قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مصوب 1346/04/22

قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مشتمل بر هجده ماده و شش تبصره مصوب 1346/04/22 مجلس شورای ملی

شناسنامه قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی:

شماره روزنامه رسمی: 6553

تاریخ روزنامه رسمی: 1346/05/26

شماره ابلاغ: 7976

تاریخ ابلاغ: 1346/05/12

مرجع تصویب: مجلس شورای ملی

تاریخ تصویب: 1346/04/22 

بیشتر بخوانید:

+  مجموعه مقررات مرتبط با آئین نامه ماده 8 و 9 قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی

+  نظریات مشورتی مرتبط با موضوعات بهداشت و درمان

+  آرای وحدت رویه قضایی مرتبط با موضوعات بهداشت و درمان

+  آرای دیوان عدالت اداری مرتبط با موضوعات بهداشت و درمان

+  قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی و درمانی مصوب 1367/12/23

متن قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی:

ماده 1 ـ اصلاح 1353 ـ مرتکب هر یک از أعمال زیر در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی بـه مجازات های مقرّر در این قانون محکوم خواهد شد:

1 ـ عرضه یا فروش جنسی بـه جای جنس دیگر؛

2 ـ مخلوط کردن مواد خارجی بـه جنس بـه منظور سوء إستفاده؛

3 ـ عدم رعایت إستاندارد یا فرمول ثبت شده در مواردی که تعیین فرمول و رعایت آن و همچنین تعیین استاندارد و رعایت آن إلزامی باشد؛

4 ـ فروش و عرضه جنس فاسد و یا فروش و عرضه جنسی کـه موعد مصرف آن گذشته باشد؛

5 ـ بـه کار بردن رنگ ها و اسانس ها و سایر مواد إضافی غیر مجاز در مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی و یا لوازم بازی کودکان؛

6 ـ ساختن مواد تقلّبی خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی.

ماده 2 ـ اصلاح 1353 ـ إرتکاب هر یک از اعمال مذکور در ماده یک حسب مورد مستوجب یکی از مجازات های زیر خواهد بود:

1 ـ در مواردی کـه مواد مذکور در ماده یک؛ بـه دست مصرف کننده نرسیده یا اینکه مصرف آن موجب بیماری یا آسیبی نگردد، مجازات مرتکب سه ماه تا یک سال حبس جنحه ای خواهد بود، کـه در هر حال سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده مواد تقلّبی به حبس جنایی درجه 2 از دو تا پنج سال محکوم خواهد شد؛

2 ـ در صورتی که مصرف مواد مذکور موجب بیماری مصرف کننده یا آسیبی گردد کـه معالجه آن کمتر از یک ماه باشد، مجازات مرتکب شش ماه تا دو سال حبس جنحه ای خواهد بود و هر گاه مدت معالجه بیشتر از یک ماه باشد، مجازات مرتکب یک سال تا سه سال حبس جنحه ای است و در هر دو مورد سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده مواد تقلّبی به حبس جنایی درجه یک از سه سال تا ده سال محکوم خواهد شد؛

3 ـ در صورتی که مصرف مواد مذکور موجب نقص یکی از أعضای مصرف کننده گردد، مجازات مرتکب با توجه به میزان نقص سه تا ده سال حبس جنایی درجه یک است و در این مورد سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده مواد تقلّبی به حبس جنایی درجه یک از پنج سال تا پانزده سال محکوم می شود؛

4 ـ در صورتی که مصرف مواد بهداشتی یا آرایشی موجب نقص زیبایی یا کراهت منظر شود، مجازات مرتکب با توجه به میزان نقض یا کراهت یک تا سه سال حبس جنحه ای خواهد بود و در این مورد سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده آن با مواد خارجی به حبس جنایی درجه دو از دو سال تا ده سال محکوم خواهد شد.

تبصره ـ منسوخ 1353 ـ در مورد بندهای 2 و 3 و 4 و 5 این ماده مرتکب علاوه بر کیفر حبس به پرداخت غرامت از پنج هزار تا یک صد هزار ریال و محرومیت از إشتغال به کسب یا کار مربوط به مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی از یک سال تا سه سال محکوم خواهد شد.

ماده 3 ـ در صورتی کـه مصرف مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی منجر به فوت مصرف کننده گردد، مجازات سازنده یا تهیه کننده یا مخلوط کننده إعدام است و در سایر موارد مذکور در ماده یک در صورتی که منجر به فوت شود، مجازات مرتکب سه سال تا پانزده سال حبس جنایی درجه یک است.

تبصره 1 ـ الحاق 1353 ـ مرتکب هر یک از جرائم مذکور در این ماده و ماده 2 این قانون علاوه بر کیفر مقرّر جز در مورد إعدام به پرداخت جزای نقدی از بیست هزار ریال تا پانصد هزار ریال و محرومیّت از إشتغال به کسب یا کار مربوط به مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی از یک تا سه سال محکوم خواهد شد.

تبصره 2 ـ الحاق 1353 ـ در تمام موارد مذکور در این قانون هر گاه معلوم شود کـه مواد تقلّبی با علم و إطلاع مدیر یا صاحب مؤسسه یا کارگاه ساخت یا تهیه یا با مواد خارجی مخلوط شده است، أشخاص مذکور به همان مجازاتی کـه برای مباشر عمل مقرر است، محکوم خواهند شد.

ماده 4 ـ در هر مورد کـه در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مواد سمّی به حد غیر مجاز باشد، دادگاه مرتکب را بر حسب مورد به حداکثر مجازات های مذکور در ماده 2 محکوم خواهد نمود.

ماده 5 ـ رقابت مکّارانه در مورد مواد موضوع این قانون از طرف هر کس مشمول بند (الف) ماده 244 قانون کیفر عمومی خواهد بود.

ماده 6 ـ هر گاه در نتیجۀ بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم مهارت تهیه کننده یا سازنده یا فروشنده یا عرضه کننده یا هر یک از عاملین آنها مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی به صورتی درآید کـه مصرف آن موجب بیماری یا آسیبی گردد کـه معالجه آن کمتر از یک ماه باشد، مجازات أشخاص مذکور بر حسب مورد، دو ماه تا شش ماه حبس تأدیبی خواهد بود و در صورتی که مدّت معالجه زائد بر یک ماه باشد، مرتکب به حداکثر مجازات حبس مذکور در این ماده و تأدیه غرامت از پنج هزار تا پنجاه هزار ریال محکوم می شود.

ماده 7 ـ از تاریخ تصویب این قانون تأسیس هر گونه کارخانه یا کارگاه تهیه مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی، منوط به تحصیل پروانه از وزارت بهداری و در مورد کارخانه ها پروانه تأسیس نیز از وزارت اقتصاد است. شرایط صدور پروانه و طرز کار و تولید و بهره برداری و إداره مؤسسات مزبور در آیین نامه ای که وسیله وزارت بهداری تهیه می شود، تعیین خواهد گردید.

تبصره ـ مسئولیت فنّی کارخانه های مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی به عهده افرادی خواهد بود کـه در فنون پزشکی، داروسازی، دامپزشکی، رشته های تغذیه، شیمی و علوم تجربی دارای درجه تحصیلی دانشگاهی از لیسانس بـه بالا باشند و با توجه بـه رشته های مربوط (مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی) درجه تحصیلی رشته تخصص و میزان تجربه لازم برای مسئولیت فنّی مؤسسات فوق الذکر کـه به موجب آیین نامه ای کـه بـه وسیله وزارت بهداری تهیه می شود، تعیین خواهد شد.

ماده 8 ـ وزارت بهداری جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده کـه در کارخانجات تهیه می شود، مبلغ پنج هزار ریال و جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده هایی کـه در کارگاه های مشمول این قانون تهیه می شود، مبلغ پانصد ریال دریافت خواهد داشت کـه منحصراً به مصرف تأسیس و توسعه و تکمیل آزمایشگاه های مواد غذایی خواهد رسید.

تبصره 1 ـ کارگاه هایی کـه فرآورده های خود را با علامت و بسته بندی مشخص به صورت بازرگانی عرضه می کنند، مشمول این قانون خواهند بود.

تبصره 2 ـ منسوخ 1399/08/05 ـ هر یک از آزمایشگاه های ذی صلاحیت وابسته به وزارت بهداری مجازند از أشخاص حقیقی یا حقوقی کـه تقاضای آزمایش مواد یا محصولات خود را می نماید، به موجب تعرفه ای کـه از طرف وزارت بهداری پیشنهاد و به تصویب کمیسیون های دارایی مجلسین خواهد رسید، حق آزمایش دریافت نمایند.
درآمدهای حاصل از إجرای این ماده در حسابی در خزانه داری کل متمرکز شده و در هر یک از مؤسسات به مصرف توسعه و تکمیل همان مؤسسه خواهد رسید.

تبصره 3 ـ فهرست کارخانجات و کارگاه های مشمول این قانون از طرف وزارت بهداری تهیه و پس از تصویب کمیسیون های بهداری مجلسین آگهی خواهد شد.

ماده 9 ـ تهیه کنندگان و سازندگان و واردکنندگان مواد خوردنی و آشامیدنی و بهداشتی و آرایشی کـه نوع مؤسسات آنها در آگهی وزارت بهداری قید خواهد شد و در تاریخ تصویب این قانون و آیین نامه های اجرایی آن مشغول بـه کار هستند، مکلّفند ظرف شش ماه از تاریخ انتشار آگهی تقاضای پروانه بهداشتی از وزارت بهداری بنمایند به تقاضاهای رسیده در کمیسیونی فنّی مرکب از سه نفر از اشخاص صلاحیتدار به تعیین وزارت بهداری رسیدگی و ظرف شش ماه تصمیم کمیسیون بر رد یا قبول تقاضاها صادر خواهد شد. هر گاه در موعد مقرر تقاضای صدور پروانه نشود و یا کمیسیون تقاضای صاحب مؤسسه را رد نماید به دستور دادستان مؤسسه موقتاً تعطیل خواهد گردید.

از دستور مزبور تا ده روز پس از ابلاغ می توان به دادگاه شهرستان شکایت نمود و دادگاه خارج از نوبت به شکایت رسیدگی کرده و رأی می دهد. رأی مزبور قطعی است.

تبصره ـ آیین نامه های إجرایی مواد 8 و 9 به وسیله وزارت بهداری تهیه و پس از تصویب کمیسیون های بهداری مجلسین به مورد إجراء گذارده خواهد شد.

بیشتر بخوانید: آیین نامه اجرایی ماده 8 و ماده 9 قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مصوب 1347/03/25

ماده 10 ـ رد تقاضای صدور پروانه مانع از آن نیست کـه صاحب مؤسسه با رعایت مقررات ماده 7 مجدّداً تقاضای صدور پروانه بهداشتی و ساختن بنماید.

ماده 11 ـ در مؤسسات داخلی کـه نوع آنها از طرف وزارت بهداری معیّن و صورت آن منتشر می گردد، صاحبان آنها مکلّفند طبق دستور وزارت بهداری مشخصات لازم را در مورد هر نوع فرآورده به خط فارسی خوانا روی بسته بندی یا ظرف محتوی جنس قید نمایند. در مواردی که فرمول محصول یا مواد ترکیبی طبق تقاضای سازنده فرمول بایستی محفوظ بماند، باید فرمول محصول را قبلاً به وزارت بهداری تسلیم و شماره پروانه آن را روی بسته بندی ذکر نماید. متخلّفین از مقررات این ماده به پرداخت غرامت از پنج هزار تا بیست هزار ریال محکوم خواهند شد.

ماده 12 ـ وزارت بهداری مکلّف است فهرست رنگ ها و اسانس ها و سایر مواد مجاز قابل افزودن به مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی و همچنین نوع جنس ظرف مورد استفاده در صنایع مواد خوردنی یا آشامیدنی و یا رنگ های مورد مصرف در اسباب بازی را آگهی نماید.

افزودن موادی کـه در آگهی ذکر نشده باشد، بـه مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی و اسباب بازی بدون إجازه وزارت بهداری و همچنین بـه کار بردن مواد سمّی به صورت و میزان غیر مجاز در سفید کردن و پاک کردن و شفّاف کردن یا رنگ آمیزی ظروف غذایی یا پوشش و بسته بندی مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی ممنوع است و مجازات سازندگان یا تهیه کنندگان مواد موضوع این ماده در صورتی کـه مستلزم مجازات شدیدتری نباشد، حبس تأدیبی از سه ماه تا یک سال خواهد بود.

ماده 13 ـ اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/20 ـ تخلّف از مقرّرات بهداشتی نظیر عدم رعایت بهداشت فردی، وضع ساختمانی، وسایل کار ممنوع است و مستوجب مجازات می باشد. مقرّرات بهداشتی مربوط به مراکز تهیه و تولید، نگهداری، توزیع، فروش و حمل و نقل مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی و اماکن عمومی در آیین نامه إجرایی این ماده تعیین خواهد شد. تخلّف از مقررات مذکور مستوجب مجازات های بازدارنده از 2.000.000 تا 33.000.000 ریال جریمه نقدی به إزای هر مورد نقض مقررات بهداشتی خواهد بود. میزان مجازات های یاد شده بر اساس نرخ تورم (هر سه سال یک بار) بنا به إعلام بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و تأیید هیأت وزیران قابل افزایش است.

مأمورینی کـه از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای نظارت بهداشتی أماکن و مراکز موضوع این ماده تعیین می شوند، مکلّفند متخلّفین از مقررات بهداشتی را با ذکر موارد تخلّف با تنظیم گزارشی به مسئول بهداشت محل معرّفی نمایند. مسئول بهداشت محل در صورت تأیید گزارش به صاحب مرکز و یا مسئولین مربوطه اخطار می نماید تا نسبت به رفع نواقص بهداشتی در مهلت تعیین شده إقدام کند. در صورت عدم رفع موارد تخلّف، دستور تعطیل محل و مهر و موم و یا لاک و مهر آن را صادر می نماید و پس از برطرف شدن نواقص و تأیید مسئول بهداشت محل از واحد مربوطه رفع تعطیل و فک مهر و موم خواهد شد. در تمام موارد مذکور پرونده جهت رسیدگی به دادگاه صالحه ارجاع می گردد.

مقررات بهداشتی، وظایف و مسئولیت های مسئول بهداشت محل و مأمورین نظارت مدت زمان های لازم برای رفع نواقص بهداشتی و سایر امور مربوطه در إجرای این ماده واحده در آیین نامه إجرایی این قانون مشخص خواهد شد. 
(مبلغ مصوب 1399: 600.000 تا 10.000.000)

ماده 14 ـ کلیه مواد تقلّبی یا فاسد یا موادی کـه مدّت مصرف آنها منقضی شده باشد، بلافاصله پس از کشف توقیف می شود. هر گاه وزارت بهداری یا مؤسسات مسئول دیگر گواهی نمایند کـه مواد مکشوفه برای برخی از مصارف انسانی یا حیوانی یا صنعتی قابل استفاده است، ولی نگاهداری آنها امکان ندارد، مواد مکشوفه به دستور دادستان شهرستان با إطلاع صاحب کالا و با حضور نماینده دادستان شهرستان بفروش می رسد و وجوه حاصل تا ختم دادرسی و صدور حکم قطعی در صندوق دادگستری تودیع خواهد شد و هر گاه گواهی شود کـه مواد مکشوفه قابلیّت مصرف إنسانی یا حیوانی یا صنعتی ندارد، فوراً به دستور دادستان معدوم می شود. در کلیه موارد فوق و همچنین در مورد أسباب و أبزار و آلات جرم؛ دادگاه طبق ماده 5 قانون مجازات عمومی تعیین تکلیف می نماید و اگر قبلاً بـه فروش رسیده باشد، در مورد وجوه حاصل از فروش نیز تعیین تکلیف خواهد کرد. درآمد حاصل از إجرای این ماده به مصرف تأسیس و توسعه و تکمیل آزمایشگاه های تحقیق و کنترل مواد غذایی خواهد رسید.

ماده 15 ـ کسانی که مواد مذکور در ماده 14 را خریداری می نمایند، باید منحصراً برای مصارفی کـه از طرف وزارت بهداری یا مؤسسات مسئول دیگر تعیین گردیده، معامله نمایند یا بـه کار برند والّا بر حسب مورد به مجازات های مذکور در این قانون محکوم خواهند شد.

ماده 16 ـ از تاریخ تصویب این قانون ترخیص مواد غذایی یا بهداشتی یا آرایشی از گمرک بـه هر شکل و کیفیت بـه منظور بازرگانی یا تبلیغاتی با رعایت مقررات عمومی علاوه بر دارا بودن گواهی بهداشتی و قابلیت مصرف از کشور مبدأء مستلزم تحصیل پروانه ورود از وزارت بهداری است و وارد کننده نیز مکلّف است برای تحصیلی پروانه مزبور فرمول مواد و همچنین موادی کـه برای نگاهداری به آنها إضافه شده به وزارت بهداری تسلیم نماید.

ماده 17 ـ کلیه جرائم مندرج در این قانون از جرائم عمومی محسوب است.

ماده 18 ـ دولت مأمور اجرای این قانون است.

قانون بالا مشتمل بر هجده ماده و شش تبصره کـه در تاریخ روز دوشنبه نوزدهم تیر ماه 1346 به تصویب مجلس سنا رسیده بود، در جلسه روز پنج شنبه بیست و دوم تیر ماه یک هزار و سیصد و چهل و شش شمسی مورد تصویب مجلس شورای ملی قرار گرفت.

رییس مجلس شورای ملی ـ مهندس عبدالله ریاضی