شیوه نامه ماده 13 آئین نامه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست 1394 مصوب 1402/05/25
شیوه نامه ماده 13 آئین نامه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست 1394 با موضوع مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست مصوب 1402/05/25 وزیر دادگستری و رئیس مرجع ملی حقوق کودک
شناسنامه شیوه نامه ماده 13 آئین نامه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست 1394:
شماره روزنامه رسمی: 22849
تاریخ روزنامه رسمی: 1402/06/09
مرجع تصویب: وزیر دادگستری
تاریخ تصویب: 1402/01/20
مقررات مرجع:
ماده 13 بـه آیین نامه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1394/04/20:پس از پایان دوره سرپرستی آزمایشی، دادگاه با لحاظ نظر سازمان و با رعایت مفاد مواد 14 و 15 این قانون، اقدام بـه صدور حکم سرپرستی و ابلاغ آن بـه اشخاص مذکور در ماده 11 می نماید.
متن شیوه نامه ماده 13 آئین نامه قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست 1394:
مقدمه:
در اجرای ماده 13 الحاقی بـه آیین نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1394/04/20 هیأت وزیران و بـه منظور تعیین ضوابط و فرآیند های مربوط بـه احراز صلاحیت مؤسسات مراقبت خانواده محور و خانواده های داوطلب، نحوه سپردن کودک و نوجوان بـه خانواده واجد شرایط، تعیین اصول و استانداردهای مراقبت و نظارت بر نحوه عملکرد مؤسسات و مراقبت در خانواده، «شیوه نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست» بـه شرح زیر ابلاغ می شود:
بیشتر بخوانید:
مقررات حمایت از کودکان و نوجوانان
نظریات مشورتی راجع بـه اطفال و محجورین در نظریات مشورتی
آرای وحدت رویه قضایی راجع بـه موضوعات خانواده
فصل اول ـ کلیات
مبحث اول: تعاریف
ماده 1 ـ اصطلاحات و عبارات بـه کار رفته در این شیوه نامه بـه شرح زیر تعریف می شود:
1 ـ قانون: قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1392/08/06
2 ـ آیین نامه اجرایی: آیین نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1394/04/20 با اصلاحات بعدی
3 ـ سازمان: سازمان بهزیستی کشور
4 ـ بهزیستی استان: اداره کل بهزیستی استان
5 ـ بهزیستی شهرستان: اداره بهزیستی شهرستان
6 ـ مؤسسه: شخص حقوقی اعم از مرکز، انجمن یا مؤسسه کـه در اجرای ماده 36 قانون، دارای پروانه تأسیس از سازمان بوده و موضوع فعالیت آن حمایت و مراقبت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست می باشد.
7 ـ مؤسسه مراقبتی: مؤسسه ای کـه طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسیس و عهده دار نگهداری شبانه روزی کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست با تفکیک جنس، سن یا وضعیت سلامت در محیط مشترک می باشد.
8 ـ مؤسسه مراقبت خانواده محور: مؤسسه ای کـه طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسیس و مدیریت و نظارت بر نگهداری و مراقبت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست را در خانواده ها بر عهده دارد.
9 ـ کودک و نوجوان: هر فرد تا 18 سال تمام شمسی موضوع بندهای الف، ب، ج و د ماده 8 قانون.
10 ـ کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه: کودک و نوجوانی کـه بـه جهت داشتن معلولیت، ابتلا بـه بیماری های نیازمند پیگیری درمان کـه هر سال از سوی سازمان تعیین می شوند، بروز حادثه یا آسیب برای وی، سابقه مصرف مواد اعتیادآور یا موارد خاص دیگر با تشخیص کارگروه استان، در شرایط ویژه قرار گرفته و نیازمند خدمات ویژه حمایتی است.
11 ـ خانواده زیستی: پدر و مادری کـه کودک و نوجوان از آنان متولد شده است؛ اعم از این کـه از نظر ژنتیکی بـه آنان منسوب باشد یا حاصل لقاح مصنوعی موضوع قانون نحوه اهدای جنین بـه زوجین نابارور مصوب 1382/04/29 باشد. جد پدری یا وصی منصوب از ناحیه ولی قهری در مواردی کـه بـه موجب قانون، جایگزین پدر یا والدین می شوند، در حکم خانواده زیستی هستند.
12 ـ خانواده میزبان: خانواده ای کـه کودک و نوجوان را بهزیستی رأساً یا از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور و در قالب مراقبت موقت بـه آن می سپارد.
13 ـ خانواده جایگزین: خانواده ای کـه کودک و نوجوان با تصمیم دادگاه صالح، در قالب سرپرستی (فرزندخواندگی)، قیمومت یا امین موقت بـه آن سپرده می شود.
14 ـ مرکز نگهداری: مرکز دولتی یا غیردولتی تحت نظارت بهزیستی مانند مرکز مداخله در بحران، مرکز شبه خانواده، مرکز توانبخشی و خانه سلامت کـه کودکان و نوجوانان بـه تفکیک جنس، سن و یا وضعیت سلامت تا زمان بازپیوند، سپردن بـه خانواده میزبان، یا واگذاری بـه خانواده جایگزین در آن نگهداری می شوند.
15 ـ مراقبت موقت: نگهداری و پرورش کودک و نوجوان در خانواده میزبان از زمان سپرده شدن تا بازپیوند یا واگذاری بـه خانواده دیگر یا سپردن بـه مرکز نگهداری.
16 ـ راهنمای مراقبت: مجموعه مدون و جامع از اصول، استانداردها و اقدامات لازم برای تربیت و توانمندسازی کودک و نوجوان کـه توسط سازمان بهزیستی تدوین و منتشر شده است.
17 ـ برنامه مراقبت: برنامه ای کـه بر اساس راهنمای مراقبت با توجه بـه نیازهای فردی هر کودک و نوجوان حسب مورد توسط کارشناس بهزیستی یا مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور و با همکاری خانواده میزبان تهیه می شود.
18 ـ بازپیوند: فرایند بازگرداندن کودک و نوجوان تحت مراقبت موقت بـه خانواده زیستی.
19 ـ کارگروه استان: کارگروه مراقبت از کودکان و نوجوانان در اداره کل بهزیستی استان کـه بـه ریاست مدیرکل استان، دبیری معاون سلامت اجتماعی استان و عضویت کارشناس مسئول مراقبت فرزندان در خانواده جایگزین و فرزندخواندگی، کارشناس مسئول مراقبت و توانمندسازی کودک و نوجوان در مراکز نگهداری و فرزندان مستقل، کارشناس حقوقی، رئیس اداره حراست استان و حسب مورد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط تشکیل می شود.
20 ـ کارگروه شهرستان: کارگروه مراقبت از کودکان و نوجوانان در اداره بهزیستی شهرستان کـه از رئیس اداره بهزیستی شهرستان، معاون اجتماعی یا کارشناس مسئول امور اجتماعی و کارشناس امور اجتماعی تشکیل می شود.
ماده 2 ـ تمامی کودکان و نوجوانان تا 18 سال تمام شمسی موضوع ماده 8 قانون کـه بـه تصمیم مرجع قضایی صالح، نگهداری آنان بـه بهزیستی سپرده شده است، مشمول این شیوه نامه می باشند.
مبحث دوم: اهداف و اصول
ماده 3 ـ هدف از مراقبت موقت، تأمین شرایط بهتر برای رشد و تربیت کودک و نوجوان در خانواده و بهبود فرایند بازپیوند یا واگذاری سرپرستی وی بـه خانواده جایگزین می باشد.
ماده 4 ـ در راستای اصل عدم تبعیض نسبت بـه کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ تمامی کودکان و نوجوانان باید خدمات برابر و بدون تبعیض ناروا از حیث جنس، رنگ، نژاد، زبان، مذهب، سلامت، ملیت، قومیت، وضعیت خانوادگی و نظایر آن دریافت کنند.
2 ـ کودکان و نوجوانان برای تشخیص نابرابر ی هایی کـه منجر بـه افزایش آسیب پذیری آنان و کاهش دسترسی بـه فرصت های برابر می شود و اتخاذ موضع مناسب در برابر آنها، باید آموزش ببینند.
3 ـ کودکان و نوجوانانی کـه بـه جهت شرایط ویژه، از خدمات و فرصت ها محروم شده اند، باید مورد حمایت ویژه قرار گیرند تا در موقعیت برابر با دیگر کودکان و نوجوانان قرار گیرند.
ماده 5 ـ در راستای اصل مصالح عالیه کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ آثار و پیامدهای تصمیمات و مداخلات تخصصی بر سرنوشت کودک و نوجوان و وضعیت وی در نظر گرفته شده و بـه گونه ای تصمیم گیری شود کـه دارای کمترین عواقب منفی بر وضعیت کودک و نوجوان باشد.
2 ـ تفاهم، تعامل و همکاری نزدیک با سایر متخصصان در بهزیستی و کارشناسان و مددکاران سایر دستگاه های اجرایی و نهادهای مردمی و مؤسسات، جهت اتخاذ بهترین تصمیم برای کودک و نوجوان وجود داشته باشد.
3 ـ در انتخاب خدمات حمایتی، هماهنگی و همسویی و عدم تناقض آنها مورد توجه باشد.
4 ـ احترام بـه استقلال دیدگاه ها و خواسته های کودک و نوجوان و ایجاد توازن بین آنها و مصالح عالیه وی الزامی است.
5 ـ اولویت بخشی بـه مصالح عالیه کودک و نوجوان، باید در حد مقدور با جلب نظر کودک و نوجوان و یا توجیه وی صورت پذیرد.
ماده 6 ـ در راستای اصل توجه بـه رشد و تکامل کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ سطح رشد و تکامل کودک و نوجوان از حیث جسمی، عقلی، شناختی، رفتاری، اخلاقی، عاطفی و اجتماعی برای دریافت و درک اطلاعات مربوط بـه مراقبت ها و فهم فواید و عواقب آن، انتخاب و تصمیم گیری آگاهانه و داوطلبانه در مورد نوع مراقبت و مداخله بررسی، احراز و بـه رسمیت شناخته شود.
2 ـ هرگونه مراقبت و مداخله، ارائه اطلاعات و خدمات و کسب رضایت کودک و نوجوان با سطح رشد و تکامل وی مناسب سازی شود.
3 ـ زمینه رشد و تکامل کودک و نوجوان، خصوصاً کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه، فراهم و نیازهای آنان تأمین شود.
ماده 7 ـ در راستای اصل مشارکت کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ ارائه اطلاعات و خدمات بـه کودک و نوجوان، با رعایت ملاحظات فرهنگی و اجتماعی و مناسب سازی روش های ارتباطی و بهره گیری از ابزارهای مناسب صوتی، تصویری، بازی ، اسباب بازی و امثال آنها انجام شود.
2 ـ مشارکت آگاهانه و داوطلبانه هر کودک و نوجوان با توجه بـه سطح رشد و تکامل و مهارت های کلامی و زمینه اجتماعی و فرهنگی اش جلب شود.
3 ـ در مواردی کـه امکان بـه کارگیری دیدگاه و نظرات کودک و نوجوان وجود ندارد، با ادبیات و روش مناسب بـه وی توضیح داده شود.
4 ـ کودک و نوجوان دارای توانایی برقراری ارتباط باید بـه یک نفرکارشناس مرتبط سازمان بهزیستی و یا مددکار اجتماعی مؤسسه دسترسی مناسب داشته باشد و بتواند نظرات، نیازها و مسائلش را با او در میان بگذارد.
ماده 8 ـ در راستای اصل مشارکت خانواده در مراقبت از کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ تمرکز اصلی بر توان افزایی خانواده برای نگهداری و مراقبت از کودک و نوجوانان در بستر خانواده باشد.
2 ـ احساس امنیت و اعتماد بـه خانواده را در کودک و نوجوان بازیابی و از قراردادن کودک و خانواده در برابر هم خودداری شود.
3 ـ والدین و سرپرستان را در والدگری مثبت، بهبود رابطه با کودک و نوجوان و تقویت مهارت های اساسی زندگی برای عملکرد سالم خانواده یاری کرد.
4 ـ مشارکت خانواده در مداخلات و فرآیند درمانی جهت التیام آسیب و رفع خطر ناشی از سوء رفتار و بی توجهی و سهل انگاری، ارتقای رشد و تکامل طفل و نوجوان و ملاحظات تخصصی مددکاری جلب شود.
5 ـ ارتباط با خانواده همراه با ایجاد فضای امن و همدلانه، بدون پیش داوری، توام با پذیرش صادقانه و احترام بـه آنان، ایجاد انگیزش در خانواده، درک مشکلات و شرایطی کـه بر والدگری آنان تأثیر گذاشته و شرح دقیق هدف و فرایند مداخله باشد.
ماده 9 ـ در راستای اصل محرمانگی و حفظ حریم خصوصی کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است:
1 ـ با کودک و نوجوان تا حد امکان بـه تنهایی و جدا از اعضای خانواده و در فضایی دوستدار کودک مصاحبه شود.
2 ـ بـه هنگام مشاوره یا معاینه کودک و نوجوان فقط افراد ضروری در اتاق حضور داشته باشند.
3 ـ جمع آوری اطلاعات صرفاً در راستای، مصالح عالیه کودک و نوجوان و تأمین حقوق وی باشد و حسب ضرورت این اهداف برای کودک و نوجوان توضیح داده شود.
4 ـ در تعاملات حضوری و غیرحضوری از دادن هرگونه اطلاعات بـه اشخاص غیر مرتبط خودداری شود. دیگر کودکان و نوجوانان و همچنین کارکنان غیرمرتبط با کودک و نوجوان نیز نباید در جریان اطلاعات کودک و نوجوان قرار گیرند.
5 ـ تحقیقات و بازدید از منزل بـه صورت غیرمحسوس و بدون جلب توجه باشد، مگر در مواردی کـه رعایت مصالح کودک و نوجوان و حمایت از وی در برابر وضعیت های مخاطره آمیز ایجاب کند.
6 ـ اطلاعات جمع آوری شده در مورد کودک و نوجوان باید با راهکارهای «امنیت داده» مانند استفاده از رمز عبور، نگهداری شود.
7 ـ در مواردی کـه بـه موجب قانون اطلاعات بـه اشخاص ذیصلاح ارائه می گردد، باید دقت شود کـه اطلاعات بـه چه اشخاص و مراجعی واگذار می شود و میزان ارائه اطلاعات برحسب ضرورت و نیاز باشد.
8 ـ گفتگو در مورد کودک و نوجوان یا ارائه اطلاعات وی نباید در اماکن عمومی و یا هر مکانی صورت پذیرد کـه موجب افشای اطلاعات کودک و نوجوان و نقض اصل رازداری شود.
فصل دوم ـ مؤسسات مراقبت خانواده محور
مبحث اول: احراز صلاحیت و صدور مجوز فعالیت
ماده 10 ـ بررسی صلاحیت مؤسسه و شایستگی مدیران و کارکنان آن برای ارائه خدمات بـه کودکان و نوجوانان و خانواده میزبان و سنجش توانایی آنان در انجام اختیارات، مسئولیت ها و وظایف، با کارگروه استان است. این کارگروه پس از حصول اطمینان در مورد صلاحیت مؤسسه و شایستگی کارکنان آن، نسبت بـه احراز و تأیید صلاحیت مؤسسه مراقبت خانواده محور اقدام می نماید.
ماده 11 ـ شایستگی مسئول فنی، مددکاران اجتماعی و روانشناسان مؤسسه، از طریق مصاحبه توسط کارگروه استان بررسی می شود. نتیجه مصاحبه اعم از پذیرش، رد یا اعطای مهلت جهت ارتقاء شایستگی ها می باشد.
ماده 12 ـ فعالیت مؤسسه در شهرهای مختلف، مستلزم وجود نمایندگی مستقر در آن شهرستان و اخذ مجوز فعالیت از بهزیستی استان است.
ماده 13 ـ مدیران مؤسسات خیریه دارای مجوز تأسیس و فعالیت در زمینه مراقبت از کودکان و نوجوانان بر اساس بند13 ماده 26 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380/11/27 و یا جزء 8 بند «پ» ماده 57 قانون احکام دائمی مصوب 1396/01/16 از سازمان، در صورتی کـه در بخش اهداف اساسنامه مؤسسه «مراقبت خانواده محور از کودکان و نوجوانان» ثبت شده باشد، می توانند از بهزیستی استان مجوز فعالیت مؤسسه مراقبت خانواده محور را درخواست نمایند.
ماده 14 ـ مؤسسات موضوع ماده 8 می توانند ظرف شش ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه، پس از اخذ تأییدیه از بهزیستی استان بـه عنوان مؤسسه مراقبت خانواده محور فعالیت خود را آغاز و ظرف مدت سه ماه از تاریخ اخذ تأییدیه نسبت بـه اصلاح اساسنامه و اخذ مجوز فعالیت وفق ماده 13 اقدام کنند.
ماده 15 ـ وظایف مؤسسه خانواده محور بـه شرح زیر است:
1 ـ شناسایی، مصاحبه و مددکاری اولیه خانواده های داوطلب میزبانی
2 ـ آموزش تخصصی کودک و نوجوان و خانواده میزبان طبق سرفصل ها، روش ها و محتوای آموزشی مورد تأیید دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان
3 ـ انجام امور مددکاری تخصصی در راستای بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان بـه خانواده جایگزین، تحت نظارت بهزیستی
4 ـ مشارکت در تدوین برنامه مراقبت کودک و نوجوان
5 ـ پیگیری پوشش های بیمه ای مناسب برای کودک و نوجوان و خانواده
6 ـ حمایت مادی برای تأمین بخشی از مخارج کودک و نوجوان بـه درخواست خانواده میزبان واجد شرایط
7 ـ نظارت بر مراقبت از کودک و نوجوان در خانواده میزبان
8 ـ ثبت اطلاعات و گزارش های مورد نیاز در سامانه های مرتبط
مبحث دوم: نظارت و ارزیابی مؤسسه
ماده 16 ـ نظارت و ارزیابی مؤسسه مراقبت خانواده محور، بـه صورت دوره ای و موردی توسط مدیران و کارشناسان مرتبط بهزیستی شهرستان، استان و کشور انجام می شود. مدیر و کارشناس مرتبط بهزیستی می توانند هر زمان، مؤسسه مراقبت خانواده محور را از حیث نحوه اداره، فرایندها و رویه های جاری و رعایت قوانین، مقررات و ضوابط نظارت و ارزیابی نمایند. اشخاص مذکور باید مدارک شناسایی را در زمان بازدید بـه همراه داشته و در صورت درخواست ارائه نمایند.
ماده 17 ـ بـه منظور نظارت و ارزیابی مؤسسه، مدیر یا کارشناس مرتبط بهزیستی می تواند:
1 ـ بـه هر محل ارائه خدمت بـه کودکان و نوجوانان یا خانواده های میزبان، وارد و نسبت بـه بازرسی هر بخشی از آن اقدام نماید.
2 ـ با کودک و نوجوان و خانواده میزبان در مورد عملکرد مؤسسه، در محل مناسب و با شیوه های مناسب مصاحبه نماید.
3 ـ هرگونه سند یا سوابق مرتبط با کودک و نوجوان و خانواده میزبان را بررسی نماید.
ماده 18 ـ مدیر و کارشناس مرتبط بهزیستی برای نظارت دقیق و جامع، می توانند از تخصص و یا همراهی کارشناسان دیگر حوزه های بهزیستی و در صورت ضرورت اشخاص متخصص معتمد بهزیستی بهره گیرند.
ماده 19 ـ کارشناس مرتبط بهزیستی، پس از نظارت و ارزیابی، نتایج ارزیابی شامل چالش ها و راهکارهای پیشنهادی را بـه مؤسسه ابلاغ و بـه همراه متن گزارش در سامانه مربوط بارگذاری می نماید.
ماده 20 ـ در صورتی کـه گزارش نظارت و ارزیابی متضمن نقض قوانین و مقررات و ضوابط یا ایرادی در نحوه اداره، فرایندها و یا رویه های مؤسسه مراقبت خانواده محور باشد، رئیس بهزیستی شهرستان، مبادرت بـه صدور تذکر کتبی با تعیین مهلت جهت رفع نقص یا ایراد بـه صاحب امتیاز مؤسسه می کند و در صورت عدم اصلاح، موضوع را بـه مدیرکل استان گزارش می نماید. مدیرکل استان خطاب بـه مدیر مؤسسه، اخطارکتبی با قید زمان برای اصلاح، صادرمی کند. چنانچه در موضوع واحد دو اخطار کتبی در فاصله دو هفته صادر شده و مؤسسه نسبت بـه اصلاح آن اقدام ننماید، مدیرکل استان پرونده را جهت تعیین تکلیف نهایی بـه سازمان ارجاع می نماید. در صورتی کـه موضوع اخطار ارتکاب جرم توسط مؤسسه باشد، چنانچه تداوم فعالیت مؤسسه بـه مصلحت کودکان و نوجوانان نباشد، مدیرکل استان نسبت بـه تعطیل موقت فعالیت آن مؤسسه اقدام و در اسرع وقت گزارش آن را بـه سازمان اعلام می نماید.
ماده 21 ـ هرگاه فردی از مدیران و کارکنان مؤسسه متهم بـه ارتکاب جرمی باشد، از طریق مدیرکل استان بـه مرجع قضایی معرفی می شود. در صورتی کـه ادامه فعالیت متهم متضمن ورود آسیب یا ایراد جرمی بـه کودکان و نوجوانان باشد، تا زمان تعیین تکلیف متهم توسط مرجع قضایی، مدیرکل استان با صدور اخطار، دستور تعلیق وی را بـه مؤسسه اعلام می نماید.
ماده 22 ـ بـه منظور ارتقای کیفیت خدمات مؤسسات، سازمان با همکاری دبیرخانه مرجع ملی حقوق کودک، نظام پایش و رتبه بندی مؤسسات مذکور را ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این شیوه نامه، تهیه می نماید تا پس از تصویب در شورای مرجع ملی اجرا شود.
فصل سوم ـ خانواده میزبان
مبحث اول: شناسایی
ماده 23 ـ سازمان ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این شیوه نامه، سامانه ملی فرزندخواندگی را بـه سامانه ملی فرزندپذیری بـه تفکیک سرپرستی(فرزندخواندگی)، قیمومت، امین موقت و مراقبت موقت تغییر می دهد و راهنمای استفاده از سامانه را از طریق آن در دسترس عموم قرار می دهد.
ماده 24 ـ سازمان بـه منظور فرهنگ سازی و ارتقاء دانش و آگاهی های عمومی در مورد روش های مراقبت، بـه ویژه مراقبت موقت و چگونگی فرایند آن، محتواهای آموزشی چندرسانه ای را تهیه و از طریق سامانه و رسانه های گروهی بـه اطلاع عموم می رساند.
ماده 25 ـ بهزیستی استان ها در طول سال از طریق رسانه های گروهی، مبادرت بـه فراخون عمومی جهت شناسایی خانواده های داوطلب میزبانی می نماید، تا با احراز صلاحیت و آموزش و آماده سازی آنان، پیش از ورود کودک و نوجوان بـه مراکز نگهداری، زمینه مراقبت موقت آنان در خانواده فراهم شود.
ماده 26 ـ مؤسسات مراقبت خانواده محور می توانند تحت نظارت سازمان، با رعایت اصول مربوط بـه حریم خصوصی و درج مجوز مؤسسه از سازمان بهزیستی، در سامانه خود، رسانه های گروهی و صدا و سیما نسبت بـه شناسایی خانواده های داوطلب میزبانی و جلب مشارکت های مردمی اقدام کنند.
مبحث دوم: احراز صلاحیت
ماده 27 ـ زن و شوهری کـه بـه صورت قانونی و دائم ازدواج کرد ه و حداقل یکی از آنها بـه سن سی سال رسیده باشند و دختران و زنان بدون شوهر بالای سی سال می توانند برای مراقبت موقت داوطلب شوند. بـه متقاضیان بالای 50 سال ترجیحاً کودکان بالای 2سال معرفی می شود.
ماده 28 ـ شرایط خانواده میزبان بـه شرح زیر است:
1 ـ ایمان و تقید بـه انجام واجبات و ترک محرمات
2 ـ نداشتن محکومیت مؤثر کیفری با شرایط مندرج در قانون مجازات اسلامی
3 ـ داشتن اقامت در ایران
4 ـ داشتن سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی و مهارت لازم در مراقبت و تربیت کودک و نوجوان با تأیید پزشک معتمد سازمان
5 ـ داشتن تمکن مالی مناسب برای پرورش و رفاه نسبی کودک و نوجوان
6 ـ عدم استعمال مشروبات الکلی و عدم اعتیاد بـه مواد مخدر و روان گردان
7 ـ حسن شهرت بـه اخلاق، عدالت و امانتداری
8 ـ استحکام خانواده و حسن رفتار اعضای خانواده نسبت بـه یکدیگر
9 ـ داشتن فاصله سنی مناسب با کودک و نوجوان
10 ـ دارا بودن حداقل مدرک دیپلم یکی از زوجین و نیز دختران و زنان بدون شوهر
ماده 29 ـ زوجین، دختران و زنان غیر ایرانی واجد شرایط در صورت اشتراک تابعیت با کودک و نوجوان و داشتن مجوز اقامت در ایران می توانند مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان غیر ایرانی را بر عهده گیرند. در مواردی کـه متقاضی دارای اشتراک تابعیت با کودک و نوجوان غیر ایرانی وجود نداشته باشد یا در صورت وجود متقاضی ایرانی و غیر ایرانی در صورتی کـه متقاضی ایرانی بـه تشخیص کارگروه شهرستان، توانمندی بیشتری در مراقبت از کودک و نوجوان داشته باشد و سپردن وی بر خلاف مصلحت کودک و نوجوان غیر ایرانی نباشد، وی را می توان بـه خانواده ایرانی متقاضی سپرد.
ماده 30 ـ در مواردی کـه کودک و نوجوان بی تابعیت باشد، وفق بند 1 ماده 976 قانون مدنی، احکام اتباع ایرانی در مورد وی اعمال می شود.
ماده 31 ـ کلیه متقاضیان میزبانی، باید در سامانه ملی فرزندپذیری ثبت نام و کاربرگ های ضروری را تکمیل و اسناد و مدارک زیر را در سامانه بارگذاری نمایند:
1 ـ مدارک هویتی شامل کلیه صفحات شناسنامه و کارت ملی اعضای خانواده برای متقاضیان ایرانی و مدارک تابعیتی برای متقاضیان غیر ایرانی
2 ـ سند ازدواج برای زوجین
3 ـ اسناد محل سکونت
4 ـ مدرک تحصیلی
5 ـ گواهی عدم سوء پیشینه مؤثر کیفری کلیه اعضای خانواده
6 ـ اسناد مربوط بـه اشتغال و استطاعت مالی
7 ـ سند خود اظهاری سلامت
8 ـ گزارش مبنی بر سلامت جسم و روان فرد کـه از سوی پزشکان معتمد سازمان صادر شده باشد.
9 ـ مجوز اقامت اتباع غیر ایرانی
10 ـ ارائه شناسه کاربری سامانه ثنا
ماده 32 ـ کارشناس مرتبط بهزیستی شهرستان ضمن انطباق تصویر مدارک بارگذاری شده با اصل آن و انجام مصاحبه اولیه زمان بازدید را تعیین می نماید.
ماده 33 ـ بازدید از منزل متقاضی و تحقیق میدانی حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ تکمیل ثبت نام توسط کارشناس بهزیستی انجام می شود. در مواردی کـه شناسایی خانواده توسط مؤسسه مراقبت خانواده محور انجام شده است، بازدید با همراهی مددکار اجتماعی مؤسسه مذکور انجام می شود.
ماده 34 ـ مصاحبه با متقاضی توسط کارگروه شهرستان انجام می شود. در مواردی کـه شناسایی خانواده توسط مؤسسه مراقبت خانواده محور انجام شده، حضور مددکار اجتماعی مؤسسه یا مسئول فنی مؤسسه مراقبت خانواده محور ضروری است. صورت جلسه مصاحبه پس از تنظیم و امضای حاضران در پایان جلسه در سامانه درج می شود.
ماده 35 ـ احراز صلاحیت اولیه خانواده میزبان با کارگروه شهرستان می باشد. بعد از تأیید خانواده میزبان در بار اول، نیاز بـه بررسی و تأیید مجدد در دفعات بعد وجود ندارد، مگر آن کـه کارگروه شهرستان از طریق بررسی گزارش های پایش و ارزیابی خانواده میزبان یا بر اساس اطلاعات دیگر، احراز مجدد صلاحیت خانواده را ضروری تشخیص دهد.
ماده 36 ـ تأیید نهایی متقاضی توسط کارگروه استانی انجام می شود. مصاحبه با متقاضیانی کـه در مرکز استان ساکن نیستند، ترجیحاً بـه صورت برخط و تصویری با حضور در محل بهزیستی شهرستان صورت می پذیرد.
ماده 37 ـ رد درخواست مانع طرح درخواست مجدد داوطلب نیست. همچنین متقاضی می تواند ظرف یک ماه از رد درخواست، نسبت بـه تصمیم کارگروه شهرستان در بهزیستی استان اعتراض و موضوع را پیگیری نماید.
ماده 38 ـ بـه منظور ارزیابی شرایط و توانمندی خانواده میزبان و تعیین خانواده های اولویت دار، کاربرگ بازبینه(چک لیست) ظرف یک ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه توسط دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی تهیه و در اختیار بهزیستی استان و مؤسسات مراقبت خانواده محور قرار می گیرد.
مبحث سوم: آموزش و آماده سازی
ماده 39 ـ خانواده میزبان باید در برنامه های آموزشی، تربیتی، مشاوره و کارگاه های مربوطه در مراکز تعیین شده شرکت نمایند.
ماده 40 ـ آموزش های ضروری ویژه کودک و نوجوان در خانواده میزبان بـه شرح زیر است:
1 ـ خودمراقبتی جسمی و روانی
2 ـ آشنایی با حقوق فردی و تکالیف شرعی در خانواده متناسب با سن و جنسیت
3 ـ مهارت های ارتباطی
ماده 41 ـ بهزیستی استان راساً یا توسط مؤسسات نسبت بـه آموزش رایگان خانواده میزبان طبق سرفصل های زیر اقدام و در صورت موفقیت آنان گواهی آموزشی صادر می نماید :
1 ـ آموزش های عمومی، شامل:
1 ـ 1 ـ آموزش های روان شناسی، از قبیل آشنایی با مراحل رشد کودک و نوجوان، آشنایی با مسائل مربوط بـه بلوغ(برای خانواده های میزبان نوجوانان)، آشنایی با اختلالات شایع رفتاری و عاطفی کودک و نوجوان و چگونگی مواجهه با آن، مهارت های ارتباطی با کودک و نوجوان(مادر و پدر و یا فرزندان زیستی)
1 ـ 2 ـ آموزش های حقوقی؛ شامل حقوق کودک و قوانین و مقررات مربوط بـه مراقبت از کودک و نوجوان
1 ـ 3 ـ آموزش های بهداشت، سلامت و ایمنی؛ از قبیل بهداشت و ایمنی کودک و نوجوان (تغذیه، خواب، واکسیناسیون و...)، آشنایی با علایم بیماری های عفونی شایع رده های سنی کودک و نوجوان، کمک های اولیه و فوریت های پزشکی در رابطه با حوادث و بیماری های کودکان و نوجوانان، روش ها و مهارت های مراقبت جسمی، روانی و اجتماعی از کودک و نوجوان در سنین مختلف
2 ـ آموزش های تخصصی متناسب با بیماری یا شرایط خاص کودک و نوجوان
ماده 42 ـ محتوای آموزشی توسط دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی تهیه و پس از ارزیابی اثربخشی بروز رسانی می شود و علاوه بر ابلاغ بـه ادارات کل استانی، برای بهره مندی هرچه بیشتر خانواده ها در قالب فیلم و محتوای الکترونیکی در اختیار آنان قرارداده می شود.
ماده 43 ـ در هنگام سپردن کودک و نوجوان ممیز بـه خانواده میزبان، باید موقت بودن اقامت وی در خانواده میزبان بـه وی توضیح داده شود.
فصل چهارم ـ سپردن کودک و نوجوان بـه خانواده میزبان
مبحث اول: اقدامات مددکاری
ماده 44 ـ سازمان، پایگاه اطلاعات کودکان و نوجوانان را بـه گونه ای کـه هریک دارای صفحه اختصاصی باشند و اطلاعات ضروری کودک و نوجوان در آن ثبت شده باشد، ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه راه اندازی می کند و با داده آمایی پرونده های پیشین، اطلاعات آنان را نیز وارد این سامانه می کند. اطلاعات این سامانه با رعایت ملاحظات مربوط بـه سطوح دسترسی و حفظ حریم خصوصی کودکان با مؤسسات و خانواده میزبان بـه اشتراک گذاشته می شود. تا زمان راه اندازی سامانه، فرایندهای مربوطه بـه صورت غیرالکترونیکی صورت می پذیرد.
ماده 45 ـ مراقبت موقت کلیه کودکان و نوجوانان موضوع ماده 8 قانون و ماده 3 قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399/02/23 کـه مسئولیت نگهداری آنان از سوی دادسرا یا دادگاه بـه سازمان بهزیستی سپرده شده است، اعم از آن کـه در مراکز نگهداری یا محیط های دیگری نگهداری شوند، را می توان تا زمان تعیین تکلیف قطعی آنان در مرجع قضایی بـه خانواده میزبان سپرد.
ماده 46 ـ پس از پذیرش کودک و نوجوان در بهزیستی، وضعیت سلامت جسم و روان، تحصیلات و خانواده کودک و نوجوان بـه طور کامل بررسی و در گزارش کارشناس بهزیستی درج می شود.
ماده 47 ـ اقدامات جامع مددکاری برای مراقبت موقت کودکان و نوجوانان واجد شرایط واگذاری بـه خانواده میزبان باید حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ پذیرش توسط اداره بهزیستی شهرستان تکمیل شود.
ماده 48 ـ اداره بهزیستی شهرستان می تواند از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور نسبت بـه سپردن کودکان و نوجوانان بـه خانواده میزبان اقدام نماید و با نظارت بر وضعیت نگهداری و مراقبت کودک و نوجوان در خانواده میزبان از وی حمایت کند.
ماده 49 ـ شرایط و وضعیت خانواده و اشخاصی کـه با خانواده میزبان زندگی می کنند، باید با شرایط و وضعیت کودک و نوجوانی کـه بـه خانواده میزبان سپرده می شود، تطابق داشته باشد. پس از بررسی و تهیه گزارش و ارائه پیشنهاد مؤسسه یا کارشناس شهرستان، تأیید تطابق شرایط با کارگروه شهرستان می باشد.
ماده 50 ـ سپردن کودک و نوجوان بـه خانواده میزبان با تنظیم صورتجلسه و پس از انجام اقدامات تخصصی برای برقراری ارتباط مطلوب خانواده با کودک و نوجوان حداکثر ظرف مدت یک هفته انجام می شود. در هنگام سپردن کودک و نوجوان برنامه مراقبت بـه خانواده میزبان تحویل می گردد.
ماده 51 ـ بهزیستی شهرستان باید زمینه ملاقات کودک و نوجوان را با خانواده زیستی در شرایط مناسب فراهم نماید، مگر آنکه مرجع قضایی منعی در این مورد مقرر نموده باشد.
ماده 52 ـ سپردن سه کودک و نوجوان بـه خانواده میزبان بـه صورت هم زمان امکان پذیر است. واگذاری بیش از این تعداد، در مورد خواهران و برادران زیستی یا کودکان دارای شرایط ویژه بلامانع است.
ماده 53 ـ حفظ و نگهداری مدارک خانواده میزبان، صورت جلسه تحویل کودک و نوجوان بـه خانواده میزبان، گزارش های بازدید مددکاری اجتماعی و اقدامات جامع مددکاری اجتماعی بهزیستی در بازپیوند کودک و نوجوان یا واگذاری بـه خانواده جایگزین در طول مدت اقامت کودک و نوجوان نزد خانواده میزبان و اطلاعات مربوط بـه مؤسسه و مسئولیت حفاظت از کلیه مستندات پرونده اجتماعی و پزشکی کودک و نوجوان با بهزیستی شهرستان می باشد.
ماده 54 ـ کارگروه شهرستان در صورت نیاز، معرفی نامه خانواده میزبان برای ارائه بـه مرکز درمانی، مدرسه و سایر مراجع را جهت امور مراقبتی کودک و نوجوان صادر و در اختیار خانواده میزبان قرار می دهد.
مبحث دوم: وظایف و مسئولیت های خانواده میزبان
ماده 55 ـ خانواده میزبان باید با توجه بـه منابع و امکاناتی کـه در اختیار دارد، کرامت و حقوق کودک و نوجوان را رعایت، شرایط رفاه و تربیت وی اعم از مسکن، تغذیه، پوشاک، آموزش، بهداشت و درمان را تأمین و زمینه کشف و شکوفایی استعدادها، شکل گیری هویت موفق فردی و رشد جسمی، روانی، اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی وی را فراهم کند.
ماده 56 ـ خانواده میزبان باید هرگونه تغییر محل اقامت یا مسافرت را در سامانه فرزندپذیری درج یا در اولین فرصت بـه بهزیستی محل تحویل کودک و نوجوان اعلام نماید. در موارد تغییر اقامتگاه، پس از بازدید و تأیید منزل جدید توسط بهزیستی، مجوز جابجایی کودک و نوجوان صادر می شود.
ماده 57 ـ خانواده میزبان باید در فضای واقعی یا مجازی از کودک و نوجوان مراقبت نماید و در صورت مواجهه با هرگونه مورد مشکوک، وضعیت مخاطره آمیز، حوادث خاص نظیر فوت، بیماری شدید، ناهنجاری های رفتاری و مشکلات عاطفی در مورد کودک و نوجوان، آن را فوراً بـه کارشناس بهزیستی یا مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور مربوط اطلاع دهد و موضوع را در سامانه ثبت کند.
ماده 58 ـ خانواده میزبان باید از هرگونه افشای مشخصات و اطلاعات کودک و نوجوان در فضای مجازی یا از هرگونه بـه کارگیری تصاویر وی در رسانه های اجتماعی، برای کسب درآمد خودداری نماید.
ماده 59 ـ علاوه بر موارد قبل خانواده میزبان باید نسبت بـه انجام موارد زیر نیز متعهد باشد:
1 ـ در اجرای برنامه مراقبت ویژه از کودک و نوجوان اهتمام داشته باشد.
2 ـ با کارشناس یا مددکار در خصوص پایش و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان همکاری لازم را داشته باشد.
3 ـ گزارش هفتگی از وضعیت کودک و نوجوان را در صفحه اختصاصی کودک و نوجوان بارگذاری و تا راه اندازی این سامانه، از طریق اعلام شده توسط بهزیستی، اعلام نماید.
4 ـ در بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان بـه خانواده جایگزین یا ملاقات وی با خانواده زیستی با بهزیستی همکاری کامل داشته باشند.
مبحث سوم: پایش و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان
ماده 60 ـ نظارت و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان در خانواده میزبان، بـه صورت دوره ای و موردی توسط مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور، مدیران و کارشناسان مرتبط بهزیستی شهرستان، استان و کشور انجام می شود.
ماده 61 ـ دوره های بازدید در ماه اول بـه صورت هفته ای یک بار، ماه دوم بـه صورت دو هفته یکبار و ماه سوم بـه بعد بـه صورت هر ماه یک بار است.
ماده 62 ـ در هر بازدید باید در فضای خصوصی و مناسب با کودک بالای سه سال ارتباط مؤثر برقرار شود.
ماده 63 ـ گزارش عملکرد بهزیستی شهرستان مبنی بر تعداد و کیفیت بازدید، موارد بازپیوند یا واگذاری بـه خانواده جایگزین، بـه صورت فصلی توسط رئیس بهزیستی شهرستان بـه بهزیستی استان و دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی ارسال می گردد.
ماده 64 ـ در صورتی کـه برابر نظارت های انجام شده یا بنا بـه درخواست خانواده میزبان مشخص شود ادامه مراقبت از کودک و نوجوان در خانواده میزبان نیازمند مداخلات تخصصی و ارائه طرح کمکی است، بنا بـه تصمیم کمیته شهرستان، طرح کمکی در مورد کودک و نوجوان اجرا می شود. طرح کمکی شامل ارائه خدمات مشاوره، مددکاری، مراقبت کوتاه مدت از کودک و نوجوان در مرکز نگهداری یا مراکز درمانی و پرداخت کمک هزینه مراقبت یا هزینه های درمانی می باشد.
ماده 65 ـ سازمان می تواند اعمال بخشی از نظارت موضوع شیوه نامه را از طریق سامانه هوشمند و فن آوری های نوین انجام دهد.
ماده 66 ـ در صورتی کـه مطابق مراقبت ها مشخص شود خانواده میزبان، در مورد کودک و نوجوان بی توجهی و سهل انگاری نموده یا در مورد وی مرتکب سوء رفتار یا جرم دیگری شده است، رئیس بهزیستی شهرستان ضمن اطلاع رسانی بـه مدیر کل استان و لغو فوری میزبانی و خروج کودک و نوجوان از آن خانواده، نسبت بـه معرفی فرد خاطی بـه دادستان نیز اقدام می نماید.
مبحث چهارم: امور مالی
ماده 67 ـ اصل بر تبرعی بودن مراقبت موقت و تأمین هزینه ها از سوی خانواده میزبان است. با این وصف بـه کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه، در صورت درخواست خانواده میزبان، حمایت مالی مستمر یا غیرمستمر پرداخت می گردد.
ماده 68 ـ بهزیستی می تواند در راستای انجام وظایف محوله در این شیوه نامه نسبت بـه پرداخت کمک هزینه بـه خانواده میزبان و مؤسسه مراقبت خانواده محور در قالب دستورالعمل جامع مالی سازمان بهزیستی اقدام نماید.
فصل پنجم ـ پایان بخشیدن بـه مراقبت موقت
مبحث اول: لغو مراقبت موقت
ماده 69 ـ در موارد زیر کمیته شهرستان می تواند در مورد مراقبت موقت بازنگری و مراقبت از کودک و نوجوان را بـه خانواده دیگر بسپارد یا کودک و نوجوان را بـه مرکز نگهداری منتقل کند:
1 ـ در صورتی کـه طبق گزارش کارشناس بهزیستی یا مددکار مؤسسه مراقبت خانواده محور یا از طریق نظارت های انجام شده یا بـه هر طریق دیگر مشخص شود، ادامه حضور کودک در خانواده میزبان بـه مصلحت وی نیست؛
2 ـ در صورتی کـه سلامت جسمی و روانی کودک و نوجوان در معرض خطر باشد یا کودک و نوجوان بـه هر شکلی طرد شده باشد یا مورد بی توجهی و سهل انگاری یا سوء رفتار قرار گرفته باشد؛
3 ـ در صورتی کـه خانواده میزبان شرایط تعیین شده این شیوه نامه را از دست بدهد؛
4 ـ چنانچه حضور کودک و نوجوان در خانواده میزبان، موجب بروز ناسازگاری شدید میان اعضای خانواده گردد؛
5 ـ در صورتی کـه خانواده یا کودک و نوجوان مایل بـه ادامه مراقبت موقت نباشد.
ماده 70 ـ بازگشت کودک و نوجوان بـه مرکز نگهداری یا سپردن آن بـه خانواده میزبان دیگر با قید دقیق تاریخ و زمان بازگشت و علت آن در صفحه اختصاصی کودک و نوجوان در سامانه انجام می شود.
ماده 71 ـ چنانچه بـه هر دلیل کودک و نوجوان قبل از اتمام دوره مراقبت موقت بـه مرکز نگهداری بازگردد، کارگروه شهرستان ضمن بررسی موضوع و تعیین تکلیف در این خصوص، گزارش آن را ظرف مدت حداکثر یک ماه بـه کارگروه استان اعلام می نماید.
مبحث دوم: بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان بـه خانواده جایگزین
ماده 72 ـ در اثنای دوره مراقبت موقت، جز مواردی کـه والد یا والدین وی مرتکب سوء رفتار شدید یا جرایم موضوع مواد 10، 11، 12 و 13 قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نسبت بـه کودک و نوجوان شده اند یا وی را طرد کرده اند یا کودک و نوجوان بیش از دو بار در بهزیستی پذیرش شده است، اولویت با بازپیوند کودک و نوجوان بـه خانواده زیستی می باشد. در غیر این صورت اقدامات لازم جهت واگذاری کودک و نوجوان بـه خانواده جایگزین انجام می شود.
ماده 73 ـ چنانچه جهت انجام بازپیوند، شرکت تمام یا برخی اعضای خانواده زیستی در دوره های آموزشی، تربیتی و مشاوره از سوی کارگروه شهرستان، ضروری تشخیص داده شود، شخص یا اشخاص مذکور جهت شرکت رایگان در این دوره ها معرفی و پس از اخذ گواهینامه موفقیت، بازپیوند انجام می شود.
ماده 74 ـ ارتباط خانواده میزبان با خانواده زیستی کودک و نوجوان درصورت تمایل خانواده میزبان و پس از تأیید کارگروه های شهرستان و استان جهت حمایت مادی و غیرمادی با هدف تداوم بازپیوند بلامانع می باشد.
ماده 75 ـ در صورت عدم امکان بازپیوند و تمایل خانواده میزبان و مصلحت کودک و نوجوان و نیز تأیید کارگروه شهرستان، تغییر وضعیت خانواده میزبان بـه خانواده جایگزین با طی مراحل قانونی بلامانع است. در صورت وجود خانواده جایگزین متقاضی دیگر و در شرایط مساوی، خانواده میزبان از اولویت واگذاری برخوردار است.
این شیوه نامه در 75 ماده در تاریخ 1402/05/25 بـه تصویب وزیر دادگستری و رئیس مرجع ملی حقوق کودک رسیده و پس از ابلاغ لازم الاجرا می باشد.
وزیر دادگستری ـ امیرحسین رحیمی
