آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار مصوب 1404/11/13

آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار به استناد مواد 85 و 86 قانون کار مصوب 1404/11/13 شورایعالی حفاظت فنی

شناسنامه آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار:

شماره روزنامه رسمی: 23571
تاریخ روزنامه رسمی: 1404/12/06
شماره ابلاغ: ـ209980
تاریخ ابلاغ: 1404/11/14
مرجع تصویب: شورایعالی حفاظت فنی
تاریخ تصویب: 1404/11/13

بیشتر بخوانید:
+ مقررات کار
+ استخدام و کار در آرای وحدت رویه قضایی    
+ مسائل قانون کار در آراء دیوان عدالت اداری
+ قانون کار در نظریات مشورتی

مقررات مرجع:

+ ماده 85 قانون کار 1369: برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی کـه از طریق شورای عالی حفاظت فنی (جهت تامین حفاظت فنی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (جهت جلوگیری از بیماری های حرفه ای و تامین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین می شود، برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کار آموزان الزامی است.
تبصره ـ کارگاه های خانوادگی نیز مشمول مقررات این فصل بوده و مکلف بـه رعایت اصول فنی و بهداشت کار می باشند.

+ ماده 86 قانون کار 1369:  شورای عالی حفاظت فنی مسئول تهیه موازین و آیین نامه های حفاظت فنی می باشد و از اعضاء ذیل تشکیل می گردد:
1 ـ اصلاح 1390 ـ وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا معاون او کـه رییس شورا خواهد بود.
2 ـ معاون وزارت صنایع
3 ـ معاون وزارت صنایع سنگین
4 ـ معاون وزارت کشاورزی
5 ـ معاون وزارت نفت
6 ـ معاون وزارت معادن و فلزات
7 ـ معاون وزارت جهاد سازندگی
8 ـ رییس سازمان حفاظت محیط زیست
9 ـ دو نفر از استادان با تجربه دانشگاه در رشته های فنی
10 ـ دو نفر از مدیران صنایع
11 ـ دو نفر از نمایندگان کارگران
12 ـ اصلاح 1390 ـ مدیرکل بازرسی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی کـه دبیر شورا خواهد بود.
تبصره 1 ـ اصلاح 1390 ـ پیشنهادات شورا بـه تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده و شورا در صورت لزوم می تواند برای تهیه طرح آیین نامه های مربوط بـه حفاظت فنی کارگران در محیط کار و انجام سایر وظایف مربوط بـه شورا، کمیته های تخصصی مرکب از کارشناسان تشکیل دهد.
تبصره 2 ـ اصلاح 1390 ـ آیین نامه داخلی شورا با پیشنهاد شورای عالی حفاظت فنی بـه تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد رسید.
تبصره 3 ـ اصلاح 1390 ـ انتخاب اساتید دانشگاه، نمایندگان کارگران و نمایندگان مدیران صنایع مطابق دستورالعملی خواهد بود کـه توسط شورای عالی حفاظت فنی تهیه و بـه تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد رسید.

 

متن آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار:

به استناد مواد 85 و 86 قانون کار جمهوری اسلامی ایران «آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار» که به منظور صیانت از نیروی انسانی در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی مورخ 1404/09/18 تدوین و توسط آن شورا پیشنهاد شده است، به شرح زیر تصویب می شود.

 

فصل اول ـ تعاریف و کلیات

 

ماده 1 ـ هدف و دامنه کاربرد: این آیین نامه به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی نظام مند مخاطرات موجود و بالقوه، ارزیابی و اجرای اقدامات کنترلی و به منظور پیشگیری از رخداد حوادث شغلی در راستای صیانت از نیروی کار و منابع مادی کشور تدوین شده و برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مشمول قانون کار الزامی است.

 

ماده 2 ـ تعاریف و اصطلاحات مندرج در این آیین نامه در معانی زیر بکار می رود:

2 ـ 1 ـ مخاطره: هرگونه منبع، وضعیت یا عامل(فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی) که به تنهایی یا در ترکیب با سایر عوامل، پتانسیل ایجاد آسیب به افراد، خسارت به تجهیزات و اموال و فرآیند کار را داشته باشد.

2 ـ 2 ـ ریسک (خطرپذیری) : تأثیر عدم قطعیت بر اهداف ایمنی شغلی که ترکیبی از احتمال (یا امکان) وقوع یک رویداد و شدت پیامدهای(آسیب یا خسارت) ناشی از آن رویداد است.

2 ـ 3 ـ مدیریت ریسک: فعالیت نظام مند، یکپارچه، هماهنگ و مستمر برای هدایت و کنترل یک کارگاه در تمام سطوح سازمانی، با هدف به حداقل رسانی پیامد منفی مخاطرات شامل شناسایی، تحلیل، ارزیابی، ارزشیابی، کنترل و پایش ریسک ایمنی شغلی را گویند.

2 ـ 4 ـ ارزیابی ریسک: فرآیند کلی شناسایی خطرات مرتبط با فعالیت کاری، تجزیه و تحلیل و برآورد ریسک های مرتبط با ایمنی شغلی، تعیین سطح ریسک و اولویت بندی و انتخاب اقدامات کنترلی مناسب برای حذف یا کاهش ریسک ها تا سطح قابل پذیرش است.

2 ـ 5 ـ پایش ریسک: بررسی و کنترل سطح ریسک با توجه به تغییرات محیط و شغل و فرآیند انجام کار را گویند.

2 ـ 6 ـ اقدامات کنترلی: سلسله مراحل اجرایی نظام مند برای حذف یا کاهش ریسک های موجود و بالقوه در یک فعالیت را گویند؛ این مراحل شامل حذف، جایگزینی، کنترل های مهندسی، کنترل های مدیریتی/اداری و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و گروهی می باشد.

2 ـ 7 ـ رویداد: اتفاق ناشی از کار یا در جریان کار که موجب آسیب شود و یا اینکه پتانسیل منجر شدن به آسیب را داشته باشد.

2 ـ 8 ـ حادثه: هر رویداد ناخواسته یا غیرقابل پیش بینی منجر به آسیب جانی یا خسارت مالی منجر به توقف فرآیند کار و یا ترکیبی از این موارد شود. 

2 ـ 9 ـ شبه حادثه: رویداد یا شرایط ناخواسته که بدون آسیب یا خسارت جانی و مالی در کارگاه رخ می دهد.

2 ـ 10 ـ خود اظهاری: فرآیندی است که کارفرما آگاهانه و داوطلبانه نسبت به اعلام و ارایه اطلاعات درخواستی اقدام می کند.

2 ـ 11 ـ مسئول ارزیابی ریسک: شخصی واجد شرایط است که از سوی کارفرما برای انجام فعالیت های موضوع این آیین نامه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل معرفی و براساس ضوابط مرتبط تعیین صلاحیت می شود.

2 ـ 12 ـ برنامه مدیریت ریسک: فرآیندی مدون شامل شناسایی، ارزیابی و کنترل مخاطرات موجود و بالقوه محیط کار به منظور ایجاد نقشه راه ارتقای ایمنی کارگاه است.

2 ـ 13 ـ شرکت مشاور: شخص حقوقی است که برابر ضوابط آیین نامه تایید صلاحیت شرکت های مشاور در زمینه حفاظت فنی و خدمات ایمنی کار تائید صلاحیت گردیده و خدمات مشاوره ای در حوزه ارزیابی ایمنی و مدیریت ریسک به کارگاه های مشمول قانون کار ارائه می دهد.

2 ـ 14 ـ سامانه: یک بستر الکترونیکی یکپارچه است که برای ثبت، ارزیابی، پایش و گزارش دهی اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ذیل سامانه جامع روابط کار طراحی و راه اندازی می شود.

 

فصل دوم ـ مسئولیت کارفرما

 

ماده 3 ـ کارفرما مکلف است، برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه را بر اساس نوع فعالیت، ساختار سازمانی و مخاطرات شناسایی شده در محیط کار تدوین و اجرا نماید؛ در تدوین این برنامه باید مفاد آیین نامه ها و دستورالعمل های مصوب شورای عالی حفاظت فنی لحاظ شود و به طور مستمر پایش و درصورت لزوم مورد بازنگری و بروزرسانی قرار داده و فرم های خود اظهاری را تکمیل و اطلاعات مرتبط را مستند نماید.

تبصره : در صورت فعالیت یک یا چند مقاطعه کار در یک کارگاه، ضمن الزام به رعایت مفاد این آیین نامه توسط آن ها، کارفرما مسئولیت نهایی نظارت بر عملکرد مقاطعه کاران و حصول اطمینان از اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی آن ها را بر عهده دارد.

 

ماده 4 ـ کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اقدامات کنترلی مرتبط را در شرایط زیر مورد بازنگری و به روزرسانی قرار دهند:

4 ـ 1 ـ به طور دوره ای و منظم، حداقل یک بار در سال حتی اگر هیچ تغییر یا حادثه ای رخ نداده باشد.

4 ـ 2 ـ بلافاصله پس از وقوع هرگونه حادثه منجر به آسیب انسانی(جراحت، فوت) یا خسارت قابل توجه به اموال، یا هر شبه حادثه ای که پتانسیل ایجاد پیامدهای شدید را داشته باشد.

4 ـ 3 ـ پس از ایجاد هرگونه تغییر در قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط، فرآیندهای کاری، روش های انجام کار، مواد مصرفی، ماشین آلات و تجهیزات، چیدمان کارگاه، ساختار سازمانی.

4 ـ 4 ـ در صورتی که اقدامات کنترلی بعمل آمده، اثر بخش واقع نشده باشد.

4 ـ 5 ـ بنا به ابلاغ قانونی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل.

 

ماده 5 ـ کارفرما مکلف است نسبت به تخصیص و تأمین منابع لازم (مالی، انسانی، تجهیزات، زیرساخت ها و زمان) برای اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی اقدام لازم را بعمل آورد. 

 

ماده 6 ـ کارفرما مکلف است متناسب با برنامه مدیریت ریسک ایمنی و نوع مخاطرات شغلی و اقدامات کنترلی مربوطه آموزش های لازم را به کارگران خود ارائه نماید و تجهیزات حفاظت فردی لازم را به کارگران تحویل دهد.

 

ماده 7 ـ کارفرما باید بستر لازم را برای مشارکت فعال کارگران و نمایندگان آن ها در فرآیند تدوین برنامه مدیریت ریسک و اجرای برنامه مذکور فراهم نموده و بر آن نظارت نماید.

 

ماده 8 ـ کارفرما مکلف است اطمینان حاصل نماید که برنامه مدیریت ریسک ایمنی، تمامی مخاطرات موجود و بالقوه در محیط کار را که کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه در حین انجام فعالیت کاری با آن ها مواجه هستند را در بر می گیرد.

 

ماده 9 ـ کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی را براساس راهنمای این آیین نامه مبتنی بر حداقل یکی از روش های استاندارد ملی، تدوین و به کلیه کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه ابلاغ نموده و اطلاعات مرتبط را در سامانه ثبت نمایند.

تبصره : وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ظرف مدت سه ماه نسبت به تدوین راهنمای مدیریت ریسک و اطلاع رسانی آن از طریق درگاه های ذیربط اقدام خواهد نمود.

 

ماده 10 ـ در کارگاه هایی که تعداد کارگران شاغل در آن ها کمتر از 25 نفر است، کارفرما باید شخصاً یا با معرفی یکی از کارگران تحت پوشش خود به عنوان مسئول ارزیابی ریسک و یا از طریق بهره مندی از خدمات شرکت های مشاور مجاز، نسبت به تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی منطبق با راهنمای موضوع تبصره ماده (9) این آیین نامه اقدام نماید. 

تبصره 1 ـ شرایط احراز صلاحیت مسئول ارزیابی ریسک ایمنی موضوع این ماده ، طی سه ماه از طریق اداره کل بازرسی کار، با اخذ نظر نمایندگان تشکلات کارگری و کارفرمایی تدوین و به ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان های کشور ابلاغ می گردد.

تبصره 2 ـ در صورت وجود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار در این کارگاه ها مطابق با آیین نامه مربوطه، امکان تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی از سوی این کمیته ها میسر است. 

 

ماده 11 ـ تدوین و به روزرسانی برنامه مدیریت ریسک ایمنی در کارگاه های با 25 کارگر یا بیشتر از طریق کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و یا بهره مندی از خدمات شرکت مشاور مجاز است؛ در هر شرایط مسئولیت نهایی همچنان بر عهده کارفرما است. 

تبصره ـ وظایف مسئول ارزیابی ریسک در کارگاه های دارای کمیته حفاظت فنی می تواند از طریق مسئول حفاظت فنی انجام شود.

 

ماده 12 ـ کارفرما مکلف است نسبت به ثبت مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اجرای آن اقدام نموده و مستندات مذکور را سه سال در محل کارگاه نگهداری و در زمان بازرسی از کارگاه به بازرس کار ارائه نماید. 

تبصره ـ کارفرما در صورت هرگونه تغییر و به روز رسانی مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه و اجرای آن، پس از رؤیت آن توسط بازرس کار ملزم به نگهداری مستندات قبلی نمی باشد.

 

ماده 13 ـ کارفرما مکلف است در برنامه مدیریت ریسک ایمنی برای تمامی فعالیت های مخاطره آمیز نسبت به صدور مجوز کار مطابق با آیین نامه های مرتبط مصوب شورای عالی حفاظت فنی اقدام نماید. 

 

این آیین نامه مشتمل بر 2 فصل و 13 ماده و 5 تبصره به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ 1404/09/18 تدوین و در تاریخ 1404/11/13 به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است. 

 

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس شورای عالی حفاظت فنی