قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1366/06/01
فصل اول - تعاریف (مواد 1 - 36)
فصل اول - تعاریف (مواد 1 - 36)
بودجه کل کشور برنامه مالی دولت است کـه برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار و برآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی کـه منجر بـه نیل سیاست ها و هدف های قانونی می شود، بوده و از سه قسمت بـه شرح زیر تشکیل می شود:
1 ـ بودجه عمومی دولت کـه شامل اجزاء زیر است:
الف ـ پیش بینی دریافتها و منابع تامین اعتبار کـه بـه طور مستقیم و یا غیرمستقیم در سال مالی قانون بودجه بـه وسیله دستگاه ها از طریق حساب های خزانه داری کل اخذ می گردد.
ب ـ پیش بینی پرداخت هایی کـه از محل درآمد های عمومی و یا اختصاصی برای اعتبارات جاری عمرانی و اختصاصی دستگاه های اجرایی می تواند در سال مالی مربوط انجام دهد.
2 ـ بودجه شرکت های دولتی و بانک ها شامل پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار.
3 ـ بودجه موسساتی کـه تحت عنوانی غیر از عناوین فوق در بودجه کل کشور منظور می شود.
وزارت خانه واحد سازمانی مشخصی است کـه بـه موجب قانون بـه این عنوان شناخته شده و یا بشود.
موسسه دولتی واحد سازمانی مشخصی است کـه بـه موجب قانون ایجاد و زیر نظر یکی از قوای سه گانه اداره می شود و عنوان وزارت خانه ندارد.
تبصره ـ نهاد ریاست جمهوری کـه زیر نظر ریاست جمهوری اداره می گردد، از نظر این قانون موسسه دولتی شناخته می شود
شرکت دولتی واحد سازمانی مشخصی است کـه با اجازه قانون بـه صورت شرکت ایجاد شود و یا بـه حکم قانون و یا دادگاه صالح ملی شده و یا مصادره شده و بـه عنوان شرکت دولتی شناخته شده باشد و بیش از 50 درصد سرمایه آن متعلق بـه دولت باشد. هر شرکت تجاری کـه از طریق سرمایه گذاری شرکت های دولتی ایجاد شود، مادام کـه بیش از پنجاه درصد سهام آن متعلق بـه شرکت های دولتی است، شرکت دولتی تلقی می شود.
تبصره – شرکت هایی کـه از طریق مضاربه و مزارعه و امثال اینها بـه منظور بکار انداختن سپرده های اشخاص نزد بانک ها و موسسات اعتباری و شرکت های بیمه ایجاد شده یا می شوند از نظر این قانون شرکت دولتی شناخته نمی شوند.
موسسات و نهاد های عمومی غیردولتی از نظر این قانون واحد های سازمانی مشخصی هستند کـه با اجازه قانون بـه منظور انجام وظایف و خدماتی کـه جنبه عمومی دارد، تشکیل شده و یا می شود.
تبصره ـ فهرست این قبیل موسسات و نهادها با توجه بـه قوانین و مقررات مربوط از طرف دولت پیشنهاد و بـه تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
سال مالی یکسال هجری شمسی است کـه از اول فروردین ماه آغاز و بـه پایان اسفندماه ختم می شود.
اعتبار عبارت از مبلغی است کـه برای مصرف یا مصارف معین بـه منظور نیل بـه اهداف و اجرای برنامه های دولت بـه تصویب مجلس شورای اسلامی میرسد.
دیون بلا محل عبارتست از بدهی های قابل پرداخت سنوات گذشته کـه در بودجه مربوط اعتباری برای آنها منظور نشده و یا زائد بر اعتبار مصوب و در هر دو صورت بـه یکی از طرق زیر بدون اختیار دستگاه ایجاد شده باشد.
الف ـ احکام قطعی صادره از طرف مراجع صالحه.
ب ـ انواع بدهی بـه وزارت خانه ها و موسسات دولتی و شرکت های دولتی ناشی از خدمات انجام شده مانند حق اشتراک برق، آب، هزینه های مخابراتی، پست و هزینه های مشابه کـه خارج از اختیار دستگاه اجرایی ایجاد شده باشد.
ج ـ سایر بدهی هایی کـه خارج از اختیار دستگاه ایجاد شده باشد. انواع دیون بلا محل موضوع این بند از طرف وزارت امور اقتصادی و دارایی تعیین و اعلام خواهد شد.
مواد هزینه، نوع هزینه را در داخل بودجه و یا قسمتی از فعالیت یک وزارت خانه یا موسسه دولتی مشخص میکند.
درآمد عمومی عبارت است از درآمد های وزارت خانه ها و موسسات دولتی و مالیات و سود سهام شرکت های دولتی و درآمد حاصل از انحصارات و مالکیت و سایر درآمد هایی کـه در قانون بودجه کل کشور تحت عنوان درآمد عمومی منظور می شود.
دریافت های دولت عبارت است از کلیه وجوهی کـه تحت عنوان درآمد عمومی و درآمد اختصاصی و درآمد شرکت های دولتی و سایر منابع تامین اعتبار و سپرده ها و هدایا بـه استثناء هدایایی کـه برای مصارف خاصی اهداء می گردد و مانند اینها و سایر وجوهی کـه بـه موجب قانون باید در حساب های خزانه داری کل متمرکز شود.
سایر منابع تامین اعتبار عبارتند از منابعی کـه تحت عنوان وام، انتشار اوراق قرضه، برگشتی از پرداخت های سال های قبل و عناوین مشابه در قانون بودجه کل کشور پیش بینی می شود و ماهیت درآمد ندارند.
وجوه عمومی عبارت است از نقدینه های مربوط بـه وزارت خانه ها و موسسات دولتی و شرکت های دولتی و نهادها و موسسات عمومی غیر دولتی و موسسات وابسته بـه سازمان های مذکور کـه متعلق حق افراد و موسسات خصوصی نیست و صرف نظر از نحوه و منشاء تحصیل آن منحصرا برای مصارف عمومی بـه موجب قانون قابل دخل و تصرف می باشد.
تبصره 1 ـ وجوهی نظیر سپرده، وجه الضمان و مانند آنها کـه بـه طور موقت در اختیار دستگاه های مذکور در این ماده قرار می گیرد و پس از انقضاء مدت معین و یا حصول شرایط خاص قابل استرداد است مادام کـه در اختیار دستگاه های مزبور می باشد تصرف در آنها بدون رضایت صاحب وجه یا احراز اعراض صاحب آن در حکم تصرف غیر قانونی در وجوه عمومی تلقی می گردد.
تبصره 2 ـ اسناد و اوراق بهادار متعلق بـه سازمان های مذکور در این ماده نیز در حکم وجوه عمومی است.
اصلاح 1369 ـ درآمد اختصاصی عبارت است از درآمد هایی کـه بـه موجب قانون برای مصرف یا مصارف خاص در بودجه کل کشور تحت عنوان درآمد اختصاصی منظور می گردد.
درآمد شرکت های دولتی عبارت است از درآمد هایی کـه در قبال ارائه خدمت و یا فروش کالا و سایر فعالیت هایی کـه شرکت های مذکور بـه موجب قوانین و مقررات مجاز بـه انجام آنها هستند عاید آن شرکت ها می گردد.
سایر منابع تامین اعتبار شرکت های دولتی عبارت است از منابعی کـه شرکت های مزبور تحت عنوان کمک دولت، وام استفاده از ذخایر، کاهش سرمایه در گردش و یا عناوین مشابه بـه موجب قانون مجاز بـه منظور کردن آن در بودجه های مربوط هستند.
تبصره ـ منظور از سرمایه در گردش مذکور در این ماده مازاد دارایی های جاری بر بدهی های جاری است.
تشخیص، عبارت است از تعیین و انتخاب کالا و خدمات و سایر پرداخت هایی کـه تحصیل یا انجام آنها برای نیل بـه اجرای برنامه های دستگاه های اجرایی ضروری است.
تامین اعتبار عبارت است از اختصاص دادن تمام یا قسمتی از اعتبار مصوب برای هزینه معین.
تعهد از نظر این قانون عبارت است از ایجاد دین بر ذمه دولت ناشی از:
الف ـ تحویل کالا یا انجام دادن خدمت.
ب ـ اجرای قرارداد هایی کـه با رعایت مقررات منعقد شده باشد.
ج ـ احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذیصلاح.
د ـ پیوستن بـه قرارداد های بین المللی و عضویت در سازمان ها یا مجامع بین المللی با اجازه قانون.
تسجیل عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت بـه موجب اسناد و مدارک اثبات کننده بدهی.
حواله اجازه ای است کـه کتبا وسیله مقامات مجاز وزارت خانه یا موسسه دولتی و یا شرکت دولتی و یا دستگاه اجرایی محلی و یا نهاد های عمومی غیردولتی و یا سایر دستگاه های اجرایی برای تادیه تعهدات و بدهی های قابل پرداخت از محل اعتبارات مربوط عهده ذی حساب در وجه ذینفع صادر می شود.
درخواست وجه سندی است کـه ذی حساب برای دریافت وجه بـه منظور پرداخت حواله های صادر شده موضوع ماده 21 این قانون و سایر پرداخت هایی کـه بـه موجب قانون از محل وجوه متمرکز شده در خزانه مجاز می باشد حسب مورد از محل اعتبارات و یا وجوه مربوط عهده خزانه در مرکز و یا عهده نمایندگی خزانه در استان در وجه حساب بانکی پرداخت دستگاه اجرایی ذیربط صادر میکند.
هزینه عبارت از پرداخت هایی است کـه بـه طور قطعی بـه ذینفع در قبال تعهد یا تحت عنوان کمک یا عناوین مشابه با رعایت قوانین و مقررات مربوط صورت می گیرد.
تنخواه گردان خزانه عبارت است از اعتبار بانکی در حساب درآمد عمومی نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران کـه بـه موجب قانون اجازه استفاده از آن بـه میزان معین در هر سال مالی برای رفع احتیاجات نقدی خزانه در همان سال بـه وزارت امور اقتصادی و دارایی داده می شود و منتها تا پایان سال واریز می گردد.
تبصره ـ الحاق 1380 ـ میزان تنخواه گردان خزانه حداکثر تا سه درصد بودجه عمومی دولت تعیین می گردد.
تنخواه گردان استان عبارت است از وجهی کـه خزانه از محل اعتبارات مصوب بـه منظور ایجاد تسهیلات لازم در پرداخت هزینه های جاری و عمرانی دستگاه های اجرایی محلی تابع نظام بودجه استانی در اختیار نمایندگی های خزانه در مرکز هر استان قرار می دهد.
تنخواه گردان حسابداری عبارت است از وجهی کـه خزانه و یا نمایندگی خزانه در استان از محل اعتبارات مصوب برای انجام بعضی از هزینه های سال جاری و تعهدات قابل پرداخت سال های قبل در اختیار ذی حساب قرار می دهد تا در قبال حواله های صادر شده واریز و با صدور درخواست وجه مجددا دریافت گردد.
تنخواه گردان پرداخت عبارت است از وجهی کـه از محل تنخواه گردان حسابداری از طرف ذی حساب با تایید وزیر یا رییس موسسه و یا مقامات مجاز از طرف آنها برای انجام برخی از هزینه ها در اختیار واحدها و یا مامورینی کـه بـه موجب این قانون و آیین نامه های اجرایی آن مجاز بـه دریافت تنخواه گردان هستند قرار می گیرد تا بـه تدریج کـه هزینه های مربوط انجام می شود اسناد هزینه تحویل و مجددا وجه دریافت دارند.
پیش پرداخت عبارت است از پرداختی کـه از محل اعتبارات مربوط بر اساس احکام و قرارداد ها طبق مقررات پیش از انجام تعهد صورت می گیرد.
علی الحساب عبارت است از پرداختی کـه بـه منظور ادای قسمتی از تعهد با رعایت مقررات صورت می گیرد.
سپرده از نظر این قانون عبارت است از:
الف ـ وجوهی کـه طبق قوانین و مقررات بـه منظور تامین و یا جلوگیری از تضییع حقوق دولت دریافت می گردد و استرداد و یا ضبط آن تابع شرایط مقرر در قوانین و مقررات و قرارداد های مربوط است.
ب ـ وجوهی کـه بـه موجب قرارها و یا احکام صادره از طرف مراجع قضایی از اشخاص حقیقی و یا حقوقی دریافت می گردد و بـه موجب قرارها و احکام مراجع مذکور کلا یا بعضا قابل استرداد می باشد.
ج ـ وجوهی کـه بر اساس مقررات قانونی توسط اشخاص نزد دستگاه های دولتی بـه نفع اشخاص ثالث تودیع می گردد تا با رعایت مقررات مربوط بـه ذی نفع پرداخت شود.
تبصره ـ وجوهی کـه توسط دستگاه های دولتی بـه موجب مقررات تحت عنوان ودیعه و یا حق اشتراک آب و برق، تلفن، تلکس، گاز و نظائر آنها از اشخاص دریافت می شود از نظر این قانون سپرده تلقی نمی گردد و از هر نظر مشمول مقررات مربوط بـه خود می باشد.
اصلاح 1399/02/30 ـ ذی حساب ماموری است کـه بـه موجب حکم وزارت امور اقتصادی و دارایی از بین مستخدمین رسمی و مستخدمین ثابت و عناوین مشابه در شرکت های دولتی و نهاد های عمومی غیر دولتی کـه فاقد عنوان رسمی می باشند و در سایر دستگاه های اجرایی مستخدمین پیمانی واجد صلاحیت بـه منظور اعمال نظارت و تامین هماهنگی لازم در اجرای مقررات مالی و محاسباتی در وزارت خانه ها و موسسات و شرکت های دولتی و دستگاه های اجرایی محلی و موسسات و نهاد های عمومی غیردولتی بـه این سمت منصوب می شود و انجام سایر وظایف مشروحه زیر را بـه عهده خواهد داشت:
1 ـ نظارت بر امور مالی و محاسباتی و نگاهداری و تنظیم حساب ها بر طبق قانون و ضوابط و مقررات مربوط و صحت و سلامت آنها.
2 ـ نظارت بر حفظ اسناد و دفاتر مالی.
3 ـ نگاهداری و تحویل و تحول وجوه و نقدینه ها و سپرده ها و اوراق بهادار.
4 ـ نگاهداری حساب اموال دولتی نظارت بر اموال مذکور.
تبصره 1 ـ ذی حساب زیر نظر رییس دستگاه اجرایی وظایف خود را انجام می دهد.
تبصره 2 ـ ذی حساب موسسات و نهاد های عمومی غیردولتی موضوع ماده 5 این قانون در مورد وجوهی کـه از محل درآمد عمومی دریافت می دارند، با حکم وزارت امور اقتصادی و دارایی و با موافقت آن دستگاه منصوب خواهند شد.
اصلاح 1399/02/30 ـ معاون ذی حساب ماموریست کـه با حکم وزارت امور اقتصادی و دارایی از بین کارکنان رسمی و مستخدمین ثابت و عناوین مشابه در شرکت های دولتی و نهاد های عمومی غیردولتی کـه فاقد عنوان رسمی می باشند و در سایر دستگاه های اجرایی مستخدمین پیمانی واجد صلاحیت بـه این سمت منصوب می شود.
نمایندگی خزانه در استان واحد سازمانی مشخصی است کـه در مرکز هر استان امور مربوط بـه دریافت تنخواه گردان استان و واگذاری تنخواه گردان حسابداری بـه ذی حسابان دستگاه های اجرایی تابع نظام بودجه استانی و ابلاغ اعتبار بودجه های استانی و افتتاح حساب های جاری دولتی در سطح استان و سایر وظایفی را کـه بـه موجب این قانون و آیین نامه های اجرای آن بر عهده واحد مزبور محول می شود بـه نمایندگی خزانه در استان مربوط زیر نظر مدیرکل امور اقتصادی و دارایی محل انجام خواهد داد.
اصلاح 1399/02/30 ـ امین اموال ماموری است کـه از بین مستخدمین رسمی و مستخدمین ثابت و عناوین مشابه در شرکت های دولتی و نهاد های عمومی غیردولتی کـه فاقد عنوان رسمی می باشند و در سایر دستگاه های اجرایی مستخدمین پیمانی واجد صلاحیت و امانتدار با موافقت ذی حساب و بـه موجب حکم وزارت خانه یا موسسه ذیربط بـه این سمت منصوب و مسئولیت حراست و تحویل و تحول و تنظیم حساب های اموال و اوراقی کـه در حکم وجه نقد است و کالا های تحت ابواب جمعی، بـه عهده او واگذار می شود. آیین نامه مربوط بـه شرایط و طرز انتخاب و حدود وظایف و مسئولیت های امین اموال در مورد اموال منقول و غیر منقول با رعایت مقررات این قانون از طرف وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه و بـه تصویب هیات وزیران میرسد.
کارپرداز ماموری است کـه از بین مستخدمین رسمی واجد صلاحیت دستگاه ذیربط بـه این سمت منصوب می شود و نسبت بـه خرید و تدارک کالاها و خدمات مورد نیاز طبق دستور مقامات مجاز با رعایت مقررات اقدام می نماید.
اصلاح 1399/02/30 ـ عامل ذی حساب ماموری است کـه با موافقت ذی حساب و بـه موجب حکم دستگاه اجرایی مربوط از بین مستخدمین رسمی و مستخدمین ثابت و عناوین مشابه در شرکت های دولتی و نهاد های عمومی غیردولتی کـه فاقد عنوان رسمی می باشند و در سایر دستگاه های اجرایی مستخدمین پیمانی واجد صلاحیت در مواردی کـه بـه موجب آیین نامه اجرایی این ماده معین خواهد شد بـه این سمت منصوب و انجام قسمتی از وظایف و مسئولیت های موضوع ماده 31 این قانون توسط ذی حساب بـه او محول می شود.
کارپردازان و واحد های تدارکاتی و سایر ماموران و واحد های دولتی مادام کـه بـه اقتضای طبع و ماهیت وظایف قانونی خود و یا ماموریت های محوله مجاز بـه دریافت تنخواه گردان پرداخت از ذی حساب می باشند از لحاظ مقررات مربوط بـه واریز تنخواه گردان دریافتی در حکم عامل ذی حساب محسوب می شوند.
