✦ تحلیل

معاملات بازرگانی

1 ـ چنانچه دولتی اقدام بـه مشارکت در یک معامله بازرگانی با یک شخص حقیقی یا حقوقی خارجی نماید و بـه موجب قواعد حاکم حقوق بین الملل خصوصی، اختلافات مربوط بـه معامله بازرگانی تحت صلاحیت دادگاه دولت دیگر قرار بگیرد، دولت مزبور نمی تواند در روند دادرسی ناشی از آن معامل بازرگانی، بـه مصونیت از صلاحیت استناد نماید.

2 ـ بند (1) در موارد زیر اعمال نمی گردد:

الف ـ معامله بازرگانی بین دولتها؛ یا

ب ـ چنانچه طرفین معامله بازرگانی بـه طور صریح بـه گونه دیگری توافق نموده باشند.

3 ـ چنانچه یک شرکت دولتی یا مؤسسه دولتی دیگر ایجاد شده توسط دولت و دارای شخصیت حقوقی مستقل و برخوردار از اختیارات زیر:

الف ـ اقامه دعوی له یا علیه آن، و

ب ـ کسب، تملک یا مالکیت و فروش اموال از جمله اموالی کـه آن دولت، اداره یا مدیریت آنها را تجویز نموده است، در روند رسیدگی درگیر باشد کـه مربوط بـه معامله بازرگانی است کـه مؤسسه مزبور در آن دخیل است، مصونیت از صلاحیتی کـه آن دولت از آن برخوردار شده است، تحت تاثیر قرار نخواهد گرفت.

✦ تحلیل

قرارداد های استخدام

1 ـ یک دولت نمی تواند در نزد دادگاه دولت دیگری کـه بـه گونه دیگری در روند دادرسی مربوط بـه قرارداد استخدام بین آن دولت و شخصی در مورد کاری کـه کلاً یا بخشی از آن در قلمرو دولت دیگر انجام شده یا قرار است انجام شود، ذی صلاح است بـه مصونیت از صلاحیت نزد دادگاه دولت دیگر استناد نماید، مگر این کـه بـه گونه دیگری بین دولتهای مربوط توافق شده باشد.

2 ـ بند (1) در موارد زیر اعمال نمی گردد:

الف ـ کارمند مورد نظر جهت ایفاء وظایف خاصی درجهت اعمال اختیارات حکومتی استخدام شده باشد؛

ب ـ کارمند مورد نظر: (1) مامور دیپلماتیک بـه گونه تعریف شده در کنوانسیون وین درباره روابط سیاسی مورخ 1961 میلادی (1340 هجری شمسی) باشد؛ (2) مامور کنسولی بـه گونه تعریف شده در کنوانسیون وین در باره روابط کنسولی مورخ 1963 میلادی (1342 هجری شمسی) باشد؛ (3) عضوی از کارکنان دیپلماتیک ماموریت دائم در نزد یک سازمان بین المللی یا عضو یک ماموریت ویژه یا عضوی باشد کـه جهت نمایندگی یک دولت در نزد یک کنفرانس بین المللی استخدام شده است؛ (4) هر شخص دیگری کـه از مصونیت دیپلماتیک برخوردار است.

پ ـ موضوع دادرسی، استخدام، تجدید قرارداد استخدام یا ابقاء فرد در استخدام باشد.

ت ـ موضوع دادرسی، اخراج یا اتمام قرارداد استخدام یک شخص باشد و براساس نظر رییس دولت، رییس حکومت ویا وزیر امورخارجه دولت استخدام کننده، این دادرسی، مداخله در منافع امنیتی آن دولت باشد.

ث ـ کارمند در زمان انجام دادرسی، تبعه دولت استخدام کننده باشد مگر این کـه این شخص در دولت مقر دادگاه، دارای اقامتگاه دائمی باشد؛ یا

ج ـ دولت استخدام کننده و مستخدم با رعایت هر گونه ملاحظات نظم عمومی کـه بـه دادگاههای دولت مقر دادگاه، صلاحیت انحصاری نسبت بـه موضوع دادرسی اعطاء می کند، بـه صورت کتبی بـه گونه دیگری توافق نموده باشند.

✦ تحلیل

صدمات شخصی و خسارت بـه اموال: یک دولت در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی در یک دادرسی مربوط بـه جبران خسارت مالی ناشی از فوت یا صدمه بـه شخص، یا خسارت بـه اموال عینی یا از بین رفتن آن بـه علت فعل یا ترک فعلی کـه ادعا شده است قابل انتساب بـه آن دولت می باشد ذی صلاح است، چنانچه آن فعل یا ترک فعل کلاً یا بخشی از آن در قلمرو آن دولت دیگر رخ داده باشد و چنانچه عامل فعل یا ترک فعل در زمان ارتکاب فعل یا ترک فعل در آن قلمرو حضور داشته باشد، نمی تواند بـه مصونیت از صلاحیت استناد نماید، مگر این کـه دولتهای مربوط بـه گونه دیگری توافق نموده باشند.

✦ تحلیل

مالکیت، تملک و انتفاع از اموال: یک دولت نمی تواند بـه مصونیت از صلاحیت در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی در مورد دادرسی مربوط بـه تصمیم گیری در موارد زیر ذی صلاح است، استناد نماید مگر این کـه بـه گونه دیگری بین دولتهای مربوط توافق شده باشد:

الف ـ هر گونه حق یا منفعت یک دولت در اموال غیر منقول واقع در دولت مقر دادگاه یا تملک یا انتفاع از آنها یا هر گونه تعهد آن دولت کـه ناشی از منفعت آن در اموال مزبور یا تملک یا انتفاع از آنها باشد؛

ب ـ هر گونه حق یا منفعت یک دولت در اموال منقول یا غیر منقول کـه از طریق ارث، هبه یا انتقال اموال بلا صاحب بـه دولت حاصل می شود، یا

پ ـ هر گونه حق یا منفعت دولت در اداره اموال، مانند اموال امانی، دارایی ورشکسته یا اموال یک شرکت در زمان انحلال.

✦ تحلیل

مالکیت معنوی و صنعتی: یک دولت نمی تواند، بـه مصونیت از صلاحیت در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی در مورد دادرسی مربوط بـه موارد زیر ذی صلاح است، استناد نماید، مگر این کـه دولتهای مربوط بـه گونه دیگری توافق کرده باشند:

الف ـ تعیین هر گونه حق دولت در ارتباط با اختراع، طرحهای صنعتی، نامهای تجاری یا بازرگانی، علائم تجاری، حق نسخه برداری یا هر شکل دیگر از مالکیت معنوی یا صنعتی کـه از میزانی از حمایت حقوقی ـ هر چند موقت ـ در قلمرو دولت مقر دادگاه برخوردار است؛ یا

ب ـ نقض ادعا شده حقی توسط دولتی در قلمرو دولت مقر دادگاه کـه دارای ماهیت موارد مذکور در جزء (الف) است و بـه شخص ثالثی تعلق دارد و در قلمرو دولت مقر دادگاه مورد حمایت می باشد.

✦ تحلیل

مشارکت در شرکتها یا نهادهای جمعی دیگر

1 ـ یک دولت در جریان رسیدگی در ارتباط با موضوع مشارکت در یک شرکت یا نهاد جمعی دیگر، خواه بـه ثبت رسیده یا نرسیده باشد در خصوص رابطه بین آن دولت و نهاد یا شرکاء دیگر نمی تواند بـه مصونیت از صلاحیت در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه گونه ای از صلاحیت رسیدگی برخوردار است، استناد نماید، مشروط بـه این کـه این نهاد:

الف ـ دارای شرکاء دیگری بـه جز سازمانهای بین المللی یا دولتها باشد؛ و

ب ـ طبق قانون دولت مقر دادگاه ثبت یا تشکیل شده باشد یا مقر یا محل اصلی کسب و کار آن در آن دولت باشد.

2 ـ با این وجود در صورت توافق بین دولتهای ذی ربط یا چنانچه طرفین اختلاف از طریق توافق کتبی چنین امری را پیش بینی نموده باشند یا چنانچه سند تاسیس یا اداره کننده نهاد مورد نظر حاوی مفادی در این خصوص باشد، یک دولت می تواند بـه مصونیت از صلاحیت قضایی در چنین دادرسی استناد نماید.

✦ تحلیل

کشتی های تحت مالکیت یا اداره یک دولت

1 ـ دولتی کـه مالکیت یا اداره یک کشتی را بر عهده دارد، چنانچه در زمان بروز منشا دعوی، کشتی برای اهدافی غیر از اهداف غیر تجاری دولتی مورد استفاده قرار گرفته باشد، نمی تواند بـه مصونیت از صلاحیت در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی از صلاحیت رسیدگی بـه موضوع اداره کشتی برخوردار است، استناد نماید، مگر این کـه دولت های مربوط بـه گونه دیگری توافق نموده باشند.

2 ـ بند (1) در مورد کشتی های جنگی یا امدادی و دیگر کشتی هایی کـه تحت مالکیت یا اداره یک دولت هستند و فعلاً تنها برای خدمات غیر تجاری دولتی مورد استفاده قرار می گیرند، اعمال نخواهد شد.

3 ـ یک دولت نمی تواند در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی از صلاحیت رسیدگی بـه موضوع حمل بار از طریق کشتی تحت مالکیت یا اداره آن دولت برخوردار است چنانچه در زمان بروز منشا دعوی، کشتی برای اهداف غیرتجاری دولتی مورد استفاده قرار گرفته باشد، بـه مصونیت از صلاحیت آن دولت استناد نماید، مگر این کـه دولتهای مربوط بـه گونه دیگری توافق نموده باشند.

4 ـ بند (3) در مورد هر نوع بار حمل شده توسط کشتی های موضوع بند (2) و هر نوع بار متعلق بـه یک دولت کـه انحصاراً برای مقاصد غیر تجاری دولتی مورد استفاده قرار گرفته یا در نظر است استفاده شود، اعمال نمی گردد.

5 ـ دولتها می توانند بـه کلیه تدابیر دفاعی، مرور زمان و مسؤولیت محدود کـه در دسترس کشتی های خصوصی و باری و مالکین آنها است متوسل شوند.

6 ـ در صورتی کـه در دادرسی، موضوع مربوط بـه ماهیت دولتی و غیر تجاری کشتی تحت تملک یا اداره یک دولت یا بار تحت تملک یک دولت مطرح شود، ارائه گواهی امضاء شده توسط نماینده دیپلماتیک یا مقام صلاحیتدار دیگر آن دولت بـه دادگاه، باید بـه عنوان دلیلی بر ماهیت آن کشتی یا بار بـه شمار رود.

✦ تحلیل

اثر موافقتنامه داوری: چنانچه یک دولت با یک شخص حقیقی یا حقوقی خارجی بـه طور کتبی توافق نمایند کـه اختلافات مربوط بـه معاملات بازرگانی را بـه داوری ارجاع دهند، دولت مزبور نمی تواند بـه مصونیت از صلاحیت خود در نزد دادگاه دولت دیگر کـه بـه نحوی صلاحیت رسیدگی بـه موضوعات زیر را دارد، استناد نماید، مگر این کـه موافقتنامه داوری بـه گونه دیگری مقرر نموده باشد.

الف ـ اعتبار، تفسیر یا اجراء موافقتنامه داوری؛

ب ـ آیین دادرسی داوری؛ یا

پ ـ تایید یا ابطال رای داوری