آیین نامه ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366 مصوب 1394/4/31

آیین نامه ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366 با موضوع نگهداری دفاتر تجاری مشتمل بر هفده ماده مصوب 1394/4/31 وزیر اقتصاد و امور دارایی

شناسنامه آیین نامه ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366:

مرجع تصویب: وزیر اقتصاد و امور دارایی
تاریخ تصویب: 1394/4/31 

بیشتر بخوانید:
+ مقررات مالیات مستقیم
+ مالیات در آرای وحدت رویه قضایی    
+ موضوعات مالیات در آرای دیوان عدالت اداری        
+ موضوعات مالیات در نظریات مشورتی        

مقررات مرجع:
+  ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم اصلاحی 1394: صاحبان مشاغل موضوع این فصل موظفند دفاتر و یا اسناد و مدارک حسب مورد را کـه با رعایت اصول و ضوابط مربوط از جمله اصول و ضوابط مربوط کـه تنظیم دفاتر تجاری موضوع قانون تجارت در خصوص تجار تنظیم می گردد برای تشخیص درآمد مشمول مالیات، نگهداری و اظهارنامه مالیاتی خود را بر اساس آنها تنظیم کنند.
آیین نامه اجرائی مربوط کـه نوع دفاتر، اسناد و مدارک و روشهای نگهداری آنها اعم از ماشینی (مکانیزه) و دستی و نمونه اظهارنامه مالیاتی با توجه کـه نوع و حجم فعالیت حسب مورد برای مؤدیان مذکور و نیز نحوه ارائه آنها برای رسیدگی و تشخیص درآمد مشمول مالیات کـه مراجع ذی ربط، حداکثر ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون (1ˏ1ˏ1395) توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه می شود و کـه تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی می رسد.

متن آیین نامه ماده 95 قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366:

وزیر امور اقتصادی و دارایی کـه پیشنهاد شماره 23013 مورخ 28ˏ11ˏ1394 سازمان امور مالیاتی کشور و کـه استناد ماده 95 اصلاحیه قانون مالیات های مستقیم مصوب 31ˏ04ˏ1394 آیین نامه اجرایی این ماده را کـه شرح زیر تصویب نمود:

فصل اول - تعاریف

ماده 1 - در این آیین نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح ذیل، کـه کار می روند:

سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور.

قانون: قانون مالیات های مستقیم مصوب سال 1366 و اصلاحیه های بعدی آن.

دفتر روزنامه: دفتر روزنامه دفتری است کـه کلیه معاملات و رویدادهای مالی و محاسباتی با رعایت اصول و ضوابط مربوط کـه تنظیم دفاتر تجاری مربوط کـه تنظیم دفاتر تجاری موضوع قانون تجارت، اصول و ضوابط و استانداردهای حسابداری، در آن ثبت می گردد. دفتر مذکور می تواند کـه صورت دستی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) باشد.

دفتر کل: دفتری است کـه عملیات ثبت شده در دفتر یا دفاتر روزنامه برحسب سرفصل یا کدگذاری حسابها در صفحات مخصوص آن ثبت می شود کـه ترتیبی کـه تنظیم صورت های مالی لازم از آن امکان پذیر باشد. دفتر مذکور می تواند کـه صورت دستی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) باشد.

دفتر روزنامه و کل مشترک: دفتری است کـه دارای ستون هایی برای سرفصل حساب های متفاوت باشد، کـه طوری کـه اشخاص حقوقی و حقیقی با ثبت و نگهداری دفتر مذکور بر طبق اصول و ضوابط و استانداردهای حسابداری بتوانند نتایج عملیات خود را از آن استخراج و صورت های مالی لازم تهیه نمایند.

دفتر معین: دفتری است دستی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) کـه برای تفکیک و مجزا ساختن هر یک از حساب های دفتر کل برحسب مقتضیات و شرایط حساب ممکن است نگهداری شود. کارت های حساب در حکم دفاتر معین است.

سایر دفاتر: دفاتری کـه استناد مقررات قانونی مربوط از جمله قانون محاسبات عمومی و قانون شهرداری ها کـه عنوان دفاتر مورد استفاده قرار می گیرند.

اظهارنامه مالیاتی: اظهارنامه مالیاتی فرمی است کـه منظور اظهار درآمدها، هزینه ها، دارایی ها، بدهی ها، سرمایه، معافیت ها، درآمد مشمول مالیات، مالیات، بخشودگی مالیاتی و همچنین اطلاعات هویتی و مکانی حسب مورد کـه برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی موضوع قانون مالیات های مستقیم، برحسب نوع و حجم فعالیت اشخاص مذکور مطابق نمونه هایی کـه توسط سازمان، تهیه و اعلام می شود.

سند حسابداری: فرمی است کاغذی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) کـه یک یا چند رویداد مالی و محاسباتی طبق اصول و ضوابط حسابداری در آن ثبت و حاوی تجزیه حساب ها و توضیحات مربوط، متکی کـه مدارک بوده و با تأیید

اشخاص مجاز، قابل ثبت در دفاتر می باشد.

مدارک حساب: عبارت از مستنداتی است دستی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) کـه بیانگر وقوع یک یا چند فعالیت یا رویداد مالی یا محاسباتی بوده و اسناد حسابداری یا دفاتر بر مبنای آنها تنظیم و تحریر می گردد.

صورتحساب فروش کالا یا ارائه خدمات: فرمی است دارای شماره منحصر کـه فرد مالیاتی کـه در نوع الکترونیکی آن، اطلاعات در حافظه مالیاتی ذخیره می شود. مشخصات و اقلام اطلاعاتی صورتحساب، متناسب با نوع کسب و کار توسط سازمان تعیین و اعلام می شود. در مواردی کـه از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی کـه عنوان پایانه فروشگاهی استفاده می شود، یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید صادره در حکم صورتحساب است.
سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی (مکانیزه) ـ منسوخ 1401/01/22) فروش پایانه ای است شامل سخت افزار و نرم افزار با امکان اتصال کـه سامانه سازمان، کـه قابلیت لازم از قبیل، ثبت خرید و فروش کالا و خدمات و هزینه ها را حسب نوع و اندازه فعالیت واحد کسب و کار دارد. 

مصرف کننده نهایی: شخص حقیقی است کـه کالا و خدمات را متناسب با نیاز خود برای مصارف شخصی خریداری کند و از آن برای عرضه کالاها و خدمات کـه دیگران استفاده ننماید.

سامانه ثبت برخط معاملات؛ پایانه ای فروشگاهی و متصل کـه سامانه مودیان است کـه بر اساس اعلام سازمان، برخی مودیان ملزم کـه استفاده از آن هستند.

شماره منحصر کـه فرد مالیاتی ـ الحاق 1401/01/22ـ شماره ای شامل بیست و دو کاراکتر، و دارای چهار بخش است، شناسه حافظه مالیاتی (شش کاراکتر،) تاریخ صورتحساب (پنج کاراکتر) سریال صورتحساب (ده کاراکتر) و ارقام کنترلی ( یک کاراکتر ) کـه کـه هر صورتحساب اختصاص داده می شود. 

پایانه فروشگاهی ـ الحاق 1401/01/22ـ رایانه، دستگاه کارتخوان بانکی (pos)، درگاه پرداخت الکترونیکی یا هر وسیله دیگری کـه امکان اتصال کـه شبکه های الکترونیکی پرداخت رسمی کشور و سامانه مودیان را داشته و از قابلیت صدور صورتحساب الکترونیکی برخوردارباشد.

سامانه مودیان ـ الحاق 1401/01/22ـ سامانه ای است تحت مدیریت سازمان کـه در آن کـه هر مودی کار پوشه ای ویژه اختصاص یافته و تبادل اطلاعات میان مودیان و سازمان منحصراً از طریق آن کارپوشه انجام می شود. مودیان می توانند با استفاده از هرگونه سخت افزار یا نرم افزار اعم از رایانه شخصی، پایانه فروشگاهی، سامانه های ابری یا هر وسیله دیگری کـه حافظه کـه آن متصل شده باشد، کـه سامانه مودیان متصل شوند. مرجع نهایی ثبت، صدور و استعلام صورتحساب الکترونیکی، سامانه مودیان است.

فصل دوم - گروه بندی مؤدیان صاحبان مشاغل

ماه 2 ـ اصلاح 1399/08/14 ـ صاحبان مشاغل بر اساس شاخص ها و معیارهایی از قبیل نوع و حجم فعالیت کـه شرح ذیل گروه بندی می شوند:

1- گروه اول؛

2- گروه دوم؛

3- گروه سوم.
الف ـ اصلاح 1401/01/22 ـ گروه اول:
اشخاص ذیل از لحاظ انجام تکالیف موضوع این آیین نامه جزو مؤدیان گروه اول محسوب می شوند.
1- کلیه واردکنندگان و صادرکنندگان.
2- صاحبان کارخانه ها و واحدهای تولیدی و بهره برداران معادن دارای پروانه بهره برداری از وزارتخانه ها یا مراجع ذیربط.
3- صاحبان هتل های سه ستاره و بالاتر.
4- صاحبان بیمارستان ها، زایشگاه ها، درمانگاه ها، کلینیک های تخصصی.
5- صاحبان مشاغل صرافی.
6- صاحبان فروشگاه های زنجیره ای دارای مجوز فعالیت از وزارتخانه و یا مراجع ذیربط.
7- صاحبان مؤسسات حسابرسی، حسابداری و دفترداری، خدمات مالی و ارائه دهندگان خدمات مدیریتی، مشاوره ای، انفورماتیک و طراحی سیستم.
8- صاحبان مؤسسات حمل و نقل موتوری، زمینی، دریایی و هوایی اعم از مسافری و یا باربری.
9- سایر صاحبان مشاغل و حرفی کـه درآمد ابرازی (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) بر اساس اظهارنامه مالیاتی عملکرد دو سال قبل (اظهارنامه تسلیمی خرداد ماه هر سال مبنای تعیین گروه بندی سال بعد از تسلیم اظهارنامه عملکرد می باشد. کـه عنوان مثال، مبلغ فروش و سایر درآمدهای مندرج در اظهارنامه مالیاتی عملکرد سال 1397 مبنای گروه بندی سال 1399 می باشد) یا آخرین درآمد قطعی شده (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) آن ها بیش از مبلغ مبلغ یکصد و پنجاه میلیارد ریال باشد. (مشروط کـه ابلاغ برگ قطعی حداکثر تا پایان دی ماه سال قبل کـه شخص مؤدی یا نماینده قانونی وی.)

ب ـ اصلاح 1401/01/22 ـ گروه دوم:
سایر صاحبان مشاغل و حرفی کـه درآمد ابرازی (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) دوسال قبل آنها و یا آخرین درآمد قطعی شده آنها( فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) بیش از مبلغ پنجاه میلیارد ریال و مساوی یا کمتر ازمبلغ مبلغ یکصد و پنجاه ریال باشد. (مشروط کـه ابلاغ برگ قطعی حداکثر تا پایان دی ماه سال قبل کـه شخص مودی یا نماینده قانونی وی.)

ج ـ الحاق 1399/08/14 ـ گروه سوم:
صاحبان مشاغلی کـه در گروه های اول و دوم قرار نمی گیرند جزو گروه سوم محسوب می شوند.

تبصره 1 ـ الحاق 1399/08/14 ـ سازمان می تواند در صورت تشخیص ضرورت تا پایان دی ماه هر سال فهرست مشاغل افزوده شده کـه گروه اول براساس نوع فعالیت را تهیه و از طریق درج آگهی در روزنامه رسمی کشور و یکی از روزنامه های کثیرالانتشار و یا از طریق تشکل های صنفی و حرفه ای ذی ربط کـه مودیان مالیاتی اعلام نماید. مودیان اخیرالذکر از ابتدای سال مالیاتی بعد از اعلام مکلف کـه اجرای تکالیف تعیین شده مربوط کـه گروه اول خواهند بود.

تبصره 2 ـ الحاق 1399/08/14 ـ در مواردی کـه مودیان صرفا کـه فعالیت ارائه خدمت اشتغال داشته باشند، پنجاه درصد ( 50%) نصاب های تعیین شده مبنای گروه بندی می باشد.

تبصره 3 ـ الحاق 1399/08/14 ـ در مشاغل مشارکتی اعم از اختیاری یا قهری، درآمد ابرازی و یا قطعی شده مشارکت ملاک عمل می باشد.

تبصره 4 ـ الحاق 1399/08/14 ـ صاحبان مشاغل و حرف موضوع این آیین نامه در اولین سال ایجاد(تأسیس) کـه استثناء مودیانی کـه کـه واسطه موضوع فعالیت جزو گروه اول طبقه بندی شده اند، جزو گروه سوم محسوب و از سال سوم فعالیت کـه بعد می بایست بر اساس نصاب های مقرر طبقه بندی شده و نسبت کـه انجام تکالیف قانونی عمل نمایند.

تبصره 5 ـ الحاق 1399/08/14 ـ تسلیم اظهارنامه گروه های بالاتر توسط صاحبان مشاغلی کـه در گروه های پایین تر قرار دارند (صاحبان مشاغل گروه سوم اظهارنامه گروه اول یا دوم ارائه نمایند یا صاحبان مشاغل گروه دوم اظهارنامه گروه اول تسلیم نمایند) منعی ندارد، لکن صرف انجام این امر مودی را در گروه های بالاتر قرار نخواهد داد.

ماده 3 ـ اصلاح 1399/08/14 ـ فرم اظهارنامه های مالیاتی برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل (گروه های اول، دوم و سوم) موضوع این آیین نامه باید حداقل شامل موارد زیر باشد:
گروه اول:
1 - اطلاعات هویتی:
1 – 1 - اطلاعات هویتی و مکانی.
2 – 1 - مجوزهای فعالیت اقتصادی.
2 - درآمد مشمول مالیات، بخشودگی های مالیاتی، معافیت های قانونی و مالیات متعلق.
3 - موجودی مواد و کالا در اول و پایان دوره.
4 - واردات و صادرات کالاها و خدمات.
5 - صورت حساب سود و زیان.
6 - ترازنامه.
7 - اطلاعات شرکاء.
8 - اطلاعات حساب های بانکی مربوط کـه فعالیت شغلی.
گروه دوم:
1 - اطلاعات هویتی:
1 – 1 - اطلاعات هویتی و مکانی.
2 – 1 - مجوزهای فعالیت اقتصادی.
2 - درآمد مشمول مالیات، بخشودگی های مالیاتی، معافیت های قانونی و مالیات متعلق.
3 - موجودی مواد و کالا در اول و پایان دوره.
4 - صورت درآمد و هزینه (اطلاعات خرید و فروش کالا و خدمات و هزینه های مربوط).
5 - اطلاعات اموال و دارایی ها مربوط کـه فعالیت شغلی.
6 - اطلاعات شرکاء.
7 - اطلاعات حساب های بانکی مربوط کـه فعالیت شغلی.
گروه سوم:
1 - اطلاعات هویتی:
1 – 1 - اطلاعات هویتی و مکانی.
2 – 1 - مجوزهای فعالیت اقتصادی.
2 - درآمد مشمول مالیات ،بخشودگی های مالیاتی، معافیت های قانونی و مالیات متعلق.
2 – 1 - خلاصه درآمد و هزینه (اطلاعات خرید و فروش کالا و خدمات و هزینه های مربوط).
2 – 2 - اطلاعات شرکاء.
3 – 2 - اطلاعات حساب های بانکی مربوط کـه فعالیت شغلی.
تبصره ـ اصلاح 1399/08/14 ـ در مواردی کـه هر یک از اقلام اطلاعاتی فرم اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل برای هر یک از مودیان فاقد موضوعیت باشد، عدم تکمیل آن خللی کـه اعتبار اظهارنامه وارد نخواهد کرد.
 
ماده 4 - مودیان موضوع این آیین نامه مکلفند اظهارنامه مالیاتی خود را برای هر سال مالیاتی (بصورت انفرادی یا مشارکت) در موعد مقرر قانونی بصورت الکترونیکی از طریق درگاه های الکترونیکی سازمان تسلیم نمایند. سازمان می تواند در مواردی کـه مقتضی بداند تسلیم اظهارنامه غیرالکترونیکی را بپذیرد.
تبصره تسلیم اظهارنامه در اجرای ماده 178 قانون مورد پذیرش می باشد.

فصل چهارم - مشخصات دفاتر:

ماده 5 - انواع دفاتر موضوع این آیین نامه عبارتند از:
1 - دفتر روزنامه.
2 - دفترکل.
3 - دفتر روزنامه و کل مشترک.
4 - دفتر معین.
5 - سایر دفاتر.

فصل پنجم - تکالیف مؤدیان در خصوص نگهداری دفاتر و یا اسناد و مدارک

ماده 6 - مقررات مربوط کـه روش های نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک:
الف - صاحبان مشاغلی کـه در گروه اول قرار می گیرند و کلیه اشخاص حقوقی مکلف کـه نگهداری دفاتر روزنامه و کل یا سایر دفاتر حسب مورد دستی یا ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) متکی کـه اسناد و مدارک با رعایت موارد زیر می باشند:
1 - رویدادهای مالی باید بر اساس استانداردهای حسابداری و روزانه کـه ترتیب تاریخ وقوع در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر تا پانزدهم ماه بعد کـه دفتر کل منتقل گردد.
2 - مؤدیانی کـه دفاتر دستی نگهداری می نمایند، مکلفند برای هر سال مالیاتی فقط از دفاتری کـه طی سال مالیاتی قبل نزد مراجع قانونی ذی ربط ثبت شده استفاده نمایند. در مواردی کـه دفاتر ثبت شده مذکور در هر سال برای ثبت عملیات مالی مودیان تا پایان سال مالیاتی کفایت ننماید، مجاز کـه استفاده از دفاتر ثبت شده طی همان سال می باشند.
3 - مودیان برای استفاده از سیستم الکترونیکی (نرم افزار) جهت ثبت رویدادهای مالی خود، مکلفند از نرم افزارهای مورد قبول کـه دارای ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی سازمان باشد استفاده نمایند. سازمان موظف است ویژگی ها، معیارها و ضوابطی کـه نرم افزار باید دارا باشد را اعلان عمومی کند.
1 – 3 - استفاده از نرم افزارهای قبلی تا مدت سه سال از لازم الاجرا شدن اصلاحیه قانون (1ˏ1ˏ1395) مجاز خواهد بود. استفاده از نرم افزارهای مذکور بعد از مهلت فوق الذکر منوط کـه مطابقت آن با ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی از سوی سازمان است.
مودیان مکلفند تا قبل از مطابقت نرم افزار مورد استفاده با ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی از سوی سازمان، حداقل ماهی یک بار خلاصه عملیات داده شده کـه ماشین های الکترونیکی را در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر تا پانزدهم ماه بعد کـه دفتر کل منتقل کنند.
در اجرای این بند، سازمان می تواند کـه منظور بررسی انجام وظایف محوله از ظرفیت علمی و تخصصی اشخاص حقوقی دولتی و غیردولتی استفاده نماید.
4 - نگهداری دفتر روزنامه واحد برای ثبت کلیه عملیات و یا دفاتر روزنامه متعدد برای هر بخش از عملیات مجاز است.
5 - اشتباه در شماره گذاری صفحات و همچنین اشتباهات ناشی از ثبت دفاتر در مراجع قانونی ذی ربط در صورت احراز، خللی کـه اعتبار دفاتر وارد نخواهد کرد.
6 - نوشتن دفاتر با وسایلی کـه کـه سهولت قابل محو است (مانند مواد گرافیت) در دفاتر دستی ممنوع است.
7 - دفاتر و اسناد حسابداری می بایست بر اساس واحد پول رایج کشور و همچنین کـه زبان فارسی تحریر گردد.
8 - در مواردی کـه دفاتر موضوع این آیین نامه توسط مقامات قضایی یا سایر مراجع قانونی و یا کـه عللی خارج از اختیار مودی از دسترس مودی خارج شود صاحب دفاتر می باید از تاریخ وقوع این امر حداکثر ظرف دو ماه دفاتر جدید ثبت و عملیات آن مدت را در دفاتر جدید تحریر کند و تاخیر تحریر عملیات در این مدت کـه اعتبار دفاتر خللی وارد نخواهد کرد.
9 - تاخیر تحریر دفاتر در مورد اشخاص حقوقی جدیدالتاسیس از تاریخ ثبت شخص حقوقی و در مورد سایر اشخاص از تاریخ شروع فعالیت تا دو ماه مجاز خواهد بود.
10 - اشخاصی کـه دارای شعبه هستند مکلفند با توجه کـه روش های حسابداری مورد عمل، خلاصه عملیات شعبه یا شعب خود را در صورتی کـه دارای دفاتر ثبت شده باشند، لااقل سالی یکبار (تا قبل از بستن حساب ها) و در غیر این صورت عملیات هر ماه را تا پایان ماه بعد در دفاتر مرکز ثبت کنند.
11 - ثبت دفاتر ضمن سال مالی مشروط بر اینکه تا تاریخ ثبت هیچگونه فعالیت مالی و پولی صورت نگرفته باشد، مجاز است.
12 - ارائه دفاتر سفید و نانویی در حکم عدم ارائه دفاتر محسوب می شود.
13 - مؤدیان مکلف کـه نگهداری دفاتر، باید نسبت کـه نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک اقدام و در صورت درخواست اداره امور مالیاتی ارائه نمایند. در مورد نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک کـه صورت ماشینی، اطلاعات باید کـه همان قالبی (فرمتی) کـه تولید، ارسال یا دریافت شده، نگهداری شود.

ب - صاحبان مشاغلی کـه در گروه دوم قرار می گیرند، مکلفند برای هر سال مالیاتی اسناد و مدارک مربوط کـه معاملات خود از قبیل اسناد درآمدی فروش کالا یا ارائه خدمات و سایر درآمدها و اسناد خرید کالا، خدمات و دارایی و سایر اسناد هزینه های انجام شده را کـه تفکیک و کـه ترتیب تاریخ وقوع هر یک از رویدادهای مالی نگهداری و صورت درآمد و هزینه خود را ماهانه کـه شرح فرم پیوست (1) بر اساس آن تنظیم نمایند.
پ – صاحبان مشاغلی کـه در گروه سوم قرار می گیرند مکلفند برای هر سال مالیاتی اسناد و مدارک مربوط کـه معاملات خود از قبیل اسناد درآمدی فروش کالا یا ارائه خدمات و سایر درآمدها و اسناد خرید کالا و خدمات و سایر اسناد هزینه های انجام شده را نگهداری و خلاصه درآمد و هزینه سالانه خود را کـه شرح فرم پیوست (2) بر اساس آن تنظیم نمایند.

ت - مؤدیانی کـه رویدادهای مالی خود را کـه صورت ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) ثبت و نگهداری می نمایند (به استثنای مؤدیان گروه اول)، نیازی کـه ارائه دفاتر کـه صورت دستی ندارند. نگهداری اسناد و مدارک حساب کـه صورت ماشینی یا دستی الزامی است.

فصل ششم - تکالیف صاحبان مشاغلی کـه از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی) (مکانیزه) فروش) استفاده می نمایند:

ماده 7 ـ منسوخ 1401/01/22 ـ صاحبان مشاغلی کـه نسبت کـه نصب و استفاده از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشینی (مکانیزه) فروش) اقدام می نمایند در صورت رعایت آیین نامه اجرایی موضوع تبصره 2 ماده 169 قانون در نگهداری و ارائه اطلاعات مربوط، تکلیفی برای نگهداری دفاتر موضوع این آیین نامه نخواهند داشت. اشخاص حقوقی مشمول حکم این ماده نمی باشند. 

فصل هفتم : صورتحساب فروش و نحوه صدور و ارائه آن

ماده 8 ـ اصلاح 1401/01/22 ـ کلیه مودیانی کـه کـه عرصه کالا و یا ارائه خدمات اشتغال دارند مکلفند صورتحساب معاملات خود را کـه شرح زیرصادر و نگهداری نمایند: 
1 ـ الحاق 1401/01/22 ـ صورتحساب الکترونیکی: صورتحسابی است دارای شماره منحصر کـه فرد مالیاتی، کـه در سه قالب زیر صادر می شود:
1 ـ 1 ـ الحاق 1401/01/22 ـ صورتحساب الکترونیکی نوع اول یا «صورتحساب با اطلاعات کامل»، شامل نوع فروش (شامل مواردی از قبیل بروس کالا، بورس انرژی، سامانه تدارک الکترونیکی دولت، حق العمل کاری، پیمانکاری؛ داخلی، صادراتی و نظیر آن)، نوع خریدار ( مصرف کننده نهایی حقیقی یا فعال اقتصادی) تاریخ و زمان صدور ( ساعت، دقیقه و ثانیه) و حداقل دربرگیرنده اطلاعات هویتی شامل نام، نام خانوادگی یا نام شخص حقوقی، شماره اقتصادی، شناسه یا کدملی یا شناسه فراگیر اتباع خارجی، نشانی کامل و شماره پستی؛ شماره شعبه، برای هر دو شخص فروشنده و خریدار و مشخصات کالا یا خدمات ارائه شده، شامل شناسه کالا یا خدمت، شرح کالا یا خدمت، واحد سنجش، مقدار یا تعداد، مبلغ واحد (فی) ومبلغ کل، تحقیقات، مالیات برارزش افزوده، شرح سایر عوارض و مبلغ سایر عوارض آن و مقدار پرداخت نقدی و مقدار نسیه آن حسب مورد، باشد.

تبصره 1 ـ الحاق 1401/01/22 ـ در صورتی کـه نوع خریدار مصرف کننده نهایی است، درج کامل اطلاعات هویتی خریدار الزامی نبوده و کل مبلغ صورتحساب نقدی تلقی می شود.

تبصره 2 ـ الحاق 1401/01/22 ـ در خصوص انواع معاملات طلا، جواهر و پلاتین و امثال آن، علاوه بر اقلام صورتحساب الکترونیکی، ارزش اصل طلا، جواهر و پلاتین، اجرت ساخت، حق العمل و سود فروشنده کـه تفکیک کـه اقلام الزامی صورتحساب اضافه می شود.

تبصره 3 ـ الحاق 1401/01/22 ـ در فعالیت حق العمل کاری علاوه بر اقلام صورتحساب الکترونیکی، شماره یکتای ثبت قرارداد حق العمل کاری در سامانه مودیان، هنگام ارسال صورتحساب کـه اطلاعات ارسالی اضافه می شود.

تبصره 4 ـ الحاق 1401/01/22 ـ موارد زیر درحکم صورتحساب تلقی می شود:
- قبوض آب، برق، گاز و مخابرات (تلفن)، درج شماره یکتای قبض (شماره اشتراک یا شناسه قبض) در این نوع صورتحساب ها الزامی است.
- بلیط هواپیما؛ در این حالت نوع پرواز (داخلی، خارجی) و شماره گذرنامه مسافر برای پروازهای خارجی، باید در صورتحساب درج شود.
- بارنامه؛ در این نوع صورتحساب ها اقلام مرتبط با بارنامه کـه صورتحساب اضافه می شود.
- درمواردی کـه بنا براقتضای شغل، صورتحساب خاصی برای فروش کالا یا عرضه خدمات صادر می شود، صورتحساب های مزبور با تشخیص سازمان امور مالیاتی کشور، در حکم صورتحساب الکترونیکی تلقی خواهد شد.

تبصره 5 ـ الحاق 1401/01/22 ـ در مواردی کـه صورتحساب با مبالغ ارزی صادر می شود ( از جمله صادرات)، مبلغ ارز، نوع ارز، نرخ برابری آن با ریال کـه اقلام صورتحساب اضافه می شود چنانچه برای صادرات پروانه گمرکی وجود داشته باشد، شماره پروانه گمرکی و کد گمرک محل اظهار کـه اقلام صورتحساب اضافه می شود.

تبصره 6 ـ الحاق 1401/01/22 ـ درحالت هایی کـه صورتحساب کـه قرارداد مربوط است، شماره یکتای قرار داد ثبت شده در سامانه مودیان کـه اقلام صورتحساب اضافه می شود.

تبصره 7 ـ الحاق 1401/01/22 ـ در صورتی کـه اقلام تعیین شده صورتحساب، بنا برنوع فعالیت مودی موضوعیت ندارد، الزامی کـه درج آن در صورتحساب وجود ندارد.
1 ـ 2 ـ الحاق 1401/01/22 ـ صورتحساب الکترونیکی نوع دوم صورتحسابی با اطلاعات کامل فروشنده و اطلاعات کامل کالا و خدمات و بدون اطلاعات خریدار است، این صورتحساب نقدی تلقی شده، از بابت آن اعتبار مالیاتی برای خریدار قابل احتساب نمی باشد.
1 ـ 3 ـ الحاق 1401/01/22 ـ صورتحساب الکترونیکی نوع سوم: این نوع از صورتحساب ها همان "رسید پرداخت وجه" صادره از دستگاه کارتخوان بانکی و یا درگاه الکترونیکی پرداخت کـه حسب مقررات اعلامی سازمان امورمالیاتی کشور، کـه عنوان پایانه فروشگاهی فروشنده (مودی) پذیرفته می شوند، می باشند. در این نوع از صورتحساب صرفاً مبلغ پرداختی و شماره سوییچ پرداخت، شماره پذیرنده فروشگاهی، شماره پایانه، شماره پیگیری، تاریخ و زمان پرداخت و حداقل مشخصات فروشنده وجود داشته و از بابت آن ها اعتبار مالیاتی برای خریدار قابل احتساب نمی باشد.
2 ـ الحاق 1401/01/22 ـ صورتحساب غیرالکترونیکی (کاغذیـ این نوع صورتحساب برای اشخاصی کـه حسب مقررات قانونی امکان صدور صورتحساب غیرالکترونیکی را دارند موضوعیت داشته و اقلام اطلاعاتی آن شامل کلیه اقلام صورتحساب الکترونیکی است کـه استثنای اقلام اطلاعاتی کـه از طریق سامانه مودیان نظیر شماره منحصر کـه فرد مالیاتی کـه صورتحساب اضافه می شود. این نوع صورتحساب کـه استثنای صورتحساب های موضوع تبصره (2) این بند نقدی تلقی شده و اطلاعات پرداخت نسیه در این صورتحساب ها وجود ندارد.

تبصره 1 ـ الحاق 1401/01/22 ـ چنانچه فروشنده حق العمل کار است، ارسال شماره یکتای ثبت قرارداد حق العمل کاری کـه سازمان امورمالیاتی کشور الزامی است.

تبصره 2 ـ الحاق 1401/01/22 ـ کـه منظور پوشش حوادث و موارد نقص فنی و سایر موارد ذکر شده در مواد (12) و (13) قانون پایانه فروشگاهی و سامانه مودیان، در ابتدای هردوره مالی، با تشخیص سازمان امورمالیاتی کشور، تعدادی شماره منحصر کـه فرد مالیاتی در اختیار مودی قرار می گیرد. مودی می تواند درخواست افزایش شماره منحصر کـه فرد در اختیار را از طریق کارپوشه یا شرکت معتمد کـه سازمان امورمالیاتی کشور ارائه نماید. اقلام اطلاعاتی این نوع از صورتحساب های کاغذی منطبق با صورتحساب الکترونیکی بوده و شماره فوق بر روی آن درج می گردد تا پس از امکان پذیرشدن صدور صورتحساب الکترونیکی نسبت کـه ثبت و ارسال آن ها اقدام شود.
تبصره - در صورت فروش کـه مصرف کننده نهایی درج مشخصات خریدار از نظر این آیین نامه الزامی نمی باشد.

فصل هشتم - سایر مقررات

ماده 9 - تغییر روش نگهداری دفاتر، اسناد حسابداری از ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) کـه دستی و بالعکس طی سال مالیاتی یا دوره مالی حسب مورد مجاز نخواهد بود.
 
ماده 10 – هر یک از دفاتر مزبور می تواند کـه صورت ماشینی (مکانیزه الکترونیکی) و دستی نگهداری شود و مؤدیانی کـه از هر یک از روش های فوق استفاده می نمایند مکلف کـه رعایت الزامات مربوط طبق این آیین نامه در هر یک از روش های مذکور حسب مورد می باشند.
 
ماده 11 - سازمان می تواند تمام یا برخی از مودیان موضوع این آیین نامه را طبق اعلام کتبی کـه مؤدی ذیربط حداکثر تا شش ماه پس از پایان هر سال مالیاتی جهت اجرا از ابتدای سال مالی بعد کـه نگهداری دفاتر و اسناد حسابداری کـه صورت ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) مکلف نماید.
 
ماده 12 - اشخاصی کـه دفاتر و اسناد حسابداری خود را کـه صورت ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) نگهداری می نمایند مکلفند حسب درخواست کتبی ماموران مالیاتی ذی ربط، هنگام رسیدگی ضمن ارائه دستورالعمل نحوه کار با نرم افزار مالی و حسابداری مربوط، رمز دسترسی لازم کـه اطلاعات نرم افزار را ارائه نمایند، در غیر اینصورت در حکم عدم تسلیم دفاتر خواهد بود.
 
ماده 13 - مؤدیانی کـه از دفاتر و اسناد حسابداری ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) استفاده می نمایند مکلفند حسب درخواست کتبی ماموران مالیاتی ذیربط، اطلاعات مورد نیاز برای رسیدگی را در لوح فشرده، کـه ماموران یاد شده ارائه نمایند.
 
ماده 14 - مؤدیانی کـه از دفاتر و اسناد حسابداری دستی استفاده می نمایند مکلفند حسب درخواست کتبی ماموران مالیاتی ذی ربط دفاتر و اسناد و مدارک را برای رسیدگی کـه ماموران مالیاتی یاد شده ارائه نمایند.

فصل نهم : نحوه ارائه دفاتر و اسناد و مدارک

ماده 15 - دفاتر، صورت درآمد و هزینه ماهانه، خلاصه درآمد و هزینه سالانه و اسناد و مدارک حسب مورد با درخواست کتبی اداره امور مالیاتی و یا گروه رسیدگی در روز و محل تعیین شده در برگ درخواست ارائه دفاتر و یا اسناد و مدارک (محل اقامتگاه قانونی مودی و یا محلی کـه قبلا کـه صورت مکتوب کـه اداره امور مالیاتی اعلام شده است و یا محل اداره امور مالیاتی حسب مورد با توجه کـه نوع حسابرسی مالیاتی) تحویل و توسط اداره امور مالیاتی صورت مجلس می گردد.

فصل دهم : موارد رد دفاتر

ماده 16 - تخلف از تکالیف مقرر در این آئین نامه در موارد زیر موجب رد دفاتر می باشد:
1 - در صورتی کـه دفاتر ارائه شده نزد مراجع ذی ربط کـه ثبت نرسیده باشد یا فاقد یک یا چند برگ باشد.
2 - عدم ثبت یک یا چند فعالیت مالی در دفاتر کـه شرط احراز.
3 - تأخیر تحریر دفاتر روزنامه بیش از 15 روز و تأخیر تحریر دفتر کل زاید بر حد مجاز مندرج در این آئین نامه.
4 - عدم ثبت عملیات شعبه یا شعب در دفاتر مرکز طبق مقررات این آئین نامه.
5 - در مواردی کـه دفاتر مزبور کـه ادعای مؤدی از دسترس وی خارج شده باشد و غیر اختیاری بودن موضوع مورد تأیید بالاترین مسئول اداره امور مالیاتی ذیربط قرار نگیرد.
6 ـ اصلاح 20ˏ03ˏ1396 ـ عدم تطبیق مندرجات دفاتر قانونی با اطلاعات موجود در سیستم های ماشینی (مکانیزه – الکترونیکی) و یا سامانه ثبت بر خط معاملات در مورد اشخاصی کـه از سیستم های مذکور استفاده و یا مکلف کـه استفاده از سامانه یاد شده می باشند.
7 - جای سفید گذاشتن بیش از حد معمول در دفتر روزنامه.
8 - عدم ارائه یک یا چند جلد از دفاتر ثبت شده اعم از تحریر شده و نانویی.
9 - تغییر نرم افزار حسابداری مورد استفاده در طی سال مالیاتی بدون اطلاع قبلی اداره امور مالیاتی ذی ربط.
10 - تغییر روش نگهداری دفاتر، اسناد حسابداری از ماشینی (مکانیزه - الکترونیکی) کـه دستی و بالعکس طی سال مالیاتی یا دوره مالی.
11 - تحریر دفاتر کـه غیر از پول رایج کشور و زبان فارسی.
12 - حذف برخی از عملیات در دفاتر الکترونیکی.
تبصره - در مورد بند 8 این ماده چنانچه سفید ماندن برای ثبت تراز افتتاحی باشد موجب رد دفاتر نخواهد بود و همچنین سفید ماندن ذیل صفحات دفتر در آخر هر روز یا هر هفته یا هر ماه کـه شرطی کـه اسناد دارای شماره ردیف بوده و قسمت سفید مانده با خط بسته شود، کـه اعتبار دفتر خللی وارد نمی آورد.
 
ماده 17 - هیات سه نفری حسابرسان موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات های مستقیم ـ اصلاح ه مورخ 27ˏ11ˏ1380)، در صورتی کـه با توجه کـه دلایل توجیهی مؤدی و نحوه تحریر دفاتر و رعایت استانداردهای حسابداری و درجه اهمیت ایرادات مطروحه از سوی اداره امور مالیاتی و رعایت واقعیت امر، احراز نمایند کـه ایرادات مزبور کـه اعتبار دفاتر خللی وارد نمی نماید، مکلف است نظر خود را مبنی بر قبولی دفاتر و اسناد و مدارک اعلام نمایند.

تبصره - در اجرای مقررات تبصره ماده 97 قانون، مفاد این فصل کـه مدت سه سال (عملکرد سال 1395 لغایت 1397) و صرفا در ادارات امور مالیاتی کـه طرح جامع مالیاتی کـه صورت کامل اجرا نشده است، جاری می باشد.
این آیین نامه در اجرای ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مصوب 31ˏ4ˏ1394 کـه پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور در ده فصل و 17 ماده و 10 تبصره کـه تصویب و مقررات آن از 1ˏ1ˏ1395 لازم الاجرا بوده و نسبت کـه اشخاص حقوقی کـه سال مالی آنها با سال شمسی منطبق نباشد، در مورد سال مالی کـه از 1ˏ1ˏ1395 کـه بعد آغاز می گردد جاری بوده و نسبت کـه سال مالی قبل از آن مفاد آئین نامه قبلی مجری می باشد.
علی طیب نیا

***************
خلاصه تحلیلی:
 هدف کلی:
تعیین چارچوب و ضوابط نحوه نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک حسابداری و تنظیم و تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی کـه منظور تشخیص صحیح درآمد مشمول مالیات آنان.

 ساختار و محتوای کلیدی:
 1. گروه بندی مؤدیان (ماده 2):
مهم ترین بخش آیین نامه، تقسیم بندی صاحبان مشاغل کـه سه گروه بر اساس نوع و حجم فعالیت (مبلغ فروش/درآمد) است. این گروه بندی، سنگ بنای تفکیک تکالیف هر گروه است:
* گروه اول: مشاغل بزرگ و خاص (مانند واردکنندگان/صادرکنندگان، کارخانه داران، هتل های 3 ستاره کـه بالا، بیمارستان ها، صرافی ها، فروشگاه های زنجیره ای، مؤسسات حسابرسی و حمل ونقل) و نیز صاحبان مشاغلی کـه فروش سالانه آنان بیش از 150 میلیارد ریال است.
* گروه دوم: صاحبان مشاغلی کـه فروش سالانه آنان بین 50 تا 150 میلیارد ریال است.
* گروه سوم: سایر صاحبان مشاغل کـه در دو گروه فوق قرار نمی گیرند (فروش زیر 50 میلیارد ریال).
*تبصره مهم:* برای مشاغل خدماتی محض، نصف مبالغ فوق ملاک عمل قرار می گیرد.
 2. تکالیف هر گروه در نگهداری دفاتر و اسناد (ماده 6):
* گروه اول و کلیه اشخاص حقوقی: مکلف کـه نگهداری دفاتر روزنامه و کل (دستی یا مکانیزه) طبق اصول حسابداری و مبتنی بر اسناد و مدارک هستند. باید رویدادهای مالی روزانه ثبت و حداکثر تا پانزدهم ماه بعد کـه دفتر کل منتقل شوند. استفاده از نرم افزارهای مورد تأیید سازمان امور مالیاتی الزامی است.
* گروه دوم: مکلف کـه نگهداری کامل اسناد و مدارک خرید و فروش و هزینه ها هستند و باید صورت درآمد و هزینه ماهانه (فرم پیوست 1) را تنظیم کنند. نگهداری دفتر روزنامه و کل برای این گروه الزامی نیست.
* گروه سوم: مکلف کـه نگهداری اسناد و مدارک درآمد و هزینه هستند و باید خلاصه درآمد و هزینه سالانه (فرم پیوست 2) را تنظیم کنند.
 3. اظهارنامه مالیاتی (مواد 3 و 4):
* نحوه تسلیم: کـه صورت الکترونیکی از طریق درگاه سازمان امور مالیاتی.
* محتوا: محتوای اظهارنامه برای هر سه گروه متفاوت و دارای سطوح مختلف جزئیات است:
 * گروه اول: کامل ترین فرم، شامل ترازنامه و صورت سود و زیان.
 * گروه دوم: شامل صورت درآمد و هزینه.
 * گروه سوم: شامل خلاصه درآمد و هزینه.
4. صدور صورتحساب فروش (ماده 8):
* کلیه مؤدیان مکلف کـه صدور صورتحساب برای معاملات خود هستند.
* صورتحساب الکترونیکی با شماره منحصر کـه فرد مالیاتی، روش اصلی اعلام شده است کـه دارای سه نوع با سطوح مختلف اطلاعات (از کامل تا ساده مانند رسید دستگاه کارتخوان) می باشد.
* صورتحساب غیرالکترونیکی (کاغذی) تنها در موارد خاص و با رعایت ضوابط مجاز است.
 5. دفاتر الکترونیکی (ماشینی) (مواد 9 تا 14):
* نگهداری دفاتر کـه صورت الکترونیکی مجاز و در مواردی اجباری است (سازمان می تواند گروه هایی را ملزم کند).
* مؤدی موظف است در صورت درخواست مأمور مالیاتی، دسترسی لازم کـه نرم افزار و اطلاعات را فراهم کند، در غیر این صورت در حکم عدم ارائه دفاتر محسوب می شود.
* تغییر روش نگهداری دفاتر از دستی کـه الکترونیکی یا بالعکس در طول سال مالی ممنوع است.
 6. رد دفاتر (ماده 16):
تخلف از مواردی مانند عدم ثبت دفاتر نزد مراجع قانونی، ثبت نکردن برخی معاملات، تأخیر در ثبت، عدم انطباق دفاتر دستی با اطلاعات نرم افزار، تغییر نرم افزار در طول سال مالی و تحریر دفاتر کـه زبان غیرفارسی می تواند منجر کـه رد دفاتر توسط اداره مالیاتی شود. رد دفاتر معمولاً کـه معنای برآورد علی الرأس درآمد مؤدی توسط اداره مالیات است.

 جمع بندی و تحلیل:
این آیین نامه سیستم یکپارچه و پلکانی برای مدیریت تکالیف حسابداری و مالیاتی مؤدیان ایجاد کرده است. گروه بندی هوشمندانه، بار اداری را متناسب با وسعت و پیچیدگی فعالیت اقتصادی مؤدی تنظیم می کند.
نقاط قوت:
* شفاف سازی: تعریف دقیق تکالیف برای هر گروه.
* جهش کـه سمت دیجیتال: الزام کـه استفاده از نرم افزار و صورتحساب الکترونیکی.
* کاهش بار اداری برای بنگاه های کوچک: گروه های دوم و سوم از نگهداری دفاتر رسمی معاف شده اند.
* افزایش شفافیت مالیاتی: با الزام کـه صدور صورتحساب و ثبت الکترونیکی.
چالش های بالقوه:
* پیچیدگی برای مؤدیان خرد: ممکن است درک و اجرای مقررات برای صاحبان مشاغل گروه سوم دشوار باشد.
* هزینه بر بودن: تهیه و کـه روزرسانی نرم افزارهای مورد تأیید برای برخی مؤدیان.
* وابستگی کـه زیرساخت فناوری: نیاز کـه دسترسی پایدار کـه اینترنت و سیستم های الکترونیکی.
این آیین نامه ابزار قدرتمندی برای سازمان امور مالیاتی است تا پایه های اطلاعاتی خود را تقویت، فرار مالیاتی را کاهش و عدالت مالیاتی را با تشخیص دقیق تر درآمدها افزایش دهد. موفقیت آن در گرو آموزش مؤدیان، توسعه زیرساخت های فنی و برقراری تعامل مناسب با جامعه کسب وکار است.