس رسمی توسط اداره کل راه و شهرسازی مربوط صورت می گیرد.
کلیه مراحل صدور مجوز تغییر کاربری اراضی و واگذاری اراضی ملی و دولتی برای احداث نیروگاه های تجدیدپذیر و استعلام های مورد نیاز موضوع ماده (4) آیین نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها موضوع تصویب نامه شماره 31636/ت47097هـ مورخ 1391/2/20با اصلاحات بعدی، در مورد احداث نیروگاه های تجدیدپذیر الزامی بوده و باید از طریق سامانه پنجره واحد زمین صورت پذیرد. سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا) و سازمان امور اراضی کشور موظفند گزارش مراحل صدور مجوز و پیشرفت طرح (پروژه)ها را هر دو ماه یکبار بـه کارگروه موضوع ماده (16) آیین نامه مذکور جهت بررسی و رفع موانع پیش رو ارائه دهند. تبصره ـ مهلت پاسخگویی بـه استعلام های مورد نیاز برای احداث نیروگاه تجدیدپذیر برای کلیه دستگاه ها دو هفته تعیین می شود. کلیه دستگاه های استعلام شونده موظفند پاسخ خود را ظرف مهلت تعیین شده اعلام نمایند و عدم پاسخگویی در مهلت مقرر بـه منزله پاسخ مثبت تلقی می گردد.
با توجه بـه عدم لزوم احداث بنا و مستحدثات اساسی در طرح پرونده های مربوط بـه احداث نیروگاه های تجدیدپذیر در کارگروه زیربنایی، توسعه روستایی، عشایری، شهری و آمایش سرزمین و محیط زیست، موضوع بند (ب) ماده (4) آیین نامه اجرایی شورای برنامه ریزی و توسعه استان(تصویب نامه شماره 29018/ت54487هـ مورخ 12/3/ 1398 با اصلاحات بعدی) و اخذ استعلام از اداره کل راه و شهرسازی، موضوع آیین نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها موضوع تصویب نامه شماره 31636/ت47097هـ مورخ 1391/2/20 با اصلاحات بعدی ضروری نمی باشد. همچنین، ضرورتی بـه طرح پرونده های موصوف که در حریم شهر واقع شده اند، در کارگروه مذکور نیست.
با هدف تسهیل در تأمین تجهیزات نیروگاه های تجدیدپذیر از طریق واردات: الف ـ وزارت نیرو موظف است معیار و استانداردهای تجهیزات مورد نیاز این آیین نامه را با رعایت اولویت تأمین از داخل، حداکثر تا دو هفته پس از ابلاغ این آیین نامه تعیین و برای بارگذاری در سامانه سازمان توسعه تجارت بـه وزارت صنعت، معدن و تجارت ارسال نماید. ب ـ وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است سازوکار ثبت سفارش تجهیزات نیروگاه های تجدیدپذیر را تا سقف سی (30) هزار مگاوات، بـه گونه ای تنظیم نماید که ثبت سفارش در اولویت (با کمترین زمان و بر پایه نظر و مسئولیت وزارت نیرو و خارج از تعهدات وزارت صنعت، معدن تجارت) انجام پذیرد. پ ـ اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران موظف است فرآیند صدور و تمدید کارت بازرگانی برای واردکنندگان تجهیزات نیروگاه های تجدیدپذیر مرتبط با این آیین نامه را بـه گونه ای تسهیل نماید که وقفه ای برای واردات تجهیزات مورد نیاز ایجاد نشود. ت ـ سقف واردات تجهیزات نیروگاه های تجدیدپذیر و میزان و سهم ساخت داخل این تجهیزات توسط وزارت نیرو تعیین می شود. ث ـ بـه منظور استفاده از صرفه جویی های حاصل از مقیاس و جلوگیری از تنوع این نیروگاه ها، وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است با همکاری وزارت نیرو زمینه تجمیع تقاضا و مشارکت سازندگان داخلی و خارجی را فراهم نماید. ج ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است مطابق بسته تأمین مالی (موضوع ماده (8) این آیین نامه) نسبت بـه تأمین ارز مورد نیاز متقاضیان با اولویت اقدام کند. چ ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی (از طریق گمرک جمهوری اسلامی ایران) موظف است حداکثر ظرف یک ماه پس از ابلاغ این آیین نامه با همکاری وزارت نیرو و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دستورالعمل ترخیص تجهیزات وارداتی موضوع این آیین نامه را بـه گونه ای تنظیم نماید که تجهیزات در کمترین زمان ممکن از مبادی مجاز گمرکات کشور ترخیص گردند.
با هدف تسهیل در تأمین مالی ریالی و ارزی این آیین نامه: الف ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است با همکاری وزارت نیرو پس از ابلاغ این آیین نامه، بسته تأمین مالی ارزی و ریالی، نحوه تسهیل در توثیق وثایق و نحوه تأمین ارز برای بازپرداخت بدهی واردکنندگان تجهیزات نیروگاهی تجدیدپذیر را تهیه و ابلاغ نماید. ب ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی (از طریق سازمان سرمایه گذاری و کمک های اقتصادی و فنی) موظف است با همکاری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با رعایت قوانین مربوط از جمله قوانین بودجه سنواتی، فرایند استفاده از ظرفیت خطوط اعتباری تأمین مالی خارجی (فاینانس) جهت تأمین مالی طرح های موضوع این آیین نامه بـه میزان پنج میلیارد (5/000/000/000) دلار را اجرایی نماید و گزارش کتبی اقدامات صورت گرفته در این خصوص را هر (3) ماه یکبار بـه اعضای کارگروه موضوع ماده (16) این آیین نامه اعلام نماید.
با هدف اقتصادی نمودن سرمایه گذاری نیروگاه های تجدیدپذیر موضوع این آیین نامه: الف ـ برق تولیدی نیروگاه های موضوع این آیین نامه تا پایان عمر نیروگاه متعلق بـه سرمایه گذاران آن است. ب ـ اعمال نرخ های تکلیفی برای خرید و فروش برق تولیدی نیروگاه های موضوع این آیین نامه ممنوع می باشد.
بـه منظور فراهم نمودن شرایط فروش برق تولیدی نیروگاه های تجدیدپذیر موضوع این آیین نامه، وزارت نیرو مکلف است: الف ـ مجوز صادرات برق تولیدی نیروگاه های تجدیدپذیر موضوع این آیین نامه را بـه غیر از زمان اوج مصرف صادر نماید. اخذ هزینه انتقال و هموارسازی با رعایت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت ها مصوب 1402 ممنوع است. ب ـ مجوز فروش برق تولیدی در تابلوی سبز بورس انرژی و یا در قالب قراردادهای دو جانبه با صنایع و با شرایط تضمین برق پایدار را صادر نماید. اخذ هزینه انتقال و هموارسازی با رعایت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت ها مصوب 1402 ممنوع است. پ ـ امکان استفاده از خطوط انتقال برق برای فروش یا صادرات برق تولیدی را در حد ظرفیت شبکه فراهم کند.
وزارت نیرو موظف است برنامه افزایش بازدهی (راندمان) نیروگاه های حرارتی از محل سوخت صرفه جویی شده/ مصرف نشده را تهیه و ظرف یک ماه بـه شورای اقتصاد جهت بررسی و تصویب ارائه نماید.
وزارت نیرو مکلف است حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، با هدف ارتقای بهره وری، کاهش آلایندگی و نوسازی ناوگان تولید برق کشور، برنامه خروج تدریجی نیروگاه های حرارتی فرسوده و جایگزینی آن ها با نیروگاه های تجدیدپذیر بـه ویژه خورشیدی را جهت بررسی و تصویب بـه شورای اقتصاد ارائه نماید. در این راستا، استفاده از ابزارهای اقتصادی از جمله اعطای گواهی صرفه جویی سوخت (سوخت مصرف نشده) بـه سرمایه گذاران بخش خصوصی درچهارچوب قوانین و مقررات مربوط، در دستور کار قرار گیرد.
وزارت نیرو موظف است بسته نظام تنظیم گری درخصوص تولید برق تجدیدپذیر را در چارچوب قوانین ظرف دو ماه پس از ابلاغ این آیین نامه تهیه و بـه تصویب شورای اقتصاد برساند.
با توجه بـه اهمیت رعایت الزامات پدافند غیرعامل در تأمین پایدار انرژی، حداقل پنج هزار (5000) مگاوات از ظرفیت موضوع این آیین نامه، بـه احداث نیروگاه های خورشیدی پشت بامی، انشعابی و تجمعی با قابلیت تولید و مصرف در محل و مجهز بـه سامانه های ذخیره سازی انرژی اختصاص می یابد. این ظرفیت بـه طور ویژه برای واحدها و مجتمع های مسکونی در کلان شهرهای کشور و مراکز اسکان موقت در شرایط اضطراری و مدیریت بحران در استان های منتخب کشور اختصاص می باید. سازوکار تأمین مالی این بخش بر مبنای مشارکت عمومی ـ خصوصی بوده و ضوابط اجرایی، فنی و اقتصادی آن، حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، توسط کارگروه موضوع ماده (16) این آیین نامه، تدوین و پس از تصویب هیئت وزیران، بـه دستگاه های ذی ربط ابلاغ خواهد شد.
وزارت نیرو موظف است، برق سبز خریداری شده توسط مشترکین را بـه صورت هموار و تامین شده (بدون قطعی) از طریق شبکه برق سراسری بـه آنها تحویل نماید. چنانچه برق خریداری شده در تابلوی برق سبز بورس انرژی بـه دلیل محدودیت های شبکه برق بـه آنان قابل تحویل نباشد، شرکت مادرتخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران (توانیر) موظف است از طریق شرکت های برق منطقه ای/ شرکت های توزیع، بـه میزان برق تحویل نشده، یک و چهار دهم (1.4) برابر متوسط قیمت نماد مورد معامله در تابلوی سبز در آن دوره را بـه منظور جبران خسارت وارده بـه خریداران برق در صورتحساب آن ها منظور نماید.
بـه منظور هماهنگی و رفع موانع اجرایی این آیین نامه، کارگروهی بـه ریاست رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور و متشکل از معاونان ذی ربط وزارتخانه های نیرو، صنعت، معدن و تجارت، نفت، جهاد کشاورزی، امور اقتصاد و دارایی و کشور و معاون ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل می گردد. کارگروه موظف است گزارش پیشرفت این آیین نامه را بـه طور مستمر بـه هیئت وزیران اعلام نماید.
سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا) و شرکت های بهره بردار شبکه های توزیع و انتقال برق موظفند شرایط اتصال نیروگاه های متعلق بـه بخش خصوصی را بـه شبکه سراسری برق، بدون تبعیض نسبت بـه نوع یا نام تجاری سازنده تجهیزات و صرفاً در صورت احراز کیفیت و تحقق میزان برق برنامه ریزی شده، فراهم نمایند.
این آیین نامه جایگزین آیین نامه رفع موانع احداث نیروگاه های تجدیدپذیر موضوع تصویب نامه شماره 238700/ت62054هـ مورخ 1402/12/23 با اصلاحات بعدی آن می شود. معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف
